Almatynyń ortalyǵyndaǵy Qonaev pen Gogol kósheleriniń túıiser tusynda ornalasqan bes qabatty úıde qolbasshy ómiriniń keıingi úsh jylyn (1979–1982) ótkergen. Qalanyń qaq ortasyndaǵy keleńsizdikti der kezinde baıqaǵan «Caravan.kz» medıa portalyndaǵy áriptesimiz Saıa Manarbekqyzynyń beınematerıalynan keıin, másele jelide qyzý talqyǵa tústi.
«Baýyrjan Momyshulynyń eskertkish taqtasyn izdep kórsetilgen mekenjaıǵa bardyq. Qazir bul úıdiń syrtqy kelbeti tanymastaı ózgergen. Birinshi qabaty tolyqtaı kommersııalyq nysandarmen jabylyp qalǵan. Ári izdep, beri izdep sýrettegi eskertkishti taba almadyq. Tipti mekenjaı durys emes pe degen kúmán paıda boldy. Tek kósheniń arǵy betindegi qorshaýǵa minip, alystan kameranyń úlkeıtkishi arqyly qaraǵan kezde taqtanyń kishkentaı bir bóligi kózge tústi. Sol sátte taqtanyń eshqaıda kóshirilmegeni, dál burynǵy ornynda qalǵany belgili boldy. Iаǵnı kommersııalyq qurylys júrgizilgen kezde memorıaldyq taqtany ashyq, kórinetin jerge aýys-tyrý máselesi múlde eskerilmegen. Taqtaısha jańadan qosylǵan qurylys nysandarynyń artynda qansha ýaqyttan beri halyqqa qoljetimsiz jerde qalyp kelgen», dep másele kóteredi jýrnalıst.
Artynsha shahardyń mádenıet basqarmasy jaǵdaıǵa túsinikteme berip, eskertkish taqta turǵyn úıdiń kórneki tusyna qaıta ilingenin habarlady. Málim bolǵandaı, ol úıdiń aýlaǵa qaraıtyn betine, ıaǵnı turǵyndar men qala qonaqtaryna kórinetin qabyrǵaǵa qaıta ornatylǵan.
Bul máselege qatysty sol úıdiń turǵyndary da beıjaı qalmaǵanyn aıta ketken jón. Olardyń aıtýynsha, memorıaldyq taqtanyń tasada qalyp qoıǵanyn alǵash baıqaǵan kúnnen bastap birneshe márte nysan ıelerine eskertý jasalǵan. Alaıda kásipkerlik nysan ókilderi bul máseleni uzaq ýaqyt boıy nazardan tys qaldyrypty.
Rasynda, qala kelbetin jańǵyrtý, kásipkerlikti damytý – zaman talaby. Biraq osy úderiste ulttyq jady men tarıhı muranyń kóleńkede qalmaýy basty qaǵıdanyń biri bolýy kerek. Ásirese el úshin janyn qıǵan, ult rýhyn kótergen tulǵalarǵa qatysty kez kelgen belgi tutas bir dáýirdiń, erliktiń, eldik rýhtyń aıǵaǵy ekenin umytpaýǵa tıispiz.
Osy oraıda qala bıligine de júkteler jaýapkershilik az emes. Mundaı jaǵdaılar bir rettik áreketpen emes, júıeli baqylaýmen sheshimin tapsa ıgi. Qalanyń ár buryshyndaǵy tarıhı nysandardyń jaı-kúıi únemi qadaǵalaýda bolyp, kez kelgen qurylys nemese qaıta jańǵyrtý jumystary kezinde olardyń laıyqty saqtalýy basty nazarda ustalýy qajet. Bul – mádenıet basqarmasynyń ǵana emes, jalpy qala ákimdiginiń ortaq mindeti.
Osyndaıda bıznes ókilderi de áleýmettik jaýapkershilikti jiti sezinse deısiń. Qala keńistigin ıgerýde tabys kózimen qatar, sol jerdiń tarıhı-mádenı mańyzyn da eskergen jón. Bul oıymyzdy Almatynyń kóziqaraqty turǵyndary da qýattaıdy.
«Kásipkerlik pen rýhanııat bir-birine kereǵar uǵymdar emes. Olar úılesim tapqanda ǵana qala shynaıy kelbetin saqtaı alady. Árbir qurylys, árbir ózgeris muqııat zerdelenip, saralanyp baryp júzege asyrylsa ıgi. Sebebi bir qaraǵanda usaq kóringen nemquraıdylyqtyń ózi ult jadyndaǵy úlken olqylyqqa aınalýy ábden múmkin», deıdi qala turǵyny Venera Qaldybaeva.
Sóz sońynda aıta keterligi, dańqty qolbasshy Baýyrjan Momyshulynyń Almaty qalasymen baılanysy aıryqsha. Ol ómiriniń sońǵy kezeńderin osy shaharda ótkizip, shyǵarmashylyqpen aınalysty. Batyr turǵan úılerdiń birnesheýi búginde tarıhı nysan retinde belgili. Sonymen qatar qalada onyń esimimen atalatyn kósheler bar, eskertkishteri ornatylǵan. Sonyń ishinde batyrdyń eńseli eskertkishi – qala turǵyndary men qonaqtary taǵzym etetin qasıetti oryndardyń biri. Ulttyń iri tulǵasyna kórsetilgen qurmet ótkenimizge, tarıhymyzǵa degen qurmet ekenin umytpaıyq.
ALMATY
