Jazata jetkizgen jádiger

Eki márte Sosıalıstik Eńbek Eri, dala akademıgi Jazyl­bek Qýa­nysh­baev 1981 jyly Lenıngradqa barǵan saparynda Ermıtajdy aralap júrip, júregi sezgendeı sol sýret tu­syna aıaldap, bul kimniń beınesi degen suraq qoıady. Ermı­taj qyzmetkerleri bul Aǵybaı batyr deıdi. Jazata dereý bar abyroı-ataǵyn salyp, qaharman tulǵa beınesiniń kóshirmesin jasatyp elge ákeledi. Sóıtip, urpaqtar sabaq­tastyǵynyń tamasha úlgisin kórsetedi. Bul Re­seıden elge oralǵan alǵashqy tarıhı qundy jádiger edi.

Jazata sol kezdegi el basshysy Din­mu­hamed Ahmetuly Qonaevqa aqjol­taı Aǵybaı batyr beınesin elge ákel­genin jetkizedi. D.A.Qonaev qahar­­man babamyzdyń shynaıy kel­beti saq­tal­ǵanyna júrek­jar­dy qýanyshyn bil­dirip, súıin­shisine Jazataǵa Gaz-24 «Volga» kóligin syılaıdy. Osy bir jan tebirenterlik oqıǵadan batyr, eń­bek adamy, el basshysy ara­syndaǵy baba­lar muraty ardaq­talǵan jarasym­dy sabaq­tas­tyqty kórýge bolady. Sóı­tip, Jazylbek Qýanyshbaev sanaly ǵu­myrynda qazaq baty­ry­nyń sýretin tuńǵysh ret elge jetkiz­gen. Bul – qazirgi jáne keleshek býynǵa úlgi bolar tarıhı oqıǵa.

Osy tusta D.Qonaev atamyz­dyń myna sózi eske túsedi: «Men tórt eńbek ardagerine aıryq­sha toqtala ketkendi jón kóremin. Olar – Nurmolda Alda­bergenov, Ybyraı Jaqaev, Jazylbek Qýanyshbaev, Saǵý Shildebaev. Shynyna aıtqanda, bul tórt kisini halqymyzdyń tórt beınesindeı kóremin. Ol kisilerdiń eliniń shetine aıaq iliktirsem soqpaı ótpeımin, sálem bermeı ketpeımin. Qaı-qaısysymen áńgimelesý jan semirtip, rýhyńdy bıiktete túsedi. Bir-birine uqsamaı­tyn tulǵalar, biraq birin-biri tolyq­tyryp turatyn qazaq degen halyq­tyń asqaqtary qandaı bolady deseńizder osy tórteýin aıtar edim. Qarapaıym, biraq kisiligi joǵary, minezge baı, danalyqty syrttan izdemeı, óz asylymyzdy baǵalaı biletin jandar».

Eńbek degen uly mektep­tiń tórt arysy osylar. Sol kezeńdegi el aǵasynyń tórt arysynyń biri – Jazylbek Qýanyshbaev edi!

Jazata tyńnan túren túrip, ata-baba kásibin ǵylymmen ush­tasty­ryp, nátıjesin barsha adamzat ıgiligine paıdalanýǵa eleýli eńbek etken. Qarapaıym eńbek adamynan qoǵam qaırat­keri dárejesine jetken, el-jur­tyn ystyq yqylasyna bólegen, qazaqtyń Altyn kitabyna esimi túsken tarıhı tulǵa. Bul kisi­niń keńes odaǵy kezeńinde ataq-dańqy jer jardy desek artyq emes. Qarakól tuqymdas qoıyn qazaq jerine ákelip jersin­dirip, ár júz saýlyqtan 130, 140-tan tól órgizip, sol tustaǵy absolıýt­­tik kórsetkishke qol jetkizgen óz isiniń sheberi.

Jazata óndirgen qarakól eltirisi keńes odaǵynan tys shetelderde óz baǵasyn alǵan. AQSh, Úndistan, Rýmynııa, Polsha elderinde ótken halyqaralyq kórmelerde joǵary sortty ónim dep tanylǵan. Osyndaı eren eń­bektiń ná­tıjesinde, 1948 jyly 23 shildede bi­rin­shi altyn jul­dyzyn keýdesine taq­sa, 1958 jyly týra óziniń týǵan kúni 29 naý­ryz­da ekinshi altyn juldyz ıelendi.

Qarapaıym eńbek adamy Jazata qoǵam­dyq jumystan da shet qalma­ǵanyn, kórshi elde qalǵan álgindeı qundy murany elge ákelýge kúsh salǵanyn joǵaryda jetkizdik. Eki márte Eńbek eri, malshylardyń marshaly, dala akademıgi Jazylbek Qýanyshbaevtyń bıylǵy 130 jyldyq mereıtoıy qarsańynda osyndaı bir erligin eske salyp qoıǵandy jón dep bilemiz.

Ahmet Orynbasar,

ólketanýshy