Álem memleketteri pasporttarynyń kúshin, halyqaralyq deńgeıdegi bedelin anyqtaıtyn «Henley Passport Index» atty jahandyq reıtıng bar. Mundaǵy negizgi kórsetkish – vızasyz rejim. Pasport ıesi aldyn ala vıza rásimdemeı-aq álemniń qansha eline bara alatyny eskeriledi. Indeks Halyqaralyq áýe kóligi qaýymdastyǵynyń (IATA) málimetterine negizdelgen. Al IATA – álemdegi saıahat týraly eń úlken ári naqty aqparat bazasyna ıe uıym. Jalpy, reıtıngti túzerde elderdiń ekonomıkalyq damý deńgeıi, halyqaralyq kelisimder jáne saıası turaqtylyq sııaqty negizgi faktorlar da nazarǵa alynady. Zertteý aıasynda álemdegi 200-ge jýyq eldiń pasporty saıahattaýǵa bolatyn 227 baǵyt boıynsha taldanady.
Sáýir aıynda pasporttardyń bıylǵy reıtıngi jarııalanyp, Qazaqstan 199 eldiń ishinen 57-orynǵa jaıǵasty. Indekste otandastarymyzdyń 78 eldiń tabaldyryǵyn vızasyz attaı alatyny negizge alynypty. Elimiz 2025 jyldyń basynda osy reıtıngte 65-orynnan kóringen edi. Arada bir jyldan asa ýaqyt ótkende pozısııamyzdyń 8 orynǵa jaqsarǵanyn oń kórsetkish retinde baǵalaýǵa bolady.
Aımaqtyq turǵydan salystyryp qaraǵanda, jańa reıtıngte Qazaqstan EAEO jáne Ortalyq Azııa elderi tobynyń ortasynda tur. Máselen, kórshiles Reseı 44-orynda (113 baǵyt) bolsa, Belarýs 58-orynǵa
(77 baǵyt), Qyrǵyzstan men О́zbekstan 73-orynǵa (59 baǵyt) taban tiregen. Sondaı-aq Tájikstan 79-oryndy (53 baǵyt), Túrikmenstan 87-oryndy (45 baǵyt) ıelengen. Tutastaı alǵanda, elimiz jahandyq ındekste Qytaı (55-oryn), Kosovo (56-oryn), Bolıvııa (58-oryn) syndy memlekettermen mańaılas ornalasqan.
Al kósh basyndaǵylarǵa toqtalsaq, Sıngapýr memleketi álemdegi eń yqpaldy pasport ıesi retindegi mártebesin saqtap qaldy. Bul eldiń azamattary álemniń 192 memleketine vızasyz bara alady. 2-oryndy Japonııa, Ońtústik Koreıa jáne Birikken Arab Ámirlikteri (187 baǵyt) ózara bólisse, úzdik úshtikti Shvesııa (186 baǵyt) túıindep tur. Eýropanyń jetekshi elderi Germanııa, Fransııa, Italııa, Shveısarııa bastaǵan top 185 baǵytpen 4-satyda tur. Sonymen qatar reıtıngtiń eń tómengi jaǵynda negizinen Taıaý Shyǵys pen Afrıka elderi qalyp otyrǵanyn da atap ótken jón.
«Henley Passport Index» reıtıngi pasporttardyń álemdik arenadaǵy salmaǵyn ǵana bezbendep qoımaı, azamattarǵa berilgen erkindiktiń deńgeıin de aıqyndaıdy. Keıingi jyldary osy reıtıngte elimizdiń ilgerileı túsýi vızalyq shekteýlerdi joıý baǵytynda júrgizilip jatqan jumystyń nátıjeli ekenin kórsetip otyr. Al vızalyq rejim kóbinese ekonomıkasy turaqty, azamattary zań buzbaıtyn qaýipsiz elderge beriledi.
Qaýipsiz el retinde tanylǵan saıyn kók pasportymyzǵa degen senimniń de kúsheıe túsetinin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyr QHA sessııasynda atap ótken edi. «Kók pasportymyz ulttyq biregeıligimizdiń aıqyn nyshanyna aınaldy. Jyl ótken saıyn tólqujatymyzdyń abyroı-bedeli kóterilip keledi. Bul halyqaralyq qaýymdastyqtyń bizge degen qyzyǵýshylyǵy artyp, elimizdiń yqpaly kúsheıe túskenin kórsetedi. Ár qurlyqtaǵy túrli memlekettiń azamattary turaqty turý nemese demalý úshin bizdiń eldi jıi tańdaıtyn boldy. Bul – kezdeısoqtyq emes. Qazaqstan bedeldi halyqaralyq reıtıngterdegi qaýipsizdik ındeksi boıynsha aınalamyzdaǵy kóptegen memlekettiń báriniń derlik aldynda tur. Al zań ústemdigi ındeksindegi «Tártip pen qaýipsizdik» kórsetkishi boıynsha, 142 eldiń ishinen 43-orynǵa taban tiredi», deıdi Q.Toqaev.
Al bıyl máslıhat depýtattarynyń forýmynda Prezıdent osy turǵyda taǵy da sóz qozǵap, kók pasport ıeleri árqashan jáne kez kelgen jerde memleket qorǵaýynda bolatynyn, pasportymyzdyń qýaty memleketimizdiń yqpalynan, halqymyzdyń jasampaz rýhynan, zamannyń ozyq ıdeıalaryn ıgere alatyn qabiletimizden kórinetinin shegelep aıtty.
Endeshe, qaıda júrsek te erkindigimiz ben qaýipsizdigimizdiń kepilindeı kók pasportymyz kósegemizdiń kógerip, kókjıegimizdiń keńeıýine qyzmet ete bersin dep tileımiz.
