Sýret: tengemonitor.kazgazeta.kz
Úkimettiń qazan aıynda qabyldaǵan is-sharalar kesheni el azamattarynyń tabysyn qorǵaýǵa, ınflıasııany ustap turýǵa baǵyttalǵan edi. Sóıtip, naýryz aıynyń sońyna deıin kommýnaldyq tarıfterdi kóterýge engizilgen moratorıı osy kezeńde tutynýshylarǵa túsetin tarıf júktemesiniń salmaǵyn jeńildetti. Otbasylardyń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge múmkindik berdi.
Jalpy, kommýnaldyq qyzmet salasyndaǵy tarıftik saıasat máselesi jan-jaqty oılastyrylǵan ári júıeli tásildi talap etedi. Sheshim qabyldaý barysynda retteýshi organ tutynýshylar men tabıǵı monopolııa sýbektileriniń múddeleri arasyndaǵy teńgerimdi saqtaýǵa tıis. О́ıtkeni kommýnaldyq qyzmetke jaýap-ty mekemelerdiń jyrtyǵyn jamaımyz degen jeleýmen tarıfti negizsiz, shamadan tys kóterýge taǵy bolmaıdy.
Eldegi kommýnaldyq ınfraqurylym jyldar boıy ábden tozǵandyqtan, jalpy jaǵdaıdy jaqsy dep aıtýǵa da kelmeıdi. Ásirese óńirlerde qubyr jıi jarylady. Saryshunaq aıazda turǵyndardy jylýsyz qaldyryp, úlken shyǵyn ákelgen Ekibastuz qalasyndaǵy iri apatty jurt áli umyta qoıǵan joq. Investısııasyz osyndaı oqys jaǵdaılardyń aldyn alý múmkin emes. Qarajat bolmasa qyzmet sapasy tómendep, apatty jaǵdaılar jıi qaıtalanýy múmkin.
Osyǵan oraı 2023 jyly turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqtyń ınjenerlik ınfraqurylymyn jańartý jóninde aýqymdy jumys bastaldy. Nátıjesinde, búginge deıin 19 myń shaqyrymnan astam ınjenerlik jeli jóndelip, 2022 jylmen salystyrǵanda jumys kólemi eki ese artty. Osynyń ózi ınfraqurylymnyń tozýyn jyl saıyn orta eseppen 3%-ǵa tómendetýge múmkindik bergen. Naqty sandarǵa júginsek, ınjenerlik jelilerdiń ortasha tozý deńgeıi – 53,7%, onyń ishinde jylýmen jabdyqtaý – 52%, elektrmen jabdyqtaý – 59%, sýmen jabdyqtaý – 48,2%, sý burý – 55,6% shamasynda.
Jýyrda Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Tabıǵı monopolııalardy retteý komıteti tarıf saıasaty máseleleri jóninde dóńgelek ústel ótkizdi. Basqosýda Tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetiniń tóraǵasy Tımýr Qosymbaev tarıf saıasatyna qatysty ózgeristerdiń jaı-japsaryn baıandady.
– 2029 jylǵa qaraı ınjenerlik ınfraqurylymnyń jaı-kúıin normatıvtik jumys deńgeıine jetkizip, tozý deńgeıi asa joǵary aımaqtardy birjola eńserý josparlanyp otyr. Búginde tarıf saıasaty kezeń-kezeńimen, teńgerimdi tásil negizinde qalyptasqan. Bul halyqqa túsetin júktemeni barynsha azaıtyp, tarıfterdiń kúrt ózgerýine jol bermeıdi. Munda eń mańyzdysy – kommýnaldyq ınfraqurylymnyń turaqty jumysyn qamtamasyz etip, alda quny áldeqaıda qymbatqa túsetin máselelerdiń qordalanýyna jol bermeý. Tarıfterdiń ózgerýine ınflıasııa deńgeıine ındeksasııa, kómir, mazýt, janar-jaǵarmaı, basqa da resýrstar baǵasynyń ósýi, jeliler men jabdyqtardy jańǵyrtýǵa ınvestısııa qajettiligi sebep. Sol sekildi óndiristik personaldyń eńbekaqysyn arttyrý, biryńǵaı satyp alýshy, teńgerimdeýshi naryq, energııa óndirýshi uıymdar tarapynan baǵanyń ósýi, taýarlyq gazdyń kóterme baǵasynyń qymbattaýy áser etedi, – dep túsindirdi T.Qosymbaev.
Tarıf saıasatyna qatysty memleket ustanymy ózgermeıdi. Tarıftiń ústine qosylatyn árbir teńge negizdelgen ári qyzmet sapasyn arttyrýǵa baǵyttalýǵa tıis. Osyǵan baılanysty Tabıǵı monopolııalardy retteý komıteti tabıǵı monopolııa sýbektileriniń qyzmetin baqylaýdy kúsheıtip, turaqty monıtorıng júrgizýge kirisken. Nátıjesinde, monopolısterge qatysty tıisti sharalar qabyldanǵan. 535 ákimshilik is qozǵalyp, 922,92 mln teńge kóleminde aıyppul salynǵan.
Moratorııge qaramastan, osy aralyqta tarıfterdiń óskeni týraly shaǵym aıtqan turǵyndar tabylǵan edi. Bul jaǵdaıdy Tabıǵı monopolııalardy retteý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Nurlan Bolatbaev jekelegen máselelermen baılanystyrdy. Mysaly, tutynýshy kommýnaldyq qyzmetti ádettegiden kóbirek tutynǵan bolýy múmkin. Qys aılarynda jylýǵa ketetin shyǵyn ulǵaıatyny taǵy bar. Baqylaýshy men tutynýshy arasynda durys esep-qısap júrgizilmeýi yqtımaldylyǵyn joqqa shyǵara almaımyz. Komıtetke túsken osyǵan uqsas aryzdyń sany 700-den asady. Soǵan sáıkes ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan sýbektiler bar eken.
– Moratorıı kezinde tarıf baǵasy ósken joq. Sondyqtan tutynýshylar árbir aıda óziniń tutynǵan kólemine qatysty túbirtekterdi qarap otyrsa artyq etpeıdi. Eger ózgeris baıqasa, der kezinde habarlaý kerek. Qazirgi jańalyqtarǵa baılanysty birden aıtaıyq, tarıfter kúrt óspeıdi. Degenmen ony kóterýdiń sebebi joq emes. Mysaly, tabıǵı tozýlar jyl saıyn 3-4%-ǵa ósip keledi. Osyny ustap qalyp, jaǵdaıdy jaqsartýǵa ınvestısııa tartý qajet. Tarıfterdi qaıta qaraý jónindegi jumys jalǵasady. Tabıǵı monopolııa sýbektileri usynǵan ótinimder aıasynda tarıfterdi muqııat qaraımyz. Tarıf sonshalyqty óspeıdi, turǵyndarǵa salmaq túspeıdi. Qazir tozǵan jelilerdi jóndeýge kirisken uıymdar kóp. Sol sebepti bıyl ár sýbektiniń qajettiligine, ıaǵnı kommýnaldyq mekemelerdiń suranysyna, ár óńirdegi jaǵdaıǵa baılanysty tarıfterdi jeke-jeke saralaımyz, – dedi N.Bolatbaev.
«Básekelestik saıasatty damytý jáne qorǵaý ortalyǵy» AQ vıse-prezıdenti Marat Mustafın tozǵan jelilerdi jańartý jónindegi jumys barlyq óńirde úılesetinin aıtty. Sebebi Astana qalasynan ózge óńirlerde kommýnaldyq mekemelerdiń jaǵdaıy máz emes. Elordadaǵy ahýal salystyrmaly túrde táýir eken dep salany qaraýsyz qaldyrýǵa taǵy bolmaıdy. Investısııa tartylmasa, ondaǵy jaǵdaı da 5–6 jylda nasharlap shyǵa keledi.
– Sóz joq, byltyr qabyldanǵan moratorııdiń paıdasy boldy. Azyq-túlik baǵasyn ustap turýǵa, halyqtyń kommýnaldyq shyǵynǵa artyq tólemeýine septigi tıdi. Komıtet josparyna sáıkes tarıfter birte-birte óse bastaıdy. Olar tarıfti qaraý barysynda óńirdiń ahýalyn, mekemelerdiń jaǵdaıyn eskeredi. Halyq tarıftiń naqty qandaı sebeppen óskenin ári odan nendeı paıda baryn bilýi kerek. Ekibastuz, Rıdderdegi aýyr jaǵdaıdyń da sebebi jóndeýge kóńil bólinbegennen, ınvestısııa tartylmaǵannan. Onyń bir shetinde tarıftiń tómendigi de bar. Úkimet qabyldaǵan keshendi jospar aıasynda energetıka, sý salasy boıynsha árbir óńirge ınvestısııa tartylady, – dedi M.Mustafın.
«Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý jáne damytý ortalyǵy» AQ dırektorlar keńesiniń múshesi Nurlan Soltambekov tarıfti tejep ustaýdyń saldary memleketke salmaq salýy múmkin ekenin alǵa tartady.
– Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasyna qarjy tartpasa, saldary memleketke óte aýyr tııýi múmkin. Búginde qoldanystaǵy ınfraqurylymdarǵa 30 jyldan asyp barady. Osy aralyqta jyldar boıy tarıfti ósirmeýdiń qamyn jasap keldik. Nátıjesinde, salaǵa ınvestısııa tartylmaı, amaldap kelemiz. Qarjynyń bir bóligi kommýnaldyq mekemeniń jelilerin jańǵyrtýǵa emes, apattyq jaǵdaılardy retteýge, jamap-jasqaýǵa ketedi. Búginde barlyq salada baǵa óskenimen, tarıfterdi amaldap qysyp ustap kelemiz. Demek bizge salany damytýǵa qatysty kózqarasty túbegeıli ózgertý qajet. Tarıfti qoldan ustap turý saıasatynyń sońy apatty jaǵdaıǵa uryndyrýy múmkin ekenin túsinýge tıispiz, – deıdi N.Soltambekov.
Kommýnaldyq qyzmet salasynda jalaqy máselesi de jıi kóteriledi. Sarapshylardyń aıtýynsha, keıingi jyldary jalaqy máselesine de kóp kóńil bólindi. Sonyń ishinde energetıkterdiń jalaqysy edáýir óskenimen, sýǵa jaýapty mekeme jumysshylarynyń tabysy salystyrmaly túrde 100–120 myń teńgege az.
Sarapshylar, memlekettik organ ókilderi bas qosqan jıynnan túıgenimiz, moratorııden keıin de halyqqa túsetin qarjylyq júkteme mınımaldy deńgeıde saqtalady.
Kún tártibinde áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý qadamdary da qaraldy. Osy maqsatta óndirýshiler úshin elektr energııasynyń baǵasyn, temirjol tasymaldary tarıfteriniń ósýin tejeý kózdelip otyr. Qabyldanǵan sheshim ónimniń ózindik qunyn tómendetýge ári negizgi azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrýǵa yqpal etedi. Bir sózben aıtqanda, tarıf saıasatyn odan ári jetildirýdiń kommýnaldyq qyzmetterdiń qoljetimdiligin qamtamasyz etýge, ınfraqurylymnyń sapasyn arttyryp, halyq múddesin qorǵaýǵa qatysty negizgi baǵyttary aıqyndaldy.
