Foto: shutterstock.com
Áıelderdiń kásipkerligi – ekonomıkalyq ósim men jumyspen qamtýdyń mańyzdy kózi. Áıelderge tıesili kompanııalar qarqyndy damyp, jumys oryndaryn ashady: mysaly, AQSh-ta áıelder kompanııalary naryqqa qaraǵanda eki ese jyldam ósedi, 23 mln jumys ornyn qamtamasyz etedi jáne shamamen 3 trln dollardy ekonomıkaǵa qosady. Damýshy elderde de áıelder bıznesi – damý úshin mańyzdy resýrs.
Qazaqstandaǵy 10,5 mln áıel – el halqynyń 51,1%-yn quraıdy. Jumys isteıtin el turǵyndary arasynda áıelderdiń úlesi – 48,5% (4,5 mln adam), al jaldamaly qyzmetkerler arasynda – 49,5% (3,5 mln adam). Eldegi tirkelgen shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń (ShOK) 48,2%-y áıelderge tıesili, al tirkelgen aktıvtik kásipkerliktiń 49,5%-y áıelderge tıesili. Bul kásiporyndarda 1,5 mln adam, ıaǵnı ShOK-tyń barlyq qyzmetkerleriniń úshten birinen astamy jumys isteıdi. Ártúrli jyldardaǵy baǵalaýlar boıynsha, áıelder Qazaqstannyń IJО́-niń shamamen 40%-yn qamtamasyz etedi.
Osy jaǵdaıda áıelderdiń bastamalaryn qoldaý, kásipkerligin damytý ekonomıkalyq turaqtylyq pen eldiń turaqty damýy úshin mańyzdy faktor bolyp otyr.
Áıel kásipkerlerge arnalǵan She’s Next hakatonyna tirkeý bastaldy
Dástúr boıynsha, 8 naýryz qarsańynda áıel kásipkerligin qoldaý bastamalaryna toqtalatyn ranking.kz saıtynyń málimdeýinshe, mysaly 17 aqpanda Almatyda jyl saıynǵy Women in Business forýmy ótti. Oǵan 300-den astam bıznes, qarjy salasy, halyqaralyq uıymdar, memlekettik qurylymdar men tehnologııalyq qoǵamdastyq ókilderi qatysty. Forýmnyń bas seriktesi – Halyk Bank. Shara barysynda joǵarǵy ekonomıkalyq trendter, bıznes damýy, jasandy ıntellektiniń áseri jáne azamattyq belsendilik máseleleri talqylandy. Kásipker áıelder men salalyq mamandar tájirıbelerin bólisti, master-klastar men praktıkalyq sessııalar uıymdastyryldy. Qatysýshylar netvorkıng, bıznes boıynsha ekspress-konsýltasııalar jáne kásibı koýchıngke qol jetkizdi.
Halyk Bank 2018 jyldan beri «Jenshıny v bıznese» baǵdarlamasy arqyly áıel kásipkerligin júıeli túrde qoldap keledi. Osy jyldar ishinde 600-den astam áıelge 7 mlrd teńgeden astam qarjy bólindi, jyldyq paıyzdyq mólsherlemesi 5%-8%. Bıylǵy jyly baǵdarlama aıasynda 1 mlrd teńge 10% jeńildetilgen mólsherlememen qarjylandyrylady. Osylaısha, banktyń áıel bıznesin damytýǵa bólgen jalpy qarajaty 8 mlrd teńgeden asady.
Banktiń kredıttik portfelinde ShOK segmentindegi 48%-49% qarjy áıel kásipkerliginde shoǵyrlanǵan. Sonymen qatar, portfeldiń joǵary sapasy áıelderdiń joǵary jaýapkershiligi men tabystylyǵyn kórsetedi. «Úmit» baǵdarlamasy arqyly Halyk Bank áıel bıznesine 4,1 mlrd teńge qarjylaı qoldaý kórsetti.
Bank sonymen qatar keńes berý, qarjylyq josparlaý jáne masshtabtaý boıynsha jan-jaqty kómek kórsetedi. Bul startaptardy mıkrokredıtten ınvestısııalyq qarjylandyrýǵa deıin jetkizip, óndiristi keńeıtip, jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beredi. Osylaısha, áıel kásipkerligin qoldaý arqyly Halyk Bank turaqty ekonomıkalyq ósimge oń yqpal etedi.
Taǵy bir mańyzdy bastama – Visa She’s Next, Empowered by Visa, ol Qazaqstanda Halyk Bank-pen birge iske asyrylyp jatyr. Baǵdarlama bilim berý, eksperttik qoldaý jáne granttyq qarjylandyrý arqyly áıel bıznesin damytady. Tórt kezeńde 40 myńnan astam áıel qatysty, tórtinshi kezeńde 2 myń bıznes-jospar usynylsa, 7 joba grant pen jeńildetilgen qarjylandyrý aldy.
Halyqaralyq ınstıtýttar da qoldaý kórsetip jatyr. Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki (EBRR) 2016 jyldan bastap Qazaqstandaǵy áıel kásipkerlerge mentorlyq baǵdarlamalar arqyly kómek beredi. Baǵdarlama tegin, qatysýshylarǵa toptyq keńes berý, sheberlik sabaqtary, halyqaralyq Micro Mentor platformasy usynylady. Sonymen qatar «Bıznes-proryvy jenshın-predprınımateleı» jáne «Lýchshıe mentory» konkýrstaryna qatysý múmkindigi bar. IFC (Vsemirlik bank qurylymy) arqyly mıkroqarjylandyrý jáne aýyldyq aımaqtardaǵy kásiporyndardy qoldaý da júzege asady.
Áıelder qoǵamdastyǵy Re.Women belsendi túrde áıelderdi Qazaqstannyń áleýmettik, saıası jáne ekonomıkalyq ómirine tartýǵa baǵyttalǵan.
Sonymen qatar, «Otbasy bank» pen Azııa damý banki (ABR) birlesip áıel kásipkerlerge arnalǵan «Umaı» jeńildetilgen ıpotekalyq baǵdarlamasyn iske qosqan. Baǵdarlama 2021 jyly bastalǵan, bıylǵy jyl –kelisim kezeńinde tur.
Mine, dál osyndaı ınısıatıvalar áıelderdiń ekonomıkalyq múmkindikterin keńeıtedi, kásipkerlik ortany nyǵaıtady jáne turaqty ekonomıkany qalyptastyrýǵa, sonymen qatar BUU-nyń turaqty damý maqsattaryna, atap aıtqanda, genderlik teńdik pen áıelderdiń quqyqtaryn keńeıtýge yqpal etedi.
