Zergerlik buıymdar óndirisi salasyndaǵy byltyrǵy rekordtyq ósim 2024 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda bir jarym ese kóp. Burnaǵy jyly da salada dál osyndaı qarqyn baıqalǵan. Osylaısha, sektordaǵy ónimniń aqshalaı kólemi eki jyl qatarynan jedel ósken. Saýalymyzǵa bergen jaýabynda О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi zergerlik ónerkásiptiń óńdeý ónerkásibindegi úlesi 0,01%-dy quraıtynyn atap ótti. Byltyrǵy 11 aıdyń qorytyndysynda ishki naryq kólemi 2,4% tómendep, 136,5 mln dollardy qurasa, ımport kólemi 31,6%-ǵa ósip, 190,8 mln dollarǵa jetken. Al otandyq óndiris 37,8% ósim kórsetip, 4,7 mln dollarǵa jetti.
Mundaı ósimge memlekettik qoldaý sharalarynyń da úlken yqpaly bar. О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi О́nerkásip komıteti tóraǵasynyń orynbasary Oljas Álibekov memleket tarapynan qarastyrylǵan qoldaý týraly egjeı-tegjeıli baıandap berdi.
«Atap aıtqanda, otandyq kúmisten jasalǵan zergerlik buıymdarǵa ishki naryqta mindetti synama tańbasyn qoıý talaby alynyp tastaldy. Sonymen qatar jylyna 300 kg-ǵa deıin túıirshik túrindegi altyndy satyp alýǵa kvota bólinedi. Altynnyń osy túrin satyp alý kezinde otandyq zergerler qosylǵan qun salyǵyn (QQS) tólemeıdi», deıdi ol.
Sondaı-aq «Astana arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń» (AEA) basym qyzmet túrleriniń qataryna baǵaly metaldar men asyl tastardan zergerlik buıymdar óndirý engizilgen.
AEA rejimi aıasynda áleýetti ınvestorlarǵa birqatar jeńildikter men preferensııalar qarastyrylǵan. Olarǵa korporatıvtik tabys salyǵynan, taýarlarǵa kedendik baj salyǵynan, jer men múlik salyqtarynan bosatý kiredi. Buǵan qosa AEA aýmaǵynda ótkiziletin taýarlarǵa QQS mólsherlemesi – 0%. Sheteldik jumys kúshin kvotadan tys, arnaıy ruqsatsyz tartý múmkindigi de bar.
Atalǵan saladaǵy basty máseleniń biri – kontrafakt pen «sur» ımport. El naryǵyna zańsyz kirgen sapasyz taýarlar otandyq kásipkerlerdiń qyzmetine aıtarlyqtaı kedergi keltirip otyr. Bul jerde tutynýshylar quqy da jıi buzylady. Osyndaı áreketterge jol bermeý maqsatynda mınıstrlik birqatar sharalardy qolǵa alǵan.
«Kóleńkeli aınalymdy azaıtý, adal, ashyq bıznesti júrgizýge teń jaǵdaı jasaý maqsatynda ákelingen, óndirilgen taýarlardy qadaǵalaýǵa arnalǵan biryńǵaı avtomattandyrylǵan júıe qurý jumysy júrgizilip jatyr. Osy baǵytta mınıstrlik «Qazaqtelekom» AQ-men birlesip, zergerlik buıymdardy mindetti tańbalaý júıesin engizýge kiristi. Atalǵan sharany 2026 jyldyń aıaǵyna deıin iske asyrý jóninde tıisti tapsyrma bar», deıdi O.Álibekov.
Mınıstrlik ókiliniń málimetinshe, el aýmaǵynda zergerlik buıymdardy mindetti tańbalaýdy engizý memlekettik organdar men qoǵam úshin zergerlik ónimderdiń zańdy aınalymyn, buıymdardyń túpnusqalyǵyn baqylaýdyń tıimdi tetigine aınalady. Bul óz kezeginde tutynýshylardyń senimin arttyryp, naryqtaǵy ádil básekelestikti qamtamasyz etedi.
«Mınıstrlik zergerlik salany damytý boıynsha júıeli jumys júrgizip keledi. Otandyq óndirýshilerdi qoldaý máseleleri turaqty baqylaýda. Salanyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa, óndiris kólemin ulǵaıtýǵa, eksporttyq áleýetin keńeıtýge baǵyttalǵan naqty sharalar qarastyrylyp jatyr», dedi O.Álibekov.
Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Altyn baǵasynyń qymbattaýyna baılanysty zergerlik sala qazir qubylmaly kezeńdi bastan ótkerip jatyr. Byltyr jyldyń basynda altynnyń bir gramy 44,8 myń teńge bolsa, búginde ol 78,4 myń teńgeni quraıdy. Bıylǵy qańtardyń aıaǵyndaǵy 89 myń teńgeden quldyraǵan kórsetkish edi bul. Saldary da joq emes. Máselen, elde keıingi 17 aı qatarynan altyn neke saqınalarynyń baǵasy ósip keledi. Byltyrdyń ózinde altyn saqınalar 38,2%-ǵa qymbattaǵan. Bul sáıkesinshe buıymdarǵa degen suranysty azaıtady. Munyń ústine basqa memleketterden ımporttalatyn kontrafakt ónimderdi qosyńyz. Osy máselelerge baılanysty elde zergerlik óndirispen aınalysyp kele jatqan kásiporyndardyń hal-ahýalyn bildik.
Astana qalasyndaǵy «KazynaGold» zergerlik úıi 2014 jyldan bastap jumys isteıdi. Búginde ol – sala kóshbasshylarynyń biri. О́ndiristiń negizgi ereksheligi – ınnovasııalar men sheberlikti toǵystyratyn zamanaýı tásildi paıdalaný. Kompanııa qarapaıym korporatıvtik aksessýarlardan bastap, biregeı art-nysandarǵa deıingi kez kelgen buıymdardy jasaıdy. Zergerlik úı ókilderi altyn naryǵyndaǵy jaǵdaı óndiriske úlken synaq bolyp turǵanyn jetkizdi.
«Shıkizat baǵasynyń kúrt ósýi óndirýshilerge de, tutynýshylarǵa da kútpegen soqqy boldy. Bıznestiń turaqtylyǵyn saqtaý maqsatynda biz baǵa saıasatyn únemi qaıta qaraýǵa májbúrmiz. Suranys ta ózgeriske ushyrady. Satyp alýshylar talǵampaz bola bastady. Al sheshim qabyldaý úderisi burynǵydan uzardy. Tabystylyqty saqtap otyrǵanymyzben, jumys isteý qıyndaı tústi. Qazir biz ishki úderisti ońtaılandyrý arqyly shıkizat qunynyń ósýin tutynýshyǵa barynsha jeńildetýge tyrysyp, tıimdiliktiń árbir paıyzy úshin kúresip jatyrmyz», deıdi olar.
Al ımport máselesine kelgende «KazynaGold» Túrkııa, Qytaı men Reseıden keletin, tómen baǵasymen erekshe mass-market ónimderiniń qysymyn sezinetinin málimdedi. Buǵan qosa, tabysy joǵary klıentter negizinen «Tiffany» nemese «Chopard» sııaqty álemdik alpaýyttardyń ónimin satyp alýdy qup kóredi.
«Degenmen de naryq zańyna beıimdelip, óz mártebemizden taımaı, barynsha jumys istep jatyrmyz. Bizdiń klıentter – maǵynaly dızaın men ulttyq kodty baǵalaıtyn jandar. Olar bizdi kóbine otandyq sapaly taýar óndirýshi retinde tańdaıdy», deıdi kompanııa ókilderi.
Sonymen qatar óndiris ornynan memlekettik qoldaý sharalary týraly pikirin suradyq. «Qazir bıznesti qoldaý quraldaryn belsendi zerttep jatyrmyz. Ásirese bul álemdik naryqqa shyǵý josparymyz aıasynda óte mańyzdy. Biz brendti eksportqa shyǵarý maqsatynda «KazTrade» kompanııasymen tyǵyz jumys isteý múmkindigin qarastyryp jatyrmyz. Sheteldik naryqqa taldaý jasaý, seriktester izdeý, álemdik iri kórmelerge qatysý shyǵyndaryn sýbsıdııalaý – otandyq zergerlik ónerdiń álemge tanylýyna kómektesetin mańyzdy tetikter. Jeke bıznes pen memlekettik damý ınstıtýttarynyń birigýi – jahandyq tabysqa jetýdiń kilti dep bilemiz», deıdi olar.
Sondaı-aq kásiporyn ishki naryqty qorǵaý, tolyq sıkldi óndirýshilerge jeńildikter jasaý jaǵynan memleketten batyl qadamdar kútetinin jetkizdi. Aıtýlarynsha, biregeı tastar men jabdyqtardy ımporttaýǵa salyq júktemesin azaıtý, zergerlerge arnalǵan bilim berý baǵdarlamalaryn qoldaý salanyń serpindi damýyna kómektesedi.
Eske salsaq, elde tańbalaý talaptary kúsheıtildi. Synama tańbasy joq altyn buıym satý – aýyr quqyq buzýshylyq. Mundaı jaǵdaıda 50-150 AEK aıyppul salynyp, buıym saraptamadan ótedi. «KazynaGold» tańbalaý úderisi – óndirýshiniń memleket pen klıent aldyndaǵy adaldyǵyn rastaıtyn qajetti súzgi ekenin aıtady.
«Biz ashyqtyqty qoldaımyz. Alaıda óndirýshi retinde bıýrokratııalyq rásimderdiń jeńildetilgenin qalaımyz. Ony sıfrlandyrý ýaqyt shyǵynyn aıtarlyqtaı azaıtyp, jańa toptamalardy naryqqa tezirek shyǵarýǵa múmkindik berer edi», deıdi kompanııa ókilderi.
«Otandyq brendterdiń álemdik naryqqa shyǵý áleýeti qandaı?» degen suraqqa kompanııa buǵan tek senip qoımaı, ony basty maqsat retinde belgilegenin jetkizdi. Sózderinshe, otandyq brendterde jahandyq mass-markette joq zamanaýı úlgidegi kóshpendilerdiń jany men biregeı estetıkasy bar.
«Jańa tehnologııalardyń arqasynda biz álemge tek maǵynasy emes, oryndalý sapasy jaǵynan da básekege qabiletti ónim usyna alamyz. Álem «Made in Kazakhstan» ónimin qabyldaýǵa daıyn, al biz bul synaqqa daıynbyz», deıdi «KazynaGold» ókilderi.
Qoryta aıtqanda, zergerlik naryq búginde bir mezette ósim men synaq kezeńin bastan ótkerip jatyr. О́ndiris kólemi artqanymen, altyn baǵasynyń qubylýy men ımport qysymy seziledi. Memlekettik qoldaý sharalary men tańbalaý júıesi naryqty rettep, otandyq óndirýshilerge jol ashýǵa tıis. Aldaǵy ýaqytta naryqtyń betalysy tehnologııalyq jańarý men jahandyq eksportqa beıimdelý qabiletine tikeleı baılanysty bolmaq.
