Indýstrııalyq aımaqtar – alańsyz bolashaq

Ońtústikte qurylys materıaldarynyń  90 paıyzy óndiriledi Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary Qazaqstan halqyna ońaı bolǵan joq. Búgingi jastar aıtsań senbeıdi, dúken sóreleri jylan jalaǵandaı bos turatyn. Almatyda ubaq-shubaq kezek, qaltasynda azyn-aýlaq tıyn-tebeni bar azamattar ne satylyp jatqanyna qaramaı sońyna tura qalatyn. Qalamgerler Sherhan Murtaza men Kamal Smaılov baspasózde bir-birine hat jazdy. Árbir hattan kúńirengen, qazaqtyń erteńi úshin alańdaǵan zarly lep sezilip turatyn. «Shıkizatymyz mol, biraq óndirisimiz joq, túıme de shyǵara almaı jatyrmyz ǵoı» dep kúıinetin ekeýi. «Ornynda bar ońalar» degen. Qudaıǵa shúkir, burynǵy shaq kórgen tústeı bolyp qaldy. Elbasynyń tikeleı tapsyrmasymen údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵ­darlama qabyldanyp, túıme emes, túımeniń ata-babasyndaı alyp kásip­oryndar qosylyp, kúni keshe Qazaqstannyń keteýi ketti dep mysqyldaǵandar qyzyǵatyndaı bıiktikterdi baǵyndyrdyq. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Asqar Myrzahmetov respýb­lıkada alǵashqylardyń biri bolyp «Ońtústik» ındýstrııalyq aıma­ǵyn ashqan. Sonshama alyp kásip­oryndarǵa laıyqty jerdi qaıdan tabam, ınfraqurylym júıesin qalaı ótkizem degen joq, qırap qalǵan fosfor zaýyty aýmaǵynan 337 gektar jerdi daıyndyqtan ótkizdi. Úki­met­tik jeńildikterdi paıdalanyp, kásip­oryndardy shoǵyrlandyrdy. Sodan beri aınaldyrǵan bes jyldyń kóleminde bul aımaq ónimdiligi jóninen respýblıkadaǵy birinshi orynǵa shyqty. Jaqynda Shymkent qalasyn­daǵy kórme ortalyǵynda «Shym­kent­Build-2015» qurylys materıal­darynyń kórmesi ótti. Oblystyq kásipkerler palatasy men «ITECA» kórme kompanııasy birlesip ótkizgen sharaǵa kórshi Reseı, О́zbekstannan bólek Túrkııa, Germanııa jáne Italııa sııaqty memleketterde shyǵarylǵan zamanaýı qurylys materıaldary jurtshylyq nazaryna usynyldy. Bylaısha aıtqanda, qurylysshylar qaı memlekettiń shyǵarǵan ónimine tapsyrys beredi, básekelestikte qaısysynyń aty márege aldymen jetedi. Burnaǵy jyldar bolsa sheteldiń ónimi tańsyq bolar edi, al qurylysshylar otandyq ónimge basymdylyq bergen. Kórme aıasynda ótken forýmda oblys ákiminiń orynbasary Saparbek Tuıaqbaev Ońtústiktiń qurylys salasyndaǵy múmkindikterin bylaısha túıindegen. – Bul kórmeniń Shymkent qalasynyń damýyna tıgizer áseri orasan zor bolmaq degen senimdemiz, – dedi Saparbek Quraqbaıuly. – Qurylys salasy – Ońtústik ekonomıkasynyń qozǵaýshy kúshi. Sońǵy 3 jyldan beri oblys ortalyǵyn órkendetýge baǵyttalǵan arnaıy baǵdarlama júzege asýda. Aldymyzda Shymkentti mıllıon turǵyny bar qalaǵa aınaldyrý jospary tur. Búginde Shymkentke aýyl­dardan ǵana emes, ózge óńirlerden de kóship kelip jatqan azamattar óte kóp. Sondyqtan qalanyń ınfraqurylymy men turǵyn úı qurylysyna qyrýar qarjy bólinýde. Bizdiń esepteýimiz boıynsha jyl sa­ıyn turǵyn úı qurylysyna jergilikti bıýdjet pen jeke ınvestısııalardy qosqanda 1 mıllıard dollar shamasynda qarajat jumsalady eken. Sońǵy eki jylda Shymkentte iri qurylys nysandary paıdalanýǵa berildi. Aıtalyq, qalanyń jańa ortalyǵyna 1,5 myń gektar jer bólinip, ákimshi­lik ǵımarat, Kórme ortalyǵy, «Túrkistan» saraıy, teatr jáne sol sekildi kóptegen mádenı nysandar salyndy. Ońtústikte 40-qa jýyq qurylys materıaldaryn óndiretin kásiporyn jumys isteýde. Sondaı-aq, bizde jazǵy ýnıversıadanyń sport ǵımarattary men EKSPO-2017 kórme pavılondarynyń qurylysyna qatysyp jatqan iri qurylys kompanııa­lary bar. Qazirgi tańda qurylysqa qajetti materıaldardyń 90 paıyzy ózimizde óndiriledi. Endigi maqsatymyz – álemdik naryqta básekege túse ala­­tyn zamanaýı, ınnovasııalyq qu­ry­lys buıymdaryn shyǵarý men jańa tehnologııalar endirý bolmaq. Oblys ákiminiń orynbasary osylaı tujyrdy. Forýmda sóz alǵan Qazaqstan qurylys materıaldary ónerkásibi qaýymdastyǵynyń prezıdenti Marat Tompıev aıqandaı elimiz qurylysqa qajetti paıdaly qazbalar jóninen álemde alǵashqy altylyqqa enedi eken. Memleket basshysy eldegi qu­ry­lys zattarynyń 80 paıyzyn otan­dyq qurylys materıaldary quraýy kerek degen tapsyrmasynyń oryndalatyndyǵynyń naqty sebebin osydan-aq kóre berýge bolady. Rasynda, biz áli múmkindikterimizdi tolyq iske qosa almaı jatyrmyz. Jaqynda PVH profılder daıyndaıtyn «Aspan» fırmasynda bolyp, jumysymen tanystyq. Profılderge qajetti shıkizatty Reseı, Germanııa, Italııadan aldyrar eken. Munaı ónimderin tereń óńdeıtin bolsaq, túbinde osy elder baǵasy naryqtan tómen bizdiń shıkizatqa tapsyrys berer edi, dep oılaısyń. Bul, árıne, aldaǵy jyldardyń enshisi. Búginde óndirisi joq, tek shıkizatqa ıek súıegen elderdiń asyǵy alshysynan túspeıtindigi belgili bolyp qaldy. Máselen, Maqtaaraldyń maqtasyn shetelder satyp alyp, mata ónimderin, kıim-keshek túrinde da­ıyndap, áldeneshe ese paıdaǵa shyǵyp keldi. Endi ózimizde toqyma klasteri qolǵa alynǵaly bir jyrtyqty bútindegendeı boldyq. Ońtústikte bul másele kezeń-kezeńimen sheshilip keledi. Asqar Myrzahmetov ındýstrııalyq aı­maq­tardy iske qosýǵa basqa óńirler­degi ákimderge úlgi bolyp keledi. Naqty aıtar bolsaq, oblysta Indýs­trııalandyrý kartasy boıynsha quny 1,2 trln. teńgege jetetin 223 joba iske asyrylyp, respýblıkada kósh bastap keledi. Jańa baǵdarlama 33 myń adamǵa jumys ornyn ashyp berdi. Ásilinde, úlken ındýstrııalyq jobalar qala mańynda toptasady da, aýylǵa jaryǵyn túsire bermeıdi. Ákimdik osy jaıtty eskerip 65 paıyzyn aýyldyq jerlerge ornalastyryp, búginge deıin 11 myń jumys orny qamtylǵan 137 jobany iske qosty. Jalpy ındýstrııalyq-ınnovasııa­l­yq damý baǵdarlamasynyń birinshi besjyldyǵynyń qorytyndysy boıyn­sha óńirde jańa ónim túrleri ıgerilgen. Máselen, oblysta kilem, PVH-profıl, joǵary markaly sement, bıtým, polıanıon sellıýlozasy, qurylystyq áınekter, kúrketaýyq etinen jasalǵan taǵamdar, motor maılary, shynylar, polıetılen qubyrlary men basqa da buıymdar, sondaı-aq, vakýýmdyq probırkalar, qaǵazdar men gofrokarton, nasostar, hımııalyq turmystyq tazartqysh quraldar, medısınalyq qondyrǵylar men buıymdar, dári-dármekter shyǵarylýda. Keıbir iri kásiporyndardyń janynda shaǵyn jáne orta jobalar júzege asyryldy. Atap aıtqanda, «Kentaý transformator zaýyty» AQ suranysyn qamtamasyz etý maqsatynda zaýyt mańynan 2014 jyldyń qarasha aıynda «MonoEleTeh» JShS-niń gofroqabyrǵa kásiporny paıdalanýǵa berildi. «Standart sement» JShS sement zaýytynyń qajettiligine sáıkes onyń mańynan «Ońtústik Gaz» JShS sement qaptaǵysh qaǵaz qaptarynyń óndirisi iske qosyldy. «Qazatomprom» júıesindegi ýran óndirýshi kompanııalardyń suranysyn qanaǵattandyrý maqsatynda 2 joba júzege asyryldy. Búginde «UKO-S-Star» JShS radıaktıvti zattar saqtaıtyn ydys jáne «Blago Lızıng» JShS polıetılen buıymdary óndirisi boıynsha jabdyqtar shyǵarýda. Qazirgi tańda Shymkent qala­syndaǵy «Ońtústik» ındýstrııalyq aımaqta 38 kásiporyn jumys isteýde. Onda 2,8 myńnan astam jumys orny ashylyp, 18 mlrd. teńge ınvestısııa tartyldy. Búginde 33 jobanyń qurylysy júrgizilýde. Jalpy, aımaqta 76,8 mlrd. teńge ıgerilip, 6699 jumys orny bar 71 joba júzege asyrylady. Nátıjesinde bıýdjettik 1  teńgege 18 teńge jeke ınvestısııa tartylǵan. Sonymen birge, Shymkent qalasyn­da kólemi 89 gektar alqapty quraıtyn ekinshi «Tassaı» ındýstrııalyq aımaǵy quryldy. Qazirgi tańda, osy aımaqta quny 27,1 mlrd. teńge turatyn 3918 jańa jumys ornyn qamtıtyn 10 ınvestısııalyq joba júzege asyrylmaq. Indýstrııalyq aımaqtyń tehnıka­lyq-ekonomıkalyq negizdemesi aıaq­talǵan, ınfraqurylym jumysynyń quny 1,3 mlrd. teńgeni quraıdy. Infraqurylym jumystary 2015 jyly bastalady. Nátıjesinde bıýdjettik 1 teńgege 20 teńge jeke ınvestısııa tartylatyn bolady. Shymkent qalasynyń halyqara­lyq áýe­jaıy qasynan 50 gektar jerge úshinshi Qazaq-túrik ındýstrııalyq aımaǵy quryldy. Jer telimderin ınfraqurylymmen qamtamasyz etý maqsatynda 2,2 mlrd. teńgege tehnıkalyq ekonomıkalyq negizdeme jáne jobalyq-smetalyq qujattama ázirlenýde. Búgingi tańda quny 34,9 mlrd. teńge, 600 jumys ornyn quraıtyn 10 ınvestısııalyq jobany júzege asyrý josparlanýda. Sonymen qatar, bul ındýstrııa­­l­yq­ aımaqta «Kazakhstan Automobile Industry» JShS – júk mashınalaryn shyǵarý (3,6 mlrd.teńge, 100 jumys orny), «RT-Ońtústik Energo» – ónerkásipte paıdalanylatyn nasos­tar shyǵarý zaýyty (3,3 mlrd. teńge, 300 jumys orny), «Art Tek Kran» JShS – Kamaz bazasyndaǵy arnaıy tehnıka shyǵarý (3,6 mlrd. teńge, 140 jumys orny), «Karlskrona LB AC» JShS – bolat balqytý zaýyty (18,2 mlrd. teńge, 300 jumys orny), «Sentralno-Azıatskıı avtomobılnyı zavod» JShS – VolksWagen jáne GAZel NEXT mınıavtobýs­taryn shyǵarý (5,1 mlrd. teńge, 300 jumys orny), «Optımo» JShS – YTONG markaly avtobýstaryn qurastyrý (5,5 mlrd. teńge, 600 jumys orny) ınvestısııalyq jobalarynyń júzege asyrylýy josparlanýda. Nátıjesinde 1 teńgege 22 teńge jeke ınvestısııa tartylatyn bolady. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.