Ata Zań qandaı memlekettiń bolmasyn táýelsizdigin, demokratııalyq qundylyqtaryn aıqyndaıtyn negizgi qujat bolyp tabylatyny anyq. Konstıtýsııada adamdardyń tabıǵı quqyqtary men bostandyqtary, bılik ınstıtýttaryn demokratııalyq jolmen qalyptastyrý jáne damytý, azamattyq qoǵam qurý týraly progressıvti ıdeıalar bekitildi.
Táýelsizdigimizdiń tiregine aınalǵan Ata Zań – memleket pen qoǵamda oryn alyp otyrǵan barlyq saıası-ekonomıkalyq, áleýmettik reformalardyń ilgeri basýyna, damýdyń qaınar bastaýyna aınaldy. Sarapshylardyń paıymdaýynsha, Qazaqstannyń Negizgi zańy álemdegi eń jas Konstıtýsııa retinde sanalyp, jalpyadamzattyq qundylyqtardy dáripteıtin eń úzdik 50 Konstıtýsııanyń biri bolyp tabylady. Jalpy, damyǵan elderde Ata Zań negizgi ústel kitapshalarynyń biri bolyp esepteledi. Sebebi, bul qujat adam ómiriniń barlyq is-áreketterimen baılanysty. Onsyz tirshilik etý qaýip-qaterge toly bolary anyq. Baýyrjan Momyshuly atamyzdyń: «Tártipke baǵynǵan qul bolmaıdy» degenindeı, eldegi tynyshtyq pen turaqtylyq árdaıym tártippen retteledi. Endeshe, memleketimizdiń bastapqy saıası jáne quqyqtyq qujaty bolyp tabylatyn Ata Zańymyzǵa bıyl 20 jyl tolady. Jańa Konstıtýsııany qabyldaý jónindegi búkilhalyqtyq referendýmda saılaýshylardyń 90,58 paıyzy qatysyp, olardyń 89,14 paıyzy osy Konstıtýsııanyń bekitilýin qoldady. Osy referendým derekterine júginsek, qujatty talqylaýǵa 3 mln. 345 myń adam qatysypty. Jurtshylyq tarapynan saraptalǵan 31 myń 886 usynys tússe, sonyń 1 myń 100-i Konstıtýsııa jobasyna engizilgen. Ata Zańdy jasaý men qabyldaýda Elbasynyń eńbegi zor. Ol óziniń yqylasy men zeıini arqyly 20-dan astam damyǵan jáne damýshy elderiniń konstıtýsııalaryn zerttep, saralap shyqqan. Basqa memlekettermen salystyrǵanda, bizde Konstıtýsııamyzdyń bedeli Konstıtýsııalyq Keńeske baılanysty bolady eken. Al AQSh pen Japonııa memleketterinde konstıtýsııalyq zańdardy tekserý sottarǵa júktelgen bolsa, Gvıneıa men Kamerýn elderinde bul qyzmetti Joǵarǵy Sot júzege asyrady. Bul erekshelikterdiń barlyǵy bir máseleni kózdeıdi, ol – azamattyq qoǵam men quqyqtyq memleketti qalyptastyrý. Qazirgi tańda quqyqtyq memleket qalyptastyrý qaǵıdalary qoǵamda jáne azamattardyń sanasynda túpkilikti bekitilip, óz jemisin berýde. Ár adam óziniń ómir súrý barysynda damyǵan birneshe eldiń Ata Zańymen tanysqany jón. Bul málimetter arqyly sol eldiń negizgi erekshelikterin bilýge múmkinshilik týady. Baıqasańyzdar, damyǵan elderdiń azamattary óz quqyqtaryn saqtaý arqyly óziniń jáne memlekettiń múddesin qosa saqtap otyrady. Sanaly adam árdaıym óz Ata Zańyn shamalap emes, barlyq baptaryn bilgen jón. Sebebi, konstıtýsııalyq qaǵıdalardyń buzylýy óte eleýli quqyqbuzýshylyq bolyp sanalatynyn este saqtaý qajet. Kópshilikke belgili aqyn, jazýshy jáne fılosof Stanıslav Ejı Les óziniń paıymdaýynda: «Zańdy bilmegendik jaýapkershilikten bosatpaıdy, al bilgendik keıde bosatady», – dep aıtady. «Syr medıa» JShS janyndaǵy aqparattyq-taldaý ortalyǵynyń Qyzylorda oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń tapsyrmasy aıasyndaǵy 2015 jyldyń I toqsanynda júrgizilgen zertteýler qorytyndysy boıynsha, Qyzylorda oblysy turǵyndarynyń 63,1 paıyzy quqyqtary shektelgen jaǵdaıda, zań júzinde jetistikke jetkenderin aıtady. О́tken jylmen salystyrmaly túrde bul kórsetkishtiń 15,2 paıyzǵa óskeni baıqalady. Sonymen birge, «Eger sizdiń quqyǵyńyz ben bostandyǵyńyz shektelse, sizdiń áreketińiz qandaı bolýy múmkin?» degen suraq boıynsha sot, prokýratýra, quqyq qorǵaý organdaryna shaǵymdanatyndar 42,2 paıyz, «Nur Otan» partııasyna júginý – 27 paıyz, al jergilikti memlekettik organdarǵa shaǵymdanatyndar bar bolǵany 23,9 paıyzdy quraǵan. Bul kórsetkishter qazirgi tańdaǵy quqyqtyq memleket qalyptastyrý qaǵıdalarynyń azamattardyń sanasynda túpkilikti bekitilip, óz jemisin bergendiginiń dáleli. Ata Zań Qazaqstan azamattarynyń ıgilikti de jaqsy ómirin kamtamasyz etýge óz úlesin qosa bermek. Qazaqstannyń demokratııalyq jáne áleýmettik jańarýynyń, ekonomıkalyq órleýiniń kepili, ony órkenıetke bastaýshy Konstıtýsııa. Konstıtýsııany bilý jáne onyń qaǵıdalary men qaǵıdattarynyń ornyǵýy úshin belsendi kúres júrgizý árbir sanaly azamattyń paryzy.
Sáýletbek SAHIEV, «Syr Medıa» JShS aqparattyq-taldaý ortalyǵynyń sarapshysy. QYZYLORDA.
