Ol 1915 jyly Pavlodar oblysy Baıanaýyl aýdanynda dúnıege kelgen. Maıdangerdiń eńbek joly 1932 jyly komsomoldyq qyzmetten bastalady. Al 1941 jyldyń tamyz jáne 1945 jyldyń qyrkúıek aılarynyń aralyǵy – onyń ómir jolyna aıryqsha iz qaldyrǵan belesti kezeń. Sebebi, dál osy ýaqytta Baspaq Ǵalıev keskilesken shaıqastyń bel ortasynda júrip, ózge otandastary sekildi erliktiń qaıtalanbas úlgisin kórsetedi.
Soǵys jyldary Baspaq Ǵalıev áskerı bólimsheniń partııa uıymynyń jetekshisi bola júrip, rota komandıri mindetin qosa atqarady. 1944 jyly Baspaq Ǵalıevtiń apaıy Káken Ǵalıevanyń atyna maıdan dalasynan joldanǵan bir hat keledi. Hattyń sońyna 33455 pýlemettik polk áskerı bólimshesiniń kapıtany Bordıýkov degen azamattyń qoly qoıylǵan eken. Onda: «Sizdiń baýyryńyzǵa úlken qurmet jáne aıryqsha alǵysymyzdy bildiremiz! Ol osyndaı zulmatty kezeńde halyq jáne Keńes memleketi aldyndaǵy boryshyn asqan jaýapkershilikpen atqaryp qana qoımaı, ózin adaldyq sekildi adamı qasıetimen tanytyp keledi. Siz bul úshin óz baýyryńyzben maqtana alasyz. Ol partııalyq uıymynyń jetekshisi bola júrip, óz qyzmetin sarbazdardyń áskerı mindetterin minsiz atqarýymen sheber úılestire bildi. Biz osyndaı qaısar uldy dúnıege ákelgen, onyń boıyna eńbekqorlyq, erjúrektik, qaısarlyq syndy izgi qasıetterdi sińirgen ata-anasyna alǵys bildiremiz!» degen joldar bederlenedi.
Iá, ár ýaqyttyń óz qaharmany bolady. Oǵan halyq basyna qara bulttaı tóngen qıyn-qystaý shaqta ǵana emes, soǵys jyldarynan keıingi eldiń ekonomıkalyq, áleýmettik jaǵdaıyn qaıta qalpyna keltirý jolynda da Baspaq Ǵalıev jáne onyń qarýlastarynyń qosqan úlesi dálel bola alady.
Baspaq Ǵalıev 1945 jyly Otan aldyndaǵy boryshyn adal atqaryp, Keńes áskeri qatarynan bosatylǵannan soń óziniń partııalyq qyzmetine qaıta oralady. Alǵashynda nusqaýshy, keıin Erkinshilik aýdandyq partııa komıteti uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshisi bolady. 1955 jyly aýdandyq atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary bolyp saılanady. Onyń ıyǵyna qandaı jaýapkershilik júktelse de, ıa bolmasa qandaı qyzmet senip tapsyrylsa da kez kelgen iske óziniń kúsh-qaıratyn, erik-jigeri men bilim-biligin tolyqtaı jumsaı biledi. О́mir joly da túrli jaýyngerlik jáne eńbek marapattarymen aıshyqtalady. Máselen, maıdangerdiń keýdesine taǵylǵan «Qyzyl Juldyz», «Qurmet Belgisi» ordenderi, «Erligi úshin», «Jaýyngerlik erligi úshin», «Germanııany jeńgeni úshin», «Tyń jáne tyńaıǵan jerlerdi ıgergeni úshin», t.b medaldary sonyń aıǵaǵy.
Ákesi jóninde maıdangerdiń qyzy Baǵdat Baspaqqyzy bylaı dep eske alady: «Meniń ákem Baspaq Ǵalıev Stalıngrad úshin shaıqasta eki ret aýyr jaralanady. Soǵan qaramastan, múgedektigi úshin memleket tarapynan beriletin járdemaqylardy eshqashan almaǵan, bas tartqan 90-shy jyldary ardagerlerge kıim-keshekter, qajetti zattar alýǵa dep arnaıy talondar úlestirilgen kezde de olardan bas tartqan edi. Balalaryna únemi: «Bizdiń Otan aldyndaǵy paryzymyz bar, al Otan bizge eshqashan qaryzdar emes. Men túrli járdemaqylar men talondar alý úshin soǵysqan joqpyn. Árbir azamat óz Otanyn qasyq qany qalǵansha qorǵap, onyń ıgiligi jolynda aıanbaı eńbek etýi kerek»,– deýshi edi. Biz ákemizdiń osy amanatyn júregimizdiń túkpirine saqtaýǵa tyrystyq. Ákem týraly Ereımentaý aýdanyndaǵy soǵys jáne eńbek ardagerleri keńesiniń tóraǵasy M. Baımurynov «Qazaq jeriniń zııaly azamattary» atty ensıklopedııanyń 17-shi tomyna óte áserli etip maqala jazǵan bolatyn. Bul jerlesteriniń ákemniń azamattyǵyna bergen baǵasy dep sanaımyn».
Baspaq Ǵalıev jary Maprýzamen 5 bala tárbıelep, ósiredi. Olardyń boıyna eń aldymen, otansúıgishtik, ultjandylyq syndy qasıetterdi darytýǵa tyrysady. «Bizdiń ata-anamyz óte baýyrmal, aqjarqyn, meıirimdi jandar edi. Bizder úshin «alys» nemese «jaqyn» týys degen uǵym bolmaıtyn. Bireýler aqyl-keńes surap kelse, endi biri áldebir qıyndyqtaryn sheshý úshin úıimizdiń tabaldyryǵynan attaıtyn. Keıbiri bizdiń otbasymyzdan qamqorlyq, janashyrlyq kútetin. Ondaı azamattar shańyraǵymyzdy uzaq ýaqyt boıy panalaıtyn. Bulardyń barlyǵy – ata-anamnyń keńpeıildiliginen dep oılaımyn», – deıdi óziniń sózinde Baǵdat Baspaqqyzy.
Onyń aıtýynsha, Baspaq Ǵalıev te, Maprýza Ábdilqyzy da óz óńirine syıly jáne eńbekqor jandar bolypty. Baǵdattyń ákesiniń maıdandaǵy erligi ǵana emes, anasynyń eńbeksúıgishtik qasıeti de erekshe baǵalanyp, uzaq jyldar boıy «Qurmet taqtasynda» ilinip turǵan eken.
Baǵdat Baspaqqyzy úshin ata-anasy týraly árbir estelik qundy ári qasterli. Sebebi, olardyń ómir joldary, qaldyrǵan ósıetteri osy otbasynyń keler býynyna árdaıym baǵdarsham bolyp qala bermek.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
