Ul-qyzynyń bolashaǵynyń baıandy bolǵanyn qalaǵan halqymyz bul kúndi ǵashyqtardyń bas qosyp, sezimin bildiretin ýaqyty dep sanaǵan. Sebebi olar altybaqan teýip, aýyldyń alty aýyzyn aıtyp, bir-birimen oınap-kúlip, tańnyń atqanyn birge tosqan. Jigit unatqan qyzyna «Seltetkizer» berip, otaý qurýǵa ázir ekenin tuspaldasa, boıjetken «Uıqyashar» ázirlep, kelisetinin jetkizgen. Osylaısha, baǵy jarasqan ǵashyqtardyń án men bıi, oıyn-saýyǵy túnniń bir ýaǵyna deıin sozylǵan.
«Áz bolmaı, máz bolmaıdy» demekshi, maldyń tuıaǵy kókke jetip, tóldep jatqanda, qystyń aýyrtpalyǵyn artqa qaldyrǵan bozbala naýryzben birge jarqyrap, bar sándi kıimin daıyndap, «Seltetkizerge» sezimin bildirýge boıjetkendi shaqyrady. Árıne, jigit óz tarapynan súıekten, aǵashtan jasalǵan qazaqy oıý-órnektermen kómkerilgen kúmis zergerlik buıymdardy ázirlep nemese aına, taraq, átir sý alǵyzyp syıǵa tartatyn bolǵan. Qyzdar jigitti unatsa, jas maldyń etine ýyz qosyp, dámdilep tamaq daıyndap, «Uıqyashar» bergen. Osylaısha, 21 naýryzdan 22 naýryzǵa qaraǵan túni kóz ilmeı Jańa jyldyń alǵashqy tańyn kútken. Sóıtip, kún men túnniń teńelgen shaǵynda jigit pen qyzdyń júregi de tabysyp, bolashaq úlken otbasyn qurýǵa alǵashqy qadam jasalady. Jastar jaǵy bastańǵy jasap, aq dastarqan basynda emin-erkin qaljyńdasyp, án-jyr aıtysyp, toılaǵan.
Ult tarıhymen jasap kelgen «Seltetkizer» men «Uıqyashar» qazaq halqynyń Naýryzǵa erteden daıyndalatynyn ańǵartyp turǵandaı. Úlkender soǵymnyń ábden súrlengen qadirli múshelerin osy kúni qazanǵa salamyn dep saqtaǵan. Boıjetkender bolsa keste, oramal tigip, bozbalalar jaǵy aǵashtan turmys buıymdaryn jasap, temirden sándik buıymdaryn soqqan. Munyń bári – kún men tún teńesetin shaqta kádege asatyn «uıqyashar», «seltetkizer» joralǵylarynyń syı-tartýlary.
Halqymyz dástúr men tárbıeni, mahabbat pen sulýlyqty ushtastyra bilgen kóregen ult. Babalarymyz «Seltetkizer» men «Uıqyashar» dástúrin ınabattyń jáne kirshiksiz sezim men taza mahabbattyń shýaǵy dep qabyldaǵan. Jastardyń birin-biri unatyp, móldir sezimin dástúr arqyly bildirýi de osynyń aıǵaǵy bolsa kerek. Erteden aıttyrylyp qoıǵan qyzyn kórgisi kelgen jigittiń ózi atalǵan dástúrdiń erejelerin ustanǵan. Árıne jigittiń bergen «Seltetkizerin» boıjetkenniń jeńgeleri sulýlyǵyn, aqyly men kórkem minezin, ıba-ınabatyn qalaı baǵalaǵanyn synap, ata-enesine toıdyń alǵashqy habaryn jetkizetin bolǵan. Máshhúr Júsip Kópeıuly «Naýryz» eńbeginde: «Bir qudaıdan basqanyń bári birinen-biri týyp, ósip-ónbek. Týyp, ósip-ónetuǵynnyń bári de qartaımaq, ólmek. Kók baıy da, jer qatyny. Solaı bolǵany úshin: «Kókten jaýdyrsyn, jerden óndirsin», deıdi. Aspanda bultqa bult shaǵylysady, sóıtip jańbyr jaýady. Jańbyr kóp jaýmaıtyn jyly bult qysyrap qaldy dep kúni buryn aıtyp otyrýshylar bolady. Jaralǵan jandy-jansyz bári de jup jaralǵan. Jup mánisi erli-baıly degen sóz», dep topshylaıdy.
Sondyqtan «Seltetkizer» men «Uıqyashar» dástúrin jalǵastyryp, ulttyq qundylyqtarymyzdy nasıhattaıyq! Erteden-aq jylyna bir-aq ret toılanatyn Naýryz – mahabbatqa tunǵan júrekter lúpiliniń gúl jaratyn mezeti. Jastardyń bir-birine uıań sezimin bildirýge múmkindik berilgen tamasha kún.
Áset PAZYLOV,
Máshhúr Júsip mýzeıiniń meńgerýshisi, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty
Pavlodar oblysy,
Baıanaýyl aýdany,
Jańajol aýyly
