Nurlan Jumanııazov: Sahna adamnyń ishki shyndyǵyn ashady

– Nurlan Ǵıylmanuly, siz týraly spektaklderińiz sóılegenimen, ózińiz tulǵa, adam retinde suhbat quryp, kóp ashyla bermeısiz. Munyń syry nede?

– Ol tuıyqtyǵymnan emes, jaýapkershilikti sezingendik­ten bolar. Teatr – jaı kásip emes, júrek pen júıkeniń der­ti.­ Ol adamdy tynysh qal­dyr­­­maıdy. Qýantady, kúıindire­di, qaıta tiriltedi. Teatr – jan­nyń eń túkpirindegi shyndyq­ty shyǵarýǵa múmkindik beretin keńistik. Jalpy, ómir jolyma kóz júgirtip saralasam, úlken, iri tulǵalarmen jolyǵyp, sol kisilerdiń inisi bola alǵany­ma, keıbiriniń shákirti, endi biriniń bala-shaǵasymen qa­tar júrgenime qatty rızamyn. О́ıtkeni adamnyń ómirinde ózin ólsheıtin, teńeı­tin bir tulǵa­sy bolýy kerek. Qan­­daı da bir áreket jasar aldynda «Ol kisi osylaı ister me edi, ne der ­edi?» dep oılaný adamdy oń men so­­lyn ajyratýǵa úıretedi. Ol adam bul dúnıeden ótip ketse de, kózi tiri bolsa da, saǵan baǵyt berip, jol silteıtin rýhanı baǵdar bol­­mysynda qalady. О́zimdi bir­­ne­she alyp tulǵanyń shákirtimin dep esepteımin. Eń alǵashqysy – Ázirbaıjan Mádıuly Mámbetov. Rejıssýra uǵymyn, teatrǵa degen kózqarasty osy kisiden úıren­dim. Ol kisini rýhanı ákem desem, artyq aıtqanym emes. Asqar Toqpanovtyń qataldyǵy men ádildigi, Qadyr Jetpisbaevtyń akterge degen janashyrlyǵy, Áshirbek Syǵaıdyń teatr tarıhyn tanýdaǵy tereńdigi – bári qalyptasýyma erekshe áser etti. Sol kisilerdiń aldynda basymdy ıemin. Kúni keshe ómirden ótken Asanáli Áshimov aǵamyzdyń da aqylyn kóp tyńdadym. Bul – eń mańyzdy nárse. Sen maǵan «О́ziń týraly málimetter az» dep otyrsyń ǵoı. Men de keıde oılanamyn: «Osy ýaqytqa deıin aıtqandarym bir-birine qaıshy kelip kórdi me eken?» dep. Eger adam jel qaı jaqtan soqsa, solaı buryla beretin bolsa, ondaı kisimen suhbattasý­dyń ózi artyq sııaqty. О́ıtkeni ol keshe birdi aıtyp, búgin basqasha sóılese, onyń halyqqa aıtar sózi de salmaq­syz bolady. Al meniń suhbattarǵa jıi kelise bermeıtinim, óz uǵy­mymnan, túsinigimnen aınyp qalamyn ba dep qoryqqanymnan emes, keıde aıtylar sózdiń bári aıtylyp qoıǵan sııaqty kórinedi. Aıtylǵan sóz istelmeı jatqan­da, ústine taǵy jamaý sóz qosý­dyń qajeti bar ma degen oı keledi. Eń bastysy, me­niń sýretker, ­rejısser retindegi oı tolǵanysym ǵana elge kerek. Jeke basymnyń qıyndyqtary, adasqan sátterim – ómirdiń ót­kinshi kezeńderi. Ondaı jaǵdaı bárinde bolady.

– «Jumanııazov degen tegi­ńiz óner jolyńyzdy jeńil­detti» degen pikirler aıtylady. Buǵan ne deısiz?

– Ondaı pikirmen kelis­peı­min. Kórnekti kompozıtor, Qazaq­stannyń halyq ártisi Bazar­baı Jumanııazov – neme­re aǵam. Biraq óner qaıratkeri­niń týy­sy bolý maǵan daıyn ­jol ashyp ber­gen joq. Kerisin­she, ózimdi dálel­­deýge májbúr etti. Asqar Toqpanov ­stýdent kezimde: «Sen Bazar­baıdyń arqasyna minip alǵansyń», dep betime aıtatyn. Namystandym. Biraq keıin túsindim: ol synaý emes, qaıraý eken. Dıplom jumysymdy kór­gen soń arqamnan qaǵyp: «О́ziń bir durys bala ekensiń», dedi. Sol sóz úlken baǵa boldy. Qalaı desek te, qan jibermeıdi ǵoı. О́ner – tegimizde bar qasıet. Me­niń teatrǵa kelýim de kezdeısoq emes. Batys Qazaqstan oblysy Orda aýda­nynyń Jánibek aýylynda ómirge keldim. Ákem Ǵıylman kúıshi, ónerli, zııaly adam edi. О́mir boıy muǵalim boldy. Ákemniń aǵalary da óner­den alys emes. Qadem atam Oral teatrynda qyzmet istegen, keıin qýdalanyp, taǵdyry aýyr boldy. Kesh aqtaldy. Ol týraly uzaq jyl boıy ashyq aıtýǵa bolmaıtyn. О́nerdiń alǵashqy álippesin osy kisiler úıretti.

– Al anańyz she? Qandaı adam edi?

– Anam da án aıtatyn. О́ki­nishke qaraı, ǵumyry qysqa qaıyryl­dy. Anam nebári otyz alty jasynda ómir­den ótti. Ol kezde men tórt jasta edim. Ol da muǵalim, alty bala­nyń anasy edi. Sol bir kún – 6 qyrkúıek… Úzilis kezinde úıge tamaq qoıyp, sabaǵyna asyǵyp qaıta shyq­qan sátinde mektep janynda­ǵy qoımaǵa jem túsirip jatqan ma­shınanyń astynda qalyp bara jatqan balany kórip, oılan­bastan umtyldy. Baldyrǵandy aman alyp qaldy, ózi sol jerde jan­tásilim etti. Sol kún meniń ja­nym­da máńgilik jazylmaıtyn jara bolyp qaldy. Keıin úıi­miz­ge Tátti degen ekinshi sheshe­miz keldi. Bizge týǵan balasyn­daı qarap, bar meıirim-mahabba­­tyn tókti. Ol kisige rızamyn, aıtar alǵysym sheksiz. Degen­men keıde pendelik oıǵa beri­lip ketetin sátter de bolady: «Sol kúni anam bóten bir bala­ny qutqaramyn dep ólimge basyn tikkende, úıde kútip otyrǵan, áli aıaqtanyp ta úlgermegen ózi­niń alty balasyn nege oılamady eken?» dep óz-ózime suraq qoıamyn. Biraq bul oıdan birden bas tartamyn. О́zektegi ókinish júrekti qysady, árıne… Áıtse de, amal bar ma? Allanyń ól­shep bergen ǵumyry solaı bol­ǵan eken. Jalpy, qazaqtyń qyz-kelin­shekteri myqty ǵoı. So­ǵys­ta qyr­shynynan qıylǵan Álııa men Mánshúk apalarymyzdy eske aly­ńyzshy. Eger sum soǵys bol­­maǵanda, olar qan­daı ana bolar edi? Qyrshynynan qıylmaǵanda, qandaı arys­taı uldardy dúnıege ákeler edi? Jalpy, erlik degen ne ózi? Ol – bir ǵana sát. Al sol erliktiń jolynan taımaı ótý – jyldarǵa sozylatyn syn. Saǵan qansha múmkindik beriledi, sen sol múm­kindiktiń bárinde bir­deı bo­lyp qala alasyń ba? Búgin aıt­qan sózińnen erteń aıny­­maı, búr­sigúni basqasha sóıle­meı júre alasyń ba? Bul – ózime de kún saıyn qoıatyn suraǵym. О́ıt­keni erteń bireý meniń de jolymdy tarazylaıdy. «Bul adam sońynda ne qaldyrdy?» dep qaraıdy. Rejıssýranyń refor­matory atanǵan ustazym Ázir­baıjan Mámbetovtiń nebir myqty spektaklderiniń ishinde kúni búginge deıin ańyz bolyp tarap, el esinde qalǵany bar bol­ǵany jeti-segiz qoıylym ǵana eken. Biraq sol jeti spektakl jetpisten artyq dúnıe sekildi halyq jadynda, aýyzdan-aýyzǵa kóship júr. Eger meniń de baǵyma úsh-tórt spektakl buıyryp, el­diń esinde qalýǵa jarasa, sonyń ózi – úlken baqyt.

– Ańyz dep qaldyńyz, siz­diń ómirińizdiń sondaı bir «ańyzy» dıplomsyz jumys­qa qabyldanýyńyz der edik. Ol kezeń sizge ne úıretti?

– (kúlip aldy) Iá, dıplom­syz jumysqa qabyldanǵa­nym týra­ly ártúrli áńgime aıtylady. ­Shy­nyn aıtsam, tentek emes, alǵyr boldym, sabaqty da óte jaqsy oqy­dym. Biraq minezim ótkir edi. О́ti­rikke, eki­júzdilikke tózbeı­tin ortada óstim. Instıtýtta Ǵy­­ly­­mı kommýnızm degen pán bar edi. ­­Sol sabaqqa, oqytý ıdeologııa­­syna qarsy shyqtym. Sebebi ol pán­niń ózinde-aq qaıshylyq kóp-ti. Osylaısha, oqytýshynyń «kári­ne» ushyrap, emtıhannan «eki» degen baǵa aldym. Maman­dy­ǵym boıynsha sabaqtyń bar­lyǵy – tórt pen bes, Ǵylymı kom­mýnızm – «2»! Sóıtip, emtıhannan qulap, dıplomsyz qal­dym. Sodan amal joq, ınstıtýttan bir japyraq anyq­ta­ma alyp, teatrǵa, Ázirbaıjan Mámbetovtiń aldyna bar­dym. Maqsatym – akter bolý. Ol kezde teatrǵa jas býyn kelip jatqan shaq. Máseleni bilgen soń, ishte «hýdsovet» ótti. Sol jerde shyǵarmashylyq qabiletime se­nip, dıplomsyz-aq, qarapaıym anyqtamamen Mámbetov jumys­qa aldy. Barlyǵy «Bul qalaı bolady?» dep ańtaryla qaraǵanda, Ázekeń: «Onyń dıplomy – us­ta­zy Hadısha Bókeeva», dep short kesti. Eshkim qarsy kele alma­dy. Bul – júıege emes, adamǵa sen­gen sóz edi. Osylaısha, 1982 jyly M.Áýezov atyndaǵy akademııa­lyq qazaq drama teatrynyń ak­teri bolyp qyzmetke qabyldan­dym. Ápendiligim munymen bit­ken joq. Keıin Ázekeń Astana­ǵa, Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq mýzykalyq drama teatry­na kelgende ustaz aldyna taǵy bardym. Bul joly da dıplomsyz. Qıqar minezime salyp bir kezde «Rejıs­sýrany oqydy» degen dıplomdy barlyq qujatymmen birge ashý ústinde jyrtyp, órtegen kezim bolǵan. Ony estigen Ázekeń: «Idıot, dýrak», dep qatty urys­ty. Biraq keýdemnen ıtermedi. Kerisinshe, súringen sátimde demep, súıeý bola bildi. О́ziniń sheberhanasynda oqyǵanymdy kýá retinde dáleldep, bárine telefon shalyp júrip, qujatymdy qalpyna keltirdi. Qazir oılasam, tunshyǵyp bara jatqan jerim­nen birneshe ret julyp alyp shyq­qan adam osy Ázirbaıjan aǵa eken. Beınelep aıtqanda, dem jetpeı turǵan sátte ıyǵymnan silkip, «tereń tynysta, keńirek dem al» dep qaıta tiriltkendeı edi. Keıde qatty urysatyn, keıde erkeletetin. Biraq eń qıyn sátte báribir senip, tirek bola biletin. Ázekeńe shákirt bolý kásibı mektep qana emes, minez mektebi­nen de ótý edi. О́z basyn qaterge tigip turǵanyn bilse de, shákirtterin qorǵaý jolynda kózsiz táýekelge bara alatyn. Sonyń bir mysaly osy. «Osyndaı jaǵdaımen betpe-bet kelsem, men mundaı irilikke bara alar ma edim?» dep keıde óz-ózimnen suraımyn. Sen súringende bireý arqańnan qa­ǵyp, saǵan degen senimdi saqtap qal­sa, naǵyz adamdyq. О́tkenge ók­peleýdiń ornyna, jaqsylyqty umytpaı, óziń de bireýge tirek bola alsań, ómirdiń sabaǵy da, maǵynasy da sonda, menińshe.

– Shyǵarmashyly­ǵyńyzda Rahymjan Otar­baevtyń orny aıryqsha. Dra­matýrg pen re­jıs­ser retindegi tandem­deri­ńiz qazaq teatry úshin bólek qubylys boldy…

– Iá, Rahymjan naǵyz iri tulǵa edi. Onyń oıy, minezi, tirligi bıik. Biz birden ja­qyn boldyq dep aıta almaımyn. Alǵashynda ol maǵan inisi arqy­ly tom-tom dúnıelerdi berip jiberdi. Rahańmen jumys isteý ońaı emes-tuǵyn. Keıde ókpe­lep, tórt jyldaı amandaspa­ǵan kezderimiz boldy. Biraq ol tabı­ǵatynan márt adam edi. Men rejısser retinde pesany detal-detalimen bólshektep, ár áreketti, sózdi zertteımin ǵoı. Al Rahymjan basynda: «Túzete almaımyn», dep qyrsyǵatyn. Keıin oqyp shyqqanda: «Shaldyń balasy, mynaýyń durys eken», dep rıza bolatyn. Bul – shy­ǵarmashylyq­qa shynaıy adal­dyqtyń kóri­nisi. Jazýshy roman, povest ne­mese esse arqyly álemdi baıan­dasa, dramatýrg bir-eki sózben tutas áreketti, qaqtyǵysty týdyrady. Bir ǵana sóz úlken tartysqa, qaqtyǵysqa sebep bolýy múm­kin. Másele – sol sózdi taba bilý. Keıde keremet taqyryp bar, ­janry durys, biraq dramatýr­gııa­lyq logıka jetispeıdi. Rahymjan dál osy ishki arpalys­ty sezetin, ol naǵyz jazýshy edi. Dramatýrgııa oǵan keıde tarlyq etti. Soǵan qaramastan Shoqan, Mustafa, Ámire sııaqty ataýsyz, izdeýsiz qalǵan biraz tulǵalarymyzdy sahnada tiriltti. «Ámireni» tapsy­rys berip jazǵyzdym. Sebebi taǵ­dy­ry taýqymetti tulǵanyń biri –  osy Ámire. Keıin Ámire arqyly Raqań Mustafa Shoqaıdy jazdy. Osynyń bári bir-birine sebep ­bolyp, tulǵalarymyzdyń kóbi Raqań­nyń qalamynda qaıta tirildi. Áli esimde, Ámireni qoıǵym kelip bir aqsaqal jasyna kelip qalǵan ­jazýshy, dramatýrg aǵamyzǵa qol­qa salyp edim, oılanyp turyp «Ámireniń maǵan geografııasy kelmeıdi ǵoı», dep bas tartty. Sol kezdegi meniń sezimimdi sóz­ben aıtyp jetkizý múmkin emes. Al Raqańa «geografııa» degen uǵym jat edi. Semeılik pe, oraldyq pa – mańyzdy emes. Qundysy – onyń ultqa sińirgen eńbegi. Mine, «Ámire» dramasy osylaı ómirge keldi. Degenmen qoıylym, ókinishke qaraı, men oılaǵan deńgeıde shyqpady. Arhıvter­di zertteı otyryp, Ámire týraly ártúrli aryz, qaıshylyq anyqtaldy. Attaryn atasań, bú­gingi urpaq renjıdi, atamaýǵa bol­maıdy, al jalpylasań – tarı­hı shyndyq joǵalady. Sondyq­­tan biz tolyq shyndyqty sahna­ǵa shy­ǵara almadyq. Ámire týraly jazý qıyn boldy, biraq sol qıyndyq arqyly umytylǵan tulǵanyń taǵdyryn sahnada tirilttik. Osy qoıylymnan keıin Ámire jaıynda kórkem fılm túsirilip, basqa da dramatýrgter ánshi týraly jaza bastady. Munyń ózi úlken jeńis dep bilemin.

– Iá, tarıhı dramanyń orny bólek. Dese de sizdiń rejıs­serlik izdeniste operetta men mýzykalyq spektaklderdiń de róli aıryqsha. Buǵan ánshi­ler áýletinde ómirge kelýińiz­diń qandaı da bir áseri bar ma?

– Árıne, onsyz bola ma? Dıdronyń mynadaı sózi bar: «Sóz bitken jerde mýzyka bastalady». Bul – ómirlik qaǵıdam. Jal­py, ózimdi drama teatry­nyń rejısserimin dep sanaımyn, kásibı bilimim de sol. Biraq operetta meni erkindigimen baýrap aldy. Sózben jetkizýge bol­maıtyn sezimderdi áýenmen ár­leý­diń emosııalyq hám estetıka­lyq áseri tipti zor. Onyń ústine, Qalıbek Qýanyshbaev atyn­daǵy Qazaq ulttyq mýzykalyq drama teatrynda saıdyń tasyn­daı ne­bir talantty jastar júr. Daýys­tary da taý sýyndaı syńǵyr­lap tur. Mýzykalyq spektakl­derge batyl barýyma taǵy bir áser etken dúnıe – teatr ishindegi sımfonııalyq orkestrdiń múm­kindigi. Osyndaı jaǵdaıdy nege jarqyn óner týdyrýǵa arna­masqa? Basynda bir ǵana maqsat boldy: akter mýzykamen tanysyp, sahnany aıqaı men sóz ǵana emes, yrǵaq pen tynys arqyly túsin­sin dedik. Osy murat bizdi kúr­deli janrǵa jeteledi. Álem­dik klassıkanyń týyndylaryn, sondaı-aq Erkin Jýasbek sekildi otandyq dramatýrgterdiń pesa­laryn mýzykalyq komedııaǵa aınaldyrdyq. Máselen, «Úıle­ný» mýzykalyq shyǵarma emes edi, biraq men ony ádeıi mýzyka­lyq komedııa etip qoıdym. Erkin Jýasbekke arnaıy sóz jazǵy­zyp, Serik Ábdinurovqa áýenin tapsyrdyq. Al Mosart­tyń mýzykasy negizinde «Fıgaro­nyń úılenýi» qoıylymyn qoıǵan­da barlyq kúsh pen múmkindigi­mizdi sarp ettik. Vokalıster, mýzy­kanttar, dırıjer – bári senip kiristi. Akterler de meni baryn­sha qol­dady. Bul – opera emes, bas­qa nárse. Sol kezde bári: «Qalaı osyndaı essizdikke bardyń?» dedi. О́zim de bilmedim, tipti qoıylym qalaı qabyldanatynyn oılamadym. Biraq «essizdik» bolmasa, eshteńe shyqpas edi. Sondyqtan qoıylymdarymdy árdaıym «mýzykalyq komedııa» dep ataımyn. Bul – erkin janr. Qazaqta tragedııany tragedııa dep ákelip, tunshyqtyrady, al keıde trage­dııaǵa kúlý kerek. Komedııa oıdy tereńdetedi. Mine, osylaısha, mýzy­kalyq qoıylymdar dúnıege keldi.

– Qazir klassıkany, onyń ishin­de ulttyq jaýhar­lary­myz­dy zamanaýı turǵyda jań­ǵyr­typ júrgen jas rejıs­ser­ler bar. Olar klassıkaǵa jańashyl kózqaraspen kele­miz deı­di. Osy qubylysqa siz­diń aza­mattyq ustanymyńyz qandaı?

– Buǵan birjaqty baǵa berý múm­kin emes. Keıbir kórkemdik sheshimderdi aqtaýǵa bolady. Kez kelgen dúnıeniń jaryq jaqtaryn, utymdy tustaryn kóre bilý kerek. Árkim álemdi óz kózimen kóredi. Shákirtterime de osyny únemi aıtyp otyramyn. Jastardyń jumysynan árda­ıym jaqsyny izdeımin. Máse­len, bizdiń teatrda júrip jatqan Ǵabıt Músirepovtiń «Baıan sulý – Qozy Kórpesh» qoıyly­­myn alsaq, rejıs­seri Gúlnaz Bal­­peıi­sova atalǵan spektakldiń kil­­tin sátti taba alǵan dep esepteı­­­min. Baıandy ıýmormen alyp kelý – batyldyq. О́limge kúlkimen, tra­­gedııaǵa betpe-bet ázilmen ­qa­raý – bıik óner. Eger trage­dııa­ny tanymyńmen órip, kúlki­men kóriktendire alsań, shyn má­nin­degi sheberlik degen osy. Men Gúlnazdyń qoltańbasynan dál osy erekshelikti kórdim. Bul endi ár rejısserdiń ıntellektýal­dyq deńgeıine, tanym men túsini­gine, kórkemdik kókjıegine baıla­­nys­ty dúnıe ǵoı. О́kinishke qaraı, keıingi kezderi qazaq teatrynda jaǵymsyz úrdis paıda bolyp júr. Keıbir jas rejısserler «ózgeshe óner týǵyzamyn» dep, basqa adamnyń dúnıesiniń óńin ózgertip, «ózimdiki» dep jarııalaıdy. Sol kezde Ázekeńniń sózi eske túsedi: «Kúshti bolsań, óziń jasa. Jaza almaısyń ba, jaqsy dúnıeni búldirme. Ol – ónerge qııanat». Shyndyǵynda, eger formasyn ǵana ózgertseń, mazmunyn saqtasań, avtordyń quqyǵy bu­zylmaıdy. Al mazmunyn da, for­masyn da buzsań, onda shy­ǵar­madan ne qaldy? Jazǵysh­ty­ǵyń bar eken, jańa dúnıeni óziń jasa. Jaza almasań, tıispe. Daıyn týyndyny ıemdený etı­kaǵa, adamgershilikke qaıshy. Mysaly, Servantestiń atyn atap, múlde basqa nárseni kórsetý kórermendi aldaý emes pe? Bul suraq ár jas rejısserge oı sa­lýǵa tıis. Biz de qatelestik, biz­ge de eskertý aıtyldy. Biraq biz ádep­ten asqanymyz joq. Al búgingi­ler bireýdiń eńbegin «meniki» dep jahanǵa jarııalaıdy. Úndemeı qalý – keıde syılaý, keıde ádep. Biraq keı jastar ony «nadandyq» dep qabyldap, ózin asa aqyldy sanaıdy. Munyń bári ónerdiń órleýine kedergi keltirýi múmkin. Máselen, teatr­ sahnasynda júrip jatqan meniń de «Fıgaronyń úılenýi» degen spektaklim bar. Ony men ádeıi operetta dep emes, janryn mýzykalyq komedııa dep kórsettim. Sebebi bul – Mosart­tyń shyǵarmasy, oǵan qol tıgizý úshin jaýapkershilik qajet. Sol úshin mýzykanttar men avtorlyq quqyq mamandarymen sóılestim. Erteń «zań buz­dyń» dep aıyptalmaıyn dedim. «Bári durys» degen jaýap alyp baryp, qoıylym­dy sahnaǵa shyǵardym. Zańdy ­bilý, ony syılaý, saýatty bolý – ­zaman talaby. О́nerdiń shynaıy bıigi batyldyqta ǵana ­emes, sony durys jolmen qoldana bilýde.

– Teatrdyń basty mıssııa­sy qandaı bolýy kerek dep oılaısyz?

– Teatr – qoǵamnyń aınasy. Ol kóńil kóterý úshin ǵana emes, oılandyrý úshin kerek. Soń­ǵy kezde baıqaımyn, jas­tar qatal, qoıylymdary da kó­binese qatygezdikke qurylady. Meniń oıymsha, qatygezdik óner­diń basty maqsaty bol­maýǵa tıis. Oǵan izgilik, meıirim jarasady. Sebebi teatr – sahna ǵana emes, ómirdiń ózi, adamdyq ustanym, jaýapkershilik. Ol saǵan shyn­dyq­ty kórsetedi, sen ony ózge­ler­ge jetkizesiń. Sol arqyly qoǵamǵa áser etesiń, urpaqqa óne­ge qaldyrasyń. Teatr – kásip emes. Teatr – taǵdyr. Ol adamdy jubatpaıdy, qaıta mazalaıdy. Teatr – men úshin júrek pen júıkeniń derti. Eger ol seni ­aýyrtpasa, demek ol jerge beker kelgensiń. Sahna – adam­nyń ishki shyndyǵy ashylatyn jer.

– Al búgingi qoǵamda sizdi ne tolǵandyrady?

– «Sanany turmys bıleı me?» degen suraq mazalaıdy. Iá, turmys kerek. Biraq turmys­qa bola sanańdy, ultyńdy, ar-uıatyńdy qurban etýge bolmaıdy. Turmys túzeler. Al satyl­ǵan sana túzele me? Bul – oılandyratyn suraq.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken –

Nazerke JUMABAI,

«Egemen Qazaqstan»