Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Oblystyq bilim basqarmasy basshysynyń orynbasary Tatıana Protopopova 2025 jylǵy bıýdjet qaıta qarastyrylmaıtynyn, sondyqtan eski mázirde kórsetilgen baǵanyń sheńberinde jańa standartty engizý qajettigin aıtqan. Basqa oblystar bıýdjetterin qaıta qarap jatqanda bular nege ony isteı almaıtyny belgisiz. Áıteýir jańa jyldan keıin qosymsha aqsha tapqan bolýy kerek, joǵaryda aıtqanymyzdaı 10 qańtardan bastap jańa standart engizilgen.
Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, jańa standart boıynsha oqýshylardyń as mázirine et, jemis, kókónis sııaqty qunarly tamaq ónimderin kóbirek qosý qarastyrylǵan. Árıne, óskeleń urpaqtyń boıyna qýat beretin sapaly taǵamnyń baǵasy da burynǵydan qymbattaý bolýy kerek. Qazir bir balany aýqattandyratyn as máziriniń quny – respýblıka óńirleri boıynsha orta eseppen 800 teńge kóleminde. Al oblystyq sanıtarlyq-epıdemıologııalyq departament qyzmetkeri Gúlnár Seıitova bul standartty engizetin mezgildiń ýaqyty jetkenin aıtady.
«О́ıtkeni osyǵan deıin mektepterdiń berip júrgen tamaǵy oqýshylardyń fızıologııalyq talabyn qanaǵattandyrmaıdy. Onyń ústine sanıtarlyq talaptardy buzýǵa da jol berilip keldi. Jańa standart osyny boldyrmaıdy dep senemiz», dedi ol.
Jańa standart boıynsha mektep ashanasynda gazdalǵan sýsyndar, ónerkásiptik tátti-dámdiler, shujyqtar, maıonez, maıly jáne maıǵa qýyrylǵan taǵamdar usynylmaıdy. Esesine kókónis, jemis, burshaq pen basqa dánderdiń jarmalary, sút, ashyǵan sút ónimderi kóbirek bolýy kerek.
Sondaı-aq 6–11 men 12–18 jastaǵy oqýshylardyń tamaqtaný ýaqyty ártúrli bolǵandyqtan, olardyń jasyna sáıkes rasıon da eki túrli jasalady. Onda balanyń jasyna baılanysty kalorııanyń, aqýyzdyń, maıdyń normasy saqtalýy mindetti.
Jýyrda Kásipkerler palatasynyń oblystyq fılıalynda mektep ashanalaryna qyzmet kórsetip júrgen kásipkerler tarapynan daý týdy. Bular jańa standartqa bastapqyda qarsy bolǵan edi. Árıne, olardy da túsinýge bolady: jańa standartpen qyzmet kórsetý elimizdiń basqa óńirlerinde 800 teńgeniń mańynda bolsa, bularǵa áli de sol eski standarttyń ortasha baǵasy 637 teńgemen qyzmet kórsetińder degen talap qoıylǵan. Buǵan qarsy bolǵandardyń arasynda belsendilik kórsetken ashanalardy jalǵa alǵan kásipkerlerdiń basyn biriktirgen «Botaqan» JS tóraǵasy Olga Ýsolseva. Ol jańa standarttaǵy kúrketaýyq eti men kókserke balyǵyn, sondaı-aq túrli-tústi sábizdi tabý qıyn dep másele kótergen. Bul taǵamdardy basqalarymen aýystyrýǵa bolady ǵoı. Degenmen kásipkerdi bárinen buryn aqynyń sol qalpynda qaldyrylǵany qynjyltatyn sııaqty kóringen. Marına Lapteva esimdi kásipker jańa standartty engizýge peshtiń qyzýy jetpeıdi degen syltaýdy da alǵa tartqan. Qarsylyǵyn osylaı bildirgen kásipkerler, áıteýir jańa standartty júrdim-bardym engize bastaǵan.
Endigi daý – oqýshylar jańa standartpen daıyndalǵan taǵamdardy jemeıdi, daıyndalǵan tamaqtyń 80 paıyzyn qoqysqa tastaýǵa májbúrmiz, munyń ózi bıýdjettiń aqshasyn dalaǵa shashý emes pe degen syltaýdan týyp otyr. Memleket múddesin oılaǵansyp otyrǵan kásipkerlerdiń túpki maqsaty qandaı ekeni belgili. Daýdyń basynda taǵy da sol «Botaqannyń» bastyǵy O.Ýsolseva júr. Kásipkerler palatasyna ózderiniń áriptesterin, prokýratýra, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq departament, bilim basqarmasy qyzmetkerlerin shaqyryp alǵan olar aqynyń ósirilmegen qyjylyn jańa syltaýlarmen jańǵyrtyp berdi. «Daýdyń basy Daırabaıdyń kók sıyry» demekshi, árbir daýǵa bir sebepker bolady. Bul jolǵy sebep – memlekettik organdardyń birlesken otyrysynyń 19 aqpandaǵy hattamasy bolyp shyqty. Onda sheneýnikter ashanany jalǵa alǵan kásipkerler ata-analar jınalysynda jańa standarttyń ozyqtyǵyn túsindirsin, balalardyń jańa taǵamdarǵa birden úırenbeı, eptep úırenetinin aıtsyn degen talap qoıǵan eken. Sonymen qatar kásipkerler keıbir taǵamdardyń nege jelinbeıtinin anyqtap, onyń qorytyndysyn tıisti shara qoldaný úshin oblystyq bilim basqarmasy men sanıtarlyq-epıdemıologııalyq departamentine jibersin delingen.
«О́zi de úrkeıin dep turǵan jylqyǵa japyraq shashsań ne joryq» demekshi, ózi de aqyny kótermegenge qyjylyp, synyqqa syltaý izdep júrgen kásipkerler myna bir bolmashy talapqa «Bul bizdiń mindetimiz emes» dep óre túregelip, qarsy shyqty. Kásipkerlerdiń quqyn qorǵaý jónindegi keńeste barlyq shaǵym memlekettik organǵa baǵyttalyp, jańa standarttyń tıimdiligin ata-analar men oqýshylarǵa túsindirý solardyń mindeti emes pe? Olar nege óz mindetterin bizge júkteıdi degen sııaqty pikirlerdi qarsha boratty.
Árıne, tamaqtyń 80 paıyzy jelinbeıdi degen – artyq sóz. О́ıtkeni ony anyqtaý úshin arnaıy zertteý kerek. Biraq sol bir sanǵa naǵyz shyndyqtaı jabysyp qalǵan O.Ýsolseva: «Ata-analar bizdi tamaqty dámdi qylyp jasamaıtyndaı kóredi. Biz bolsaq bekitilgen mázirmen daıyndaımyz, al onyń 80 paıyzy jelinbeıdi. Biz dámdi ázirleımiz, barlyq másele – tamaqtyń quramynda. Keıbir dámderdi balalar aýzyna da alǵysy kelmeıdi», dedi.
Keńes tóraǵasy, zańger Inesh Qýanova osy daý jaıynda oryndy pikir bildirdi. Ol: «Bıznes sýbektisiniń mindeti – tamaqty sapaly jáne qaýipsiz daıyndaý. Al pedagogıkalyq nemese áleýmettik zertteýmen aınalysý onyń mindeti emes», dep tujyrdy. Sondaı-aq oblystyq SED bastyǵynyń orynbasary Tatıana Gorlova qyzmet kórsetýshige tapsyrystyń mázirin jasaýdy mektep dırektory júkteıdi. Sondyqtan barlyq másele tapsyrys berýshi retinde dırektormen sheshilýi kerek dep qorytty. Sońǵy eki adamnyń pikirimen daý tyıylǵandaı boldy.
PETROPAVL
