Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Bıylǵy Quryltaı jıyny nátıjesine qandaı baǵa beresiz?
Dúısenbaı TURǴANOV,
Májilis depýtaty:
– Bul basqosý ádettegideı óte joǵary deńgeıde ótti. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde memlekettiń ómir súrýiniń barlyq derlik salasyn qamtıtyn negizgi basymdyqtardy atady. Basty ózek bolashaq úshin jaýapkershilik ekenin eske saldy. Bul – ekonomıkalyq, ekologııalyq, tehnologııalyq jáne áleýmettik ólshemderdiń barlyǵyn qamtıdy.
Memleket basshysynyń Aral teńizi máselesine jeke toqtalǵanyn erekshe atap aıtqym keledi. Araldy saqtaý – el úshin ǵana emes, búkil adamzat úshin de eń ózekti ári mańyzdy mindetterdiń biri. Bul taqyryp buǵan deıin de Prezıdent Joldaýynda kóterilgen edi, al Quryltaıda qaıta talqylanýy memlekettik saıasattyń sabaqtastyǵy men júıeliligin aıqyn kórsetedi.
Kópjyldyq eńbektiń arqasynda Soltústik Araldy saqtap qalý múmkin boldy. Bir kezderi múlde joıyldy dep sanalǵan teńiz birtindep qaıta tirilip keledi. Qazirgi ýaqytta Kókaral bógetiniń bıiktigin arttyrý boıynsha sharalar qabyldanyp jatyr, jobany iske asyrý osy jyldyń aıaǵyna josparlanǵan. Onyń júzege asýy sý kólemin edáýir ulǵaıtyp, oń dınamıkany nyǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar Prezıdent sý máselesin sheshý tek ishki sharýa bola almaıtynyn naqty atap ótti. Elimizdegi iri ózenderdiń basym bóligi kórshi memleketterdiń aýmaǵynan bastaý alatynyn, al Syrdarııa men Aralǵa jetetin sý kólemi joǵarǵy aǵystaǵy elderdiń sý saıasatyna tikeleı baılanysty ekenin tilge tıek etti. Sondyqtan bul baǵytta baıypty ári kásibı dıplomatııa sheshýshi ról atqarady.
Shalataı MYRZAHMETOV,
qoǵam qaıratkeri:
– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq quryltaıdyń besinshi otyrysynda sóılegen sózinen kóp nárse túıdik. Ásirese jastar tárbıesi týraly aıtqany kópshilik kóńilinen shyqty. Memleket basshysy «Áıelderdiń quqyǵy men balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin naqty qadamdar jasaldy. Lýdomanııaǵa, ıaǵnı oıynqumarlyqqa jáne nashaqorlyqqa qarsy belsendi kúres júrgizile bastady» dedi. Eldiń bolashaǵy – jastardyń qolynda. Sondyqtan jastar tárbıeli bolý kerek. Men bul otyrystyń basty qundylyǵy retinde jastarǵa kóńil bólinýin atap aıtar edim.
Bákir DEMEÝOV,
Pavlodar oblystyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy:
– Bul jıyn elimizdiń odan ári damýyna qatysty keleli máselelerdi kóterýimen erekshelendi. Sonyń biri – otyz jyldan astam ýaqyt halyq ıgiligine qyzmet etip kelgen Konstıtýsııamyzǵa ózgerister engiziletini. Al konstıtýsııalyq ózgeristiń negizgi ózegi – Parlamenttiń bir palataly bolatyny týraly ıdeıanyń iske asqany. Bolashaqta onyń jumys sapasy jańa deńgeıge kóteriledi degen senimdemiz. Sebebi zańdyq reformalarǵa sáıkes zań shyǵarýshy organda jedel túrde kóp másele qaralatyny anyq. Árıne, eń bastysy, Prezıdentimiz usynǵan jańashyldyqtardyń barlyǵy referendýmnan keıin, halyq tańdaýy boıynsha qabyldanady. Bul da bizdiń memleketimizdiń qurylysy demokratııalyq qaǵıdalarǵa negizdelgen el ekenin baıqatyp otyr.
Quryltaıda kóterilgen qandaı máseleni aıryqsha atar edińiz?
Dúısenbaı TURǴANOV,
Májilis depýtaty:
– Memleket basshysynyń sózinde sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt taqyryby jeke blok retinde qarastyryldy. Prezıdenttiń pikirinshe, jahandyq tehnologııalyq ózgerister jaǵdaıynda jańa shyndyqqa beıimdelip qana qoımaı, ony qalyptastyrýǵa belsendi qatysa alatyn ulttar ǵana tabysty bolady. Bul – eldiń aldaǵy onjyldyqtardaǵy básekege qabilettiligi tikeleı baılanysty bolatyn strategııalyq syn-qater.
Sondaı-aq energetıka salasyndaǵy ózekti máseleler de nazardan tys qalmady. Kókshetaý, Semeı jáne О́skemen qalalarynda jańa jylý elektr ortalyqtaryn salý sekildi negizgi jobalardy jedel iske asyrý qajettigi aıtyldy. Úkimetke jáne «Samuryq-Qazyna» qoryna Kýrchatovtaǵy elektr stansasyn ýaqtyly iske qosýdy, GRES-2-de qosymsha energobloktardy paıdalanýǵa berýdi jáne Ekibastuzda GRES-3 qurylysyn bastaý tapsyryldy. Energojúıeniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin, eń aldymen, gaz generasııasy esebinen teńgerimdeýshi qýattardy jedel engizý mindeti qoıyldy.
Bul rette Prezıdent tabıǵı gaz áleýetiniń jetkilikti paıdalanylmaı otyrǵanyn qatań synǵa aldy: jańa ken oryndaryn barlaý men ıgerý jumystary tym baıaý júrip jatyr. О́tken jyly taýarlyq gaz ımporty 18 paıyzǵa ósip, 4,5 mlrd tekshe metrge jetti. Bul – tıimsiz josparlaýdyń tikeleı saldary jáne qazirgi jaǵdaıda múlde jol berilmeıtin ahýal. Energetıkalyq senimdilikti qamtamasyz etýdiń mańyzdy rezervi retinde eldiń sý resýrstary ataldy. Alaıda olardyń áleýeti áli kúnge deıin zamanaýı turǵyda baǵalanbaǵan, qolda bar derekterdiń basym bóligi keńestik kezeńge tıesili. Prezıdent elimizdiń sý-energetıkalyq resýrstarynyń naqty ári senimdi kartasyn ázirleý qajettigin erekshe atap ótti. Sondaı-aq tranzıttik áleýetti damytý, avtomobıl jáne temirjol ınfraqurylymy sekildi turaqty ekonomıkalyq ósýdiń draıveri bolýǵa tıis salalar da sóz boldy.
Shalataı MYRZAHMETOV,
qoǵam qaıratkeri:
– Uly jazýshy Muhtar Áýezov «El bolam deseń, besigińdi túze» dep tegin aıtpasa kerek-ti. Tárbıeni áýeli bala jastan bastaý qajet. Eger urpaǵymyz bilimdi, biraq tárbıesi nashar bolsa, odan paıda bar ma? Árıne joq. Izgiligi joǵalǵan qoǵam erte azyp-tozady. Meniń tórt jasar nemerem bar. Keıde áke-sheshesi oǵan qatty sóılep qalsa, «sabyrmen aıtsańyzdar, túsinemin ǵoı» degende kip-kishkentaı baldyrǵannyń aqylyna tańǵalamyn. Muny aıtyp otyrǵan sebebim, bizdiń kezimiz ben qazirgi jastardy salystyrýǵa bolmaıdy. Búgingi urpaq sanaly. Sóılemese de ishteı kóp nárseni bilip turady. О́ıtkeni smartfon, ınternet degen qudirettiń arqasynda bul kúnniń balalarynan eshnárse jasyra almaısyń. Sol úshin jastardyń aqyl-oı áleýetin ulttyq tárbıemen ushtastyryp, durys arnaǵa qaraı bura bilgen jón.
Meniń bul oıym Prezıdenttiń Quryltaıda aıtqan «Jastardyń kúsh-qýaty, ynta-jigeri, jańashyldyǵy men jasampazdyǵy kez kelgen salaǵa zor serpin beredi. Sondyqtan biz óskeleń urpaqqa árdaıym jan-jaqty qoldaý kórsetemiz. Olardyń ulttyq qundylyqtarmen qatar jańa zamannyń jaqsy qasıetterin boıyna sińirýine barynsha jaǵdaı jasaımyz» degen sózimen tuspa-tus kelýi erekshe tebirentti.
Memleket basshysynyń Quryltaı otyrysynda aıtqan oılarynan taǵy bir erekshe unaǵany – Parlamentti Quryltaı dep ataıyq degeni boldy. Bul usynysty óz basym babalar izin jalǵastyrǵan izgi amal dep qabyldadym. Rasynda da qazaqtyń talaı taǵdyrsheshti máselesi osy quryltaıda qaralyp, sheshimder qabyldanǵan joq pa? Sondyqtan Parlamenttiń bir palataly bolyp, onyń ataýy Quryltaıǵa aýysýy babalar rýhyna jasalǵan taǵzym, qurmet boldy.
Bákir DEMEÝOV,
Pavlodar oblystyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy:
– Memleket basshysynyń Ortalyq Azııa aımaǵynda elimizdiń rekordtyq kórsetkishke qol jetkizgenin atap ótkeni bárimizdiń kóńilimizdi kóterdi. Ekonomıkamyz 6,5%-ǵa ósip, elimizdiń ishki jalpy ónimi 300 mlrd dollardan asypty. Al jan basyna shaqqandaǵy úlesi táýelsizdik tarıhynda tuńǵysh ret 15 myń dollar bolǵan. Bul – dáıekti ekonomıkalyq kórsetkishter.
Bir mysal keltireıin, men 2003–2009 jyldary Pavlodar qalasynyń ákimi bolyp turǵanda qala bıýdjetiniń kólemi nebári 20 mlrd teńge bolatyn. Qazir ol 300 mlrd teńgeden asady. Ondaǵan jyldar ishinde shahardyń qazyna qarajaty 15 ese ulǵaıǵan. 2000 jyldary qalaǵa respýblıkalyq transfertter berilmedi, áleýmettik salaǵa tek qaladan ǵana qarajat qarastyrylatyn. Al qazir qarap otyrsaq, respýblıkadan óńirlerge mıllıardtaǵan qarajat quıylyp jatyr. Halyqtyń ómir sapasyn, turmysyn jaqsartýǵa orasan zor múmkindikter jasalýda.
