Astanaǵa arnaıy mıssııamen kelgen halyqaralyq baıqaýshylarǵa barlyq jaǵdaı jasaldy. Elorda tórindegi «Hilton Astana Hotel» qonaqúıinde ornalasqan Halyqaralyq baıqaýshylarǵa qolǵabys kórsetý ortalyǵy otandyq jáne sheteldik BAQ tilshilerimen tyǵyz baılanysta jumys istedi. Osy ortalyqta Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń uıymdastyrýymen ár jarty saǵat saıyn jýrnalısterge arnalǵan brıfıng ótkizilip turdy.
Alǵashqy baspasóz máslıhaty Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń ókilderin tyńdaýdan bastaldy. Mıssııa jetekshisi, ShYU Bas hatshysynyń orynbasary Oleg Kopylov Qazaqstanda jańa Konstıtýsııany qabyldaý boıynsha ótip jatqan respýblıkalyq referendýmǵa daıyndyq pen daýys berý úderisin baıqaý barysynda daýys berýshiler úshin barlyq jaǵdaı jasalǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, múgedektigi bar adamdardyń daýys berýine de qajetti múmkindikter qarastyrylǵan.
– Qazaqstan tarapynan referendým úderisin laıyqty uıymdastyrý úshin úlken jumys atqarylǵanyn kórdik. Uıymdastyrýshylyq jáne tehnıkalyq daıyndyq joǵary kásibı deńgeıde qolǵa alynǵan. Sondaı-aq azamattardyń erkin tańdaý quqyǵyn tolyq qamtamasyz etýge múmkindik beretin tehnologııalyq jańashyldyqtar engizilipti. Jalpy, qoǵamda usynylyp otyrǵan konstıtýsııalyq reformalarǵa degen qyzyǵýshylyqtyń joǵary ekeni baıqalady. Sol sebepti daýys berý ýchaskelerinde jaqsy atmosfera qalyptasqan. Daýys berýge ásirese jastar belsendi qatysyp jatty, – dedi spıker.
Halyqaralyq baıqaýshylarǵa qolǵabys kórsetý ortalyǵynda ótken kezekti brıfıngte Túrki memleketteri Parlamenttik Assambleıasynyń (TÚRKPA) baıqaýshylaryn tyńdadyq. Bul uıymnyń ókilderi de halyqtyń referendýmdaǵy belsendiligin joǵary baǵalady. Aıtýlarynsha, Túrkitildes memleketter Parlamenttik assambleıasynyń baıqaýshylary Astana, Almaty jáne Túrkistan qalalaryndaǵy 45 referendým ýchaskesine barǵan.
Brıfıng barysynda TÚRKPA Bas hatshysy Ramıl Sagıb ogly Gasan mıssııa músheleri daýys berýshilerdiń quqyqtarynyń buzylý faktilerin baıqamaǵanyn aıtty.
Al AО́SShK baıqaýshylary daýys berý úderisi zańnamaǵa sáıkes ótip jatqanyn jetkizdi.
– Referendým ýchaskelerinde baıqaǵanymnyń negizinde respýblıkalyq referendým aıasynda daýys berý úderisi qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes ótip jatyr degen qorytyndyǵa keldim. Prosedýralar ashyq, standarttarǵa saı boldy. Azamattar óz erkin bildire aldy. Eshqandaı aralasýlar men qandaı da bir oqıǵalar bolmaǵanyn atap ótkim keledi, – dedi AО́SShK-niń jańa syn-qaterler men qaýipter ólshemi boıynsha sarapshysy, elshi Mýtaz Faleh Saleh ál-Hııasat.
Sondaı-aq AО́SShK Adam ólshemi salasyndaǵy sarapshysy, elshi Ismat Djahan da óz pikirin bildirip, uıymdastyrý jumysy óte sapaly bolǵanyn atap ótti.
– Adamdar bıýlletenderin jáshikke salyp, rıza kúıde ketip jatty. Barlyǵy beıbit jaǵdaıda ótti. Tipti kishkentaı balalar da ata-anasyna, atasyna erip keldi. Bul halyq arasyndaǵy yntanyń bar ekenin kórsetedi. Sondaı-aq jas býyn úshin óz saıası quqyqtaryn paıdalanýdyń mańyzdy ekenin kórsetetin úlgili qadam, – dedi spıker.
TMD PA baıqaýshylary atynan kelgen Reseı Federasııasy Federaldy Jınalysy Federasııa Keńesiniń Federaldyq qurylym, aımaqtyq saıasat, jergilikti ózin-ózi basqarý jáne soltústik ister jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Andreı Shevchenko kez kelgen memleket úshin jańa Konstıtýsııa qabyldaý el ómirindegi eń mańyzdy oqıǵa ekenin aıtty. Sonymen qatar ol daıyndyq deńgeıiniń joǵary ekenin erekshe atap ótti.
– Komıssııalardyń da, referendým ýchaskeleriniń de qanshalyqty jaqsy daıyndalǵany kórinip tur. Ýchaskelerde ornalasqan barlyq aqparattyq materıal óte mazmundy ári túsinikti daıyndalǵan. Sondaı-aq múgedektigi bar azamattarǵa arnalǵan arnaıy daýys berý oryndarynyń bar ekenin baıqadyq. Bul da óte mańyzdy. Shynynda da, úırenetin tustar bar. Máselen, osyndaı is-sharany uıymdastyrý. Bári joǵary deńgeıde dep oılaımyn, – dedi spıker.
О́z kezeginde Reseı Federasııasy Federaldy Jınalysy Memlekettik Dýmasynyń TMD isteri, eýrazııalyq ıntegrasııa jáne otandastarmen qarym-qatynas jónindegi komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary Kazbek Taısaev Qazaqstannyń referendýmdy joǵary deńgeıde ótkize alatynyn aıtty.
– Ásirese kózge túskeni – komıssııa músheleriniń daıyndyǵy, olardyń joǵary kásibı deńgeıi. Kelisemin, sizderden úırenetin nárse bar, – dedi K.Taısaev.
TMU Bas hatshysynyń orynbasary Omer Kodjaman óz pikirinde elimizdi qýatty túrkitildes memleketteriniń biri retinde atap, eger jańa Konstıtýsııa qabyldansa, eldiń damý múmkindikteri odan ári keńeıe túsetinine senim bildirdi.
TMD baıqaýshylar mıssııasynyń basshysy Igor Petrıshenko TMD mıssııasy Qazaqstanda 19-ret baqylaý júrgizip otyrǵanyn aıtty. Qazirgi tańda 161 halyqaralyq baıqaýshy akkredıttelgen eken. Baqylaý elimizdiń 9 óńirinde jáne sheteldegi 12 memlekette júrgizilgen. Baıqaýshylar 520-dan asa referendým ýchaskesine barǵan. Mıssııa basshysy oǵan qyzyqty bolyp kóringen bir erekshe sátti áserli etip áńgimelep berdi. Ol barǵan ýchaskelerdiń birinde daýys berip shyqqannan keıin jas jigit qyzǵa sóz salyp, úılenýge usynys jasaǵan, qyz kelisimin bergen.
– Bul da Qazaqstan jastarynyń elektoraldyq naýqanǵa belsendi qatysyp jatqanyn kórsetedi. Aıta keteıin, biz qoǵamdyq baıqaýshylardyń arasynda jastardyń kóp ekenin baıqadyq. Jastar shynymen de eldiń bolashaq damýyna alańdaıdy, – dedi Igor Petrıshenko.
Elimizdegi basty saıası naýqanǵa muhıt asyp kelgen baıqaýshylar da boldy. AQSh, Salyq jáne ınvestısııalar jónindegi Halyqaralyq ortalyqtyń ókili Ýeslı Aleksander Hıll referendým barysyn baqylaý úshin ádeıi aýyldyq eldi mekenderdi tańdaǵanyn aıtty. Baıqaýshy referendým ýchaskeleri qyzmetkerleriniń jumysy joǵary deńgeıde úılestirilgenine, sondaı-aq azamattyq qoǵam men saıası partııa ókilderiniń belsendiligine erekshe nazar aýdarǵan.
Al Amerıka-Eýrazııa ortalyǵynyń vıse-prezıdenti Ralf Vınnı alty referendým ýchaskesine barǵanyn aıtty.
– Daýys berý ýchaskelerinen shyqqan adamdarmen áńgimelesý óte qyzyqty boldy. Olardyń ne oılaıtynyn túsingim keldi. Kópshiligi Qazaqstannyń bolashaǵy úshin daýys bergenin aıtty. Tek óz bolashaǵy úshin emes, árıne, bul da mańyzdy, biraq olar balalary men nemereleriniń bolashaǵy úshin daýys bergenin jetkizdi, – dedi spıker.
Sondaı-aq UQShU PA baıqaýshysy, Belarýs Respýblıkasy Ulttyq jınalysy keńesiniń Halyqaralyq ister jáne ulttyq qaýipsizdik jónindegi turaqty komıssııasynyń múshesi Aleksandr Goroshkın, Reseı Federasııasy Federaldy Jınalysy Memlekettik Dýmasy Qorǵanys jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Andreı Kartapolov otandastarymyzdy referendýmnyń ótýimen quttyqtady.
Italııalyq Azııa ınstıtýtynyń basshysy Palmıerı Domenıko Astana qalasyndaǵy 12 ýchaskege barǵanyn jáne óte jaqsy áser alǵanyn baıandady.
– Meniń de baıqaǵanym – adamdar qýanyshty, jastar da qatysyp, óz erkin bildirip jatyr. Otbasylar da ýaqyt taýyp, balalarymen kelip ketti. Bári óte jaqsy uıymdastyrylǵan. Osy referendýmda erkin tańdaýyn bildirgen Qazaqstan halqyna óz atymnan jaqsylyq tileımin. Barlyq reforma sátti aıaqtalsyn, – dedi ıtalııalyq spıker.
