Sýretti túsirgen – Aleksandr MARChENKO
Búginde oblys aýmaǵynda shamamen tórt myńǵa jýyq kamera ornatylǵan. Onyń ishinde, 180-i apparattyq-baǵdarlamalyq keshen retinde jumys istep tur. Buǵan jyldamdyq ólshegishter, jol qıylystaryndaǵy baqylaý júıeleri, aqyldy jaıaý júrginshiler ótkelderi kiredi. Keshenderdiń sany jyl saıyn orta eseppen 300-ge artyp keledi. Bıyl da qosymsha 300 beınebaqylaý kamerasy ornatylady.
Qazir qala aýmaǵynda bet-álpetti taný múmkindigi bar shamamen 100 beınebaqylaý kamerasy jumys istep tur. О́tken jyly bul júıe izdeýde júrgen 268 azamatty anyqtaýǵa kómektesipti. Biregeı platforma Biryńǵaı qaýipsizdik aqparattyq resýrstary keshenimen, Ishki ister mınıstrliginiń izdestirý derekqorlarymen ıntegrasııalanǵan.
Qaraǵandyda keıingi jyldary qolǵa alynǵan sıfrlyq jobalardyń biri – baǵalar monıtorıngi júıesi. Búginde júıe «Magným», «Korzına», «Aıan» sýpermarketterinde jumys istep tur. Derekter saıtqa avtomatty túrde jınalady, al saıtta joq saýda jelisindegi aqparat qolmen engiziledi. Qazirgi tańda platformada 100 myńnan astam áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimi bar.
– Belgili bir ónimdi tańdap, onyń naqty baǵasyn kartadan kórýge bolady. Mysaly, bir taýardyń quny 166 teńge bolsa, bul derek parsıng arqyly naqty dúkennen alynǵan. Júıe aqparatty oıdan shyǵarmaıdy, barlyǵyn avtomatty túrde jınaıdy. Sondaı-aq kartadan dúkenniń naqty ornalasqan ornyn da kóre alasyz. Baǵalar monıtorıngi jobasy «Android» jáne «iOS» platformalaryndaǵy mobıldi qosymsha formatynda qoljetimdi. Kez kelgen qala turǵyny «KrgPrice.kz» saıtyna kirip, logın men qupııa sózsiz qajetti aqparatty erkin kóredi, – deıdi oblystyq aqparattandyrý basqarmasynyń basshysy Konstantın Ilnıskıı.
Basqarma aldaǵy ýaqytta áleýmettik mańyzy bar azyq-túlikpen shektelmeı, qala turǵyndaryna mańyzdy basqa da taýarlardyń baǵasyn baqylaýǵa engizýdi josparlap otyr. «Small» saýda jelisindegi baǵalar da monıtorıngke alynbaq. Bul arqyly qanttyń qaı dúkende arzan, unnyń qaı jerde qymbat ekenin salystyryp, baǵalyq karta jasaýǵa múmkindik týady. Joba turǵyndarǵa naqty ári tıimdi aqparat beredi.
«Taza Qazaqstan» aksııasy aıasynda iske qosylǵan «TreeMap» júıesi «TreeMap» qalanyń barlyq jasyl beldeýlerin kartaǵa túsiredi. Qala aýmaǵynda jalpy sany 863 myń tal tirkelgen. «TreeMap» júıesi aǵashtardy tek tirkeýmen shektelmeı, olardyń sanıtarlyq jaǵdaıyna, ósý deńgeıine, túrine qaraı avtomatty túrde jikteı alady.
– Mysaly, kartada bir qaraıǵan terek erekshe kózge túsip tur delik. Onyń qashan otyrǵyzylǵanyn, durys óspeý sebebin nemese arnaıy ınfeksııanyń yqpalyn anyqtaý qajet. Klımattyq faktorlar da aǵashtyń damýyna áser etýi múmkin. Bul tek dendrologter men ekologterdiń zertteý obektisi ǵana emes, bizdiń tehnıkalyq mamandar úshin derekterdi jınap, olardy jyldam ári tıimdi óńdeý mindeti tur. Mobıldi qosymshaǵa qosylǵan neırondyq jeli úsh fotosýret arqyly aǵashtyń túrin anyqtap, bıyldan bastap oǵan qajetti kútim sharalaryn da usyna alady, – deıdi Qaraǵandy oblystyq aqparattandyrý basqarmasynyń basshysy Konstantın Pavlovıch.
Dástúrli ádis boıynsha maman 763 myń aǵashty jaıaý aralap, árqaısysynyń koordınattaryn kartaǵa engizýi qajet edi. Bul – óte qymbat ári kóp ýaqytty qajet etetin jumys. Al «TreeMap» arqyly kez kelgen erikti aǵashty sýretke túsirip, geolokasııasyn belgileı alady. Sol sátte aǵash avtomatty túrde kartaǵa engizilip, neırondyq jeli onyń túrin anyqtaıdy.
Bul júıe tek esep júrgizýmen shektelmeıdi. Ol qalanyń jasyl jelekterin tıimdi basqarýǵa, aýrý aǵashtardy ýaqtyly anyqtaýǵa, tabıǵatty qorǵaý sharalaryn júıeli júrgizýge múmkindik beredi.
Qala joldarynyń sapasyn avtomatty túrde baqylaýǵa arnalǵan «JoLScan» júıesi birneshe jyldan beri senimdi jumys istep keledi. Joba ýaqyt ótken saıyn jetilip, sapasy men tıimdiligin arttyra tústi. Bul júıeniń basty maqsaty – kólikter qozǵalysyna qaýip tóndiretin oı-shuńqyrlardy anyqtaý, jol qyzmetterine naqty derekter berý.
– Buryn telefon akselerometrin paıdalanyp, joldaǵy oı-shuńqyrlardy tirkeıtinbiz. Telefon avtokóliktiń paneline ornatylady da, kólik oıyqqa túsken sáttegi derekter kartaǵa engiziletin. Osyndaı ádispen birneshe jobamyzdy júzege asyrdyq. Al neırondyq jeliler bul úderisti edáýir jeńildetti. Qazir joldaǵy oıyqtar naqty kórsetiledi, – deıdi basqarma basshysy Konstantın Pavlovıch.
Júıe tek joldaǵy oıyqtardy qadaǵalap qana qoımaıdy, qalalyq qyzmetke tikeleı habarlama joldaıdy. Mysaly, qudyq qaqpaǵy synǵan jaǵdaıda «JoLScan» avtomatty túrde onyń ornyn kartada belgilep, qyzmetkerlerge sıgnal beredi. Qysqy kezeńge arnalǵan dataset qazirgi ýaqytta qanatqaqty rejimde úsh avtobýs pen eki jeńil kólikte synaqtan ótip jatyr. Sonymen qatar №43, №45, №53 avtobýstaryna ornatylǵan júıe qaladaǵy eń uzyn kóshelerdiń bir bóligin qamtıdy.
– Qytaılyq kópfýnksııaly «YOLO» modeli negizinde joldaǵy 15-ten astam ártúrli aqaýdy anyqtaı alamyz. Jaryq baǵandarynyń isten shyǵýy, jolǵa túsken qoqys qaldyqtary, jyraqtar, oıyqtar – bárin kóremiz. Tipti sónip qalǵan nemese isten shyqqan baǵdarshamdardy da tirkeı alamyz. Buryn neırondyq jeli tek oıyqtardy anyqtaıtyn, endi fýnksııasy aıtarlyqtaı keńeıdi. Kórshi Qytaıdyń esepteý qýaty bizdikinen áldeqaıda joǵary ekenin bilemiz. Degenmen bul jobany IT-sýverenıtet turǵysynan damytýdy maqsat etip otyrmyz. Osy baǵytta jumys bıyl da jalǵasady, – deıdi Konstantın Pavlovıch.
Qaraǵandyda júrgizýshilerdiń ýaqytyn únemdeýge arnalǵan jańa «Park.king» jobasy júzege asyrylyp jatyr. Júıe qaladaǵy beınekameralardy paıdalanyp, ár parkıngtiń bos nemese toly ekenin naqty ýaqyt rejiminde baqylaıdy. Osy aqparat servıske jiberilip, júrgizýshiler qaı turaqtyń bos ekenin aldyn ala kóre alady.
– Qaladaǵy barlyq kameralardyń ishinde tek 350-i parkıngterdi baqylaıdy. Bıyl biz osy baǵyttaǵy jumysty keńeıtýdi josparlap otyrmyz: saýda ortalyqtary, halyqqa qyzmet kórsetý núkteleri jáne iri turǵyn úı keshenderinde júıeni iske qosamyz, – deıdi Konstantın Ilnıskıı.
Bıyl «Altyn arba» bazary, iri saýda ortalyqtary jáne HQO ortalyqtarynda júıeni ornatý josparlanǵan. Sonymen birge jeke mobıldi qosymsha ázirleýdiń qajeti joq. Onyń ornyna veb-servıs iske qosylady, al aqparat «Yandex» platformasymen ıntegrasııalanady. Keleshekte avtoturaqtar «Iаndeks.Kartada» kórsetiletin bolady, bul júrgizýshiler úshin júıeni odan ári qolaıly ári qoljetimdi etedi.
Qaraǵandy oblysynda respýblıka boıynsha Kostanaıdan keıingi ekinshi óńir bolyp iske qosylǵan apparattyq-baǵdarlamalyq «Aqyldy jaıaý júrginshi» kesheni turǵyndardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýde naqty nátıje kórsetip otyr. Qazirgi tańda oblys aýmaǵynda mundaı keshenderdiń sany – 22-ge jetken: 12-si – Qaraǵandyda, 10-y – Temirtaýda ornatylǵan.
Apparattyq-baǵdarlamalyq keshen ornatylǵan jaıaý júrginshiler ótkelderinde jaıaý júrginshiler qatysqan jol-kólik oqıǵalary tirkelmegen. Júrgizýshilerdiń tártibi de aıtarlyqtaı jaqsarǵan.
– Qostanaılyq áriptesterimiz bizden bir qadam alda – olardyń júıesi «Yandex» platformasymen biriktirilgen. Biz jobany olardan keıin iske qostyq. Qazirgi ýaqytta júıede 206 baǵdarsham nysany kórsetilgen. Keshen neırondyq jeliler arqyly beıneaǵyndy taldaıdy. Eger belgili bir aýmaqta jaıaý júrginshiler men kólik qozǵalysyna kedergi keltiretin jaǵdaı anyqtalsa, júıe buzýshylyqty avtomatty túrde belgilep, aqparatty Ákimshilik polısııa basqarmasyna joldaıdy. Júıeniń jumys isteý qaǵıdasy qarapaıym bolyp kóringenimen, onyń artynda aýqymdy ári kúrdeli eńbek jatyr, – deıdi basqarma basshysy Konstantın Pavlovıch.
«Aqyldy jaıaý júrginshi» kesheni – qaladaǵy jol qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń naqty tetigi. Júıe adamdardyń ómirin saqtaıdy, júrgizýshiler tártibin jaqsartady jáne qaladaǵy ınfraqurylymdy sıfrlyq negizde basqarýdyń úlgisin kórsetedi.
Qaraǵandy oblysy
