Delegasııany Premer-mınıstrdiń orynbasary – Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva basqardy. Jıynǵa sondaı-aq depýtattar, sarapshylar, qoǵamdyq belsendiler, zańgerler, bilim berý salasynyń ókilderi, óńir turǵyndary qatysty.
Jıyndy ashqan Aıda Balaeva jańa Konstıtýsııa jobasynyń bilim, ǵylym, mádenıet jáne ınnovasııalardy damytýǵa, sondaı-aq ulttyq biregeılikti jáne tarıhı-mádenı murany saqtaý baǵytyndaǵy normalaryna erekshe nazar aýdardy.
«Jańa Konstıtýsııada ulttyq mádenıetti damytý men tarıhı-mádenı murany saqtaý máseleleri de naqty kórsetilgen. Meniń oıymsha, bul bizdiń ulttyq biregeıligimizdi saqtaýǵa jáne rýhanı qundylyqtardy bolashaq urpaqqa jetkizýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam. Joba aıasynda bilim, ǵylym, mádenıet jáne ınnovasııa salalaryna erekshe kóńil bólinedi. Qazirgi zamanda adam kapıtaly – kez kelgen memlekettiń básekege qabilettiliginiń basty faktory. Myqty memlekettiń tiregi – progressıvti oılaıtyn ult, damyǵan mádenıet jáne joǵary ıntellektýaldyq potensıal», dedi ol.
Sonymen qatar, Aıda Balaeva jańa Konstıtýsııa jobasy negizgi demokratııalyq prınsıpterdi, sonyń ishinde sóz bostandyǵyn kepildendirýdi, azamattardyń abyroıy, qadir-qasıeti men quqyqtaryn qorǵaýdy qamtamasyz etetinin atap ótti.
«Jańa Konstıtýsııa jobasy damyǵan elderdiń tájirıbesine súıene otyryp, sóz bostandyǵyn tolyq qamtamasyz etedi. Usynylǵan normalar sóz bostandyǵyn shekteýge emes, ár adamnyń abyroıy men qadir-qasıetin, jeke ómirin qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Eń bastysy negizgi prınsıp ózgermeıdi: Konstıtýsııa senzýraǵa tyıym salyp, sóz bostandyǵyna kepildik beredi. Sóz bostandyǵy tek jýrnalıstıkany damytý turǵysynan qarastyrylmaýy kerek. Qazirgi ashyq qoǵamda árkim óz pikirin erkin bildire alady, biraq bul quqyq jaýapkershilikti de talap etedi. Ár túrli pikirlerdiń bolýy – tabıǵı qubylys. Degenmen, syn qandaı bolsa da, halyqty qorlaıtyn nemese onyń bolashaǵyna kúmán keltiretin tujyrymdar jasaýǵa bolmaıdy. Qazaq halqy ǵasyrlar boıy kóptegen tarıhı synaqtardan ótip, tilin, mádenıetin jáne ulttyq biregeıligin saqtap qaldy. Eń bastysy, Prezıdent aıtqandaı, táýelsizdik – eń joǵary qundylyq. Ol bizge kezdeısoq kelmedi, bul ata-babalarymyzdyń kúresi men kóptegen urpaqtardyń eńbeginiń nátıjesi. Sondyqtan onyń qundylyǵyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Eń mańyzdysy qoǵamdy biriktiretin, ulttyq birligimizdi saqtaıtyn oı-pikirlerdi bildirý kerek», dedi A. Balaeva.
Sondaı-aq ol jańa Konstıtýsııa jobasyn qoǵamnyń talqylaýy eldegi saıası mádenıettiń jáne azamattyq jaýapkershiliktiń óskenin kórsetetinin atap ótti. Ol usynǵan ózgerister ádil memlekettik qurylym prınsıpterin nyǵaıtýǵa, bılik ınstıtýttaryna senimdilikti arttyrýǵa jáne Qazaqstannyń turaqty damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵanyn aıtty.
«Qazir jańa Konstıtýsııa boıynsha qoǵamda ártúrli pikirler aıtylyp jatyr. Bul tabıǵı qubylys. Azamattar negizgi zańnyń ár babyn muqııat zerttep, onyń mazmunyn jáne bolashaqtaǵy yqpalyn talqylaýy saıası mádenıettiń óskenin jáne azamattyq jaýapkershiliktiń kúsheıgenin kórsetedi. Keıbir azamattar engizilgen ózgeristerdi prezıdenttik bılikti kúsheıtý dep baǵalaıdy. Biraq mundaı tujyrymdarǵa negiz joq. Jańa Konstıtýsııada, kerisinshe, Prezıdent ókilettikterine belgili shekteýler engiziledi. Máselen, Prezıdent jeti jylǵa jáne bir merzimge saılanady, jaqyn týystary joǵary memlekettik qyzmetterge taǵaıyndala almaıdy. Shyndyǵynda, Memleket basshysyna sýperprezıdenttik model qajet emes. Kerisinshe, qazirgi kúrdeli geosaıası kezeńde elge memleket tynyshtyǵy men turaqty damýyn qamtamasyz ete biletin jáne el múddesin bárinen joǵary qoıatyn Kasym-Jomart Toqaev sııaqty Prezıdent kerek», dedi Aıda Balaeva.
Sondaı-aq kezdesýde Májilis depýtaty Amanjol Altaı, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, zańger Serik Aqylbaı, bilim salasynyń ókili Nurlan Dýlatbekov, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Ábilǵazy Qusaıynov sóz sóıledi. Spıkerler óz sózderinde usynylǵan ózgerister qoǵam kelisimin jáne turaqtylyqty nyǵaıtýǵa qosymsha múmkindik jasaıtynyn, azamattardyń qoǵamdyq jáne saıası ómirge qatysý múmkindikterin keńeıtetinin atap ótti.
Konstıtýsııadaǵy áleýmettik jaýapkershilik qaǵıdasy qalaı qalyptasqan?
Ulytaý oblysy Analar keńesiniń tóraıymy Gúlbaný Seıtjanova jańa Konstıtýsııa jobasy otbasy qundylyqtaryn, etnıkalyq kelisimdi jáne qoǵamdyq dıalogty nyǵaıtatynyn erekshe atap ótti. Sondaı-aq ol óńirdegi etnokúrdeli birlestikter men Analar keńesiniń músheleri aqparattyq-túsindirý jumystaryna belsendi qatysyp, aldaǵy referendýmdy qoldaıtynyn málimdedi.
Kezdesýde qatysýshylar jańa Konstıtýsııa jobasy qoǵam úshin tek quqyqtyq qujat emes, sonymen qatar tarıhı sabaqtastyqty, táýelsizdikti, el birligin jáne adam kapıtalyn damytý basymdylyǵyn bekitetin qundy baǵdar ekenin aıtty.
«Men 1995 jylǵy Konstıtýsııa preambýlalary men jańa Konstıtýsııa jobasyn salystyrdym. Meniń oıymsha, jańa mátinde tarıhı sabaqtastyq, memlekettiń ýnıtarlyq sıpaty, aýmaqtyq tutastyq, birlik pen kelisim máseleleri óte naqty jáne aıqyn kórsetilgen. Ásirese, preambýlada mádenıet, bilim, ǵylym jáne ınnovasııalar damý baǵdarlary retinde aıqyn belgilengen. Meniń oıymsha, jańa Konstıtýsııa jobasyn referendýmda qoldaý Qazaqstannyń alǵa jyljýy men eldiń bolashaǵyn nyǵaıtýǵa qosqan úlesimiz bolmaq», dedi Jezqazǵan turǵyny Ǵazız Eshtanaev.
Jıyn sońynda koalısııa ókilderi turǵyndardyń suraqtaryna jaýap berip, 15 naýryzdaǵy respýblıkalyq referendýmǵa qatysýdyń mańyzyn taǵy bir eske saldy.
Jańa Konstıtýsııa jobasy sot táýelsizdigi men quqyq ústemdigin kúsheıtedi
