Kombınattyń qol jetkizgen jetistikteri men damý keleshegi

2015 jyldyń 27 naýryzynda О́skemen tıtan-magnıı kombınaty óziniń 50 jyldyq mereıtoıyn atap ótti. «О́TMK» AQ shıkizatty óndirýden bas­tap qosylǵan quny joǵary ónimdi shyǵarýǵa deıin, satyly biriktirilgen álemniń iri tıtan óndirýshileriniń biri bolyp tabylady. «О́TMK» AQ óniminiń joǵary sapasy jetekshi halyqaralyq áýe-ǵarysh kompanııalarynyń sertıfıkattarymen rastalǵan. Kombınattyń taýarlyq tizimdemesi kelesideı negizgi túrlerdi qamtıdy: keýekti tıtan, quımalardaǵy bastapqy magnıı, tıtan quımalar men qorytpalar. «О́TMK» AQ óniminiń 100%-y ındýstrııalyq damyǵan elderge eksporttalady. Álem naryǵyndaǵy qazaqstandyq tıtan úlesi shamamen 11%-dy quraıdy, áýe-ǵarysh salasynda 17%-dan joǵary. 1954 jyly KSRO Mınıstrler Keńesi О́skemen tıtan-magnıı kombınatynyń qurylysyn bastaý týraly ókim shyǵardy. Memlekettik sırek kezdesetin metaldar ónerkásibiniń ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýty (Gıdremet) jáne Búkilodaqtyq alıýmınıı-magnıı ınstıtýty (BAMI) salalyq ınstıtýttarynyń jobasy boıynsha qurylǵan О́TMK Qazaq KSR tıtan-magnıı ónerkásibiniń birinshi jáne jalǵyz ókiline aınaldy. О́TMK qurylysy Jańa Sogra kentiniń turǵyn silemin, temirjol qatynas joldaryn, kólik joldaryn, jóndeý-mehanıkalyq seh jáne basqa qosalqy sehtardy turǵyzýdan bastaldy. Kombınatty salý kezinde Zaporoje jáne Bereznıkı tıtan-magnıı kombınattarynyń jumys tájirıbesi esepke alyndy, ol О́TMK-ni zamanaýı jabdyqpen jabdyqtaýǵa jáne basqa kásiporyndardan bilikti kadrlardy tartýǵa múmkindik berdi. Kombınattyń qalyptasýynda tıtan-magnıı salasynyń jetekshi mamandary, О́TMK-niń alǵashqy irgetasyn salýshylary retinde metallýrgterdiń joǵary biliktiligi erekshe mańyzdy boldy. Kombınattyń bastaýynda turǵan býynnyń aldyńǵy qatarly ǵylymı-tehnıkalyq ıdeıalarynyń arqasynda joǵary sapaly «qanatty» metaldy alý tehnologııalary jańartyldy. О́TMK ónimdiligin joǵarylatýǵa óndiristiń ónertapqyshtary, jańashyldary aıtarlyqtaı úlesterin qosty. Kombınattyń iske qosylýyna bar bolǵany bir jyl ótkende, 1966 jyldyń 26 naýryzynda tıtan-magnıı óndirisiniń barlyq qaıta óńdeýleri jumysqa engizildi. 1969 jyly О́TMK jobalyq qýattylyǵyna shyqty. Kombınat metallýrgteriniń qaldyqtardyń keshendi óńdelýi men qorshaǵan ortanyń lastanýyn tómendetýdi qamtamasyz etetin tórt hlorly tıtan, magnıı, hlor óndirisiniń jańa tıimdiligi joǵary apparattary men tehnologııalaryn ázirleýi KSRO Memlekettik syılyǵymen atalyp ótti. 1990-jyldary Ýkraına men Reseıden tıtan shıkizatynyń kooperatıvti jetkizilimderiniń toqtaýy kombınattyń aldynda menshikti shıkizat bazasymen qamtamasyz etý qajettiligin týdyrdy. Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstannyń iri ındýstrııalyq keshenderin jańa naryq jaǵdaılarynda damytý boıynsha strategııalyq sheshimderiniń negizinde О́TMK dırektory B.Shaıahmetovtyń (1990-2013 jj.) bastamasymen, «1992-1997 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstannyń tıtan ónerkásibin damytýdyń baǵdarlamasy» ázirlendi jáne qabyldandy. Atalǵan baǵdarlamaǵa qatysty ózgertýler men tolyqtyrýlar QR Úkimetiniń «1996-2001 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń tıtan-magnıı ónerkásibin damytý týraly» qaýlysymen bekitildi. Naqty negizge alynatyn qujattarǵa sáıkes, tıtan shıkizaty kózderin óndirýdi, jabdyqtyń dara qýattylyǵyn arttyrýdy jáne ónimdi halyqaralyq standarttarǵa saı sertıfıkattaýdy qosa, kombınatty damytýdyń negizgi baǵyttary men kezeńderi anyqtaldy. Shıkizattyq táýelsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda, «О́TMK» Qazaqstanda ónerkásiptik mańyzy bar úsh tıtan ken ornynyń qorlaryn barlap bekitti. Olar: «Shoqash», «Obýhovskoe» jáne «Sátbaev» edi. «Sátbaev» ken ornynyń bazasynda 2000 jyly, «О́TMK» AQ qatysýymen «SatpayevskTitaniumMines LTD» JShS BK taý-ken kásiporny quryldy (2014 jyldan bastap – «Sátbaev taý-ken baıytý kásiporny» JShS). «Sátbaev taý-ken baıytý kásiporny» JShS (budan ári – «STKK») negizgi qyzmeti keýekti tıtan óndirýge arnalǵan shıkizat-ılmenıt konsentratyn alý úshin ılmenıt kenderin óndirý jáne baıytý bolyp tabylady. 2005 jylǵa qaraı ken-baıytý fabrıkasynyń qurylysy aıaqtalyp, ónerkásiptik paıdalanýǵa qosyldy. Búgingi kúni «STKK» JShS jaqyn ornalasqan eldi mekender turǵyndarynyń 60%-dan astamyn jumys ornymen qamtamasyz etedi. Baǵdarlama aıasynda 2000 jyly «О́TMK» AQ Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Prezıdenti N.Á.Nazar­baevtyń qatysýymen keýekti tıtan men tıtannyń pıgmentti qos totyǵyn óndirý shıkizaty bolyp tabylatyn ılmenıt konsentrattarynan tıtan boqatyn óndirý boıynsha ken qyzdyrý keshenin paıdalanýǵa engizdi. «О́TMK» AQ óz tıtan boqatyn alýy tıtan ónerkásibiniń jergilikti shıkizat qorlaryn keshendi ıgerý jáne quramynda tıtany bar ımporttalatyn shıkizat úlesin tómendetý negizinde damytýǵa septigin tıgizdi. «STKK» JShS taý-ken baıytý keshenin qurýmen jáne tıtan boqatyn óndirýdi iske qosýmen «О́TMK» AQ óz shıkizat bazasy bar, álemdegi iri satyly biriktirilgen tıtan óndirýshileriniń birine aınaldy. Shıkizat máselesin sheshýmen bir ýaqytta ónimdi ótkizýdiń jańa naryq­taryn izdeý júrgizildi. Keýekti tıtan­nyń álemdik naryqqa qol jetki­zýin qamtamasyz etý úshin, «О́TMK» AQ ónimin álemdik áýe-ǵa­rysh kompanııalarynyń sertı­fı­kattaýy qajet boldy. Kom­mer­sııalyq paıdalanýǵa arnalǵan sertıfıkattaýdyń birinshi kezeńi 1995 jyldan bastap 1998 jyldarǵa deıin tıtannyń jetekshi shetel óndirýshilerimen ótkizildi. Aýdıt nátıjeleri boıynsha sapa baqylaýdyń qoldanystaǵy júıesi rastalyp, taýar ónimi sátti sertıfıkattaldy. Ekinshi kezeńde, 2000 jyldan bastap 2003 jylǵa deıingi ýaqyt aralyǵynda áýe-ǵarysh salasynda paıdalanýǵa arnalǵan tıtannyń joǵary markalary sertıfıkattaldy. Keıingi jyldary kombınat ISO 9002 halyqaralyq standartyna sáıkestik sertıfıkatyna, AS 9100 jáne ISO 9001 amerıkalyq áýe-ǵarysh standarttaryna sáıkestik sertıfıkattaryna ıe boldy. О́nim sapasyna baqylaýdy kúsheıtý maqsatynda 2013 jyly «О́TMK» AQ ortalyq zerthanasyna áýe-ǵarysh ónerkásibindegi óndirýshilerdi standarttaý jáne akkredıtteý baǵdarlamasy – «NADCAP» talaptaryna sáıkestikke sertıfıkattaý júrgizildi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý jónindegi memlekettik baǵdarlamasynyń birinshi besjyldyǵy aıasynda «О́TMK» AQ keıingi tehnologııalyq qaıta óńdeýlerdi damytýǵa, óndiristi túrlendirýge jáne ınnovasııalardy engizýge baǵyttalǵan jobalardy tabysty iske asyrdy. 2010 jyly «О́TMK» AQ áýe-ǵarysh sektorynda, munaı-gaz jáne ónerkásiptiń atom energetıkasy, hımııalyq ónerkásip, medısına tárizdi basqa salalarynda paıdalanýǵa arnalǵan, vakýýmdyq-doǵalyq qaıta balqytý ádisimen Qazaqstandaǵy alǵash tıtan quımalaryn jáne qorytpalaryn óndirý sehynyń qurylysyn aıaqtap, paıdalanýǵa engizdi. 2012 jyly jańa seh jobalyq qýattylyǵyna shyqty. Naqty jobany iske asyrý kombınatqa shıkizattyq baǵyttalýdan qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýǵa aýysýǵa múmkindik berdi jáne «Altyn sapa» baıqaýynda «Indýstrııalyq jetistik-2010» nomınasııasyndaǵy syılyqpen atalyp ótti. О́ndiristik tizbek jalǵasy 2011 jyly Lez-Ansız qalasynda (Fransııa) tıtan quımalary men qorytpalaryn áýe-ǵarysh, munaı-gaz ónerkásibi, atom energetıkasy, ónerkásiptiń qorǵanys jáne medısınalyq salalaryna arnalǵan qaqtalǵan ónimge qaıta óńdeý boıynsha qazaqstandyq-fransııalyq birlesken «ÝKAD» BK kásipornyn qurý boldy. Birlesken kásiporyndy qurý «О́TMK» AQ jáne «ÝKAD» BK tıtan ónerkásibiniń álemdik kóshbasylarymen básekelestikke túsýge qabiletti, ındýstrııalyq baılanysty, satyly biriktirilgen kásiporyndar tizbegine aınalýǵa múmkindik berdi. «ÝKAD» BK soǵylmalarynyń 60% áýe kemelerin jasaýǵa paıdalaný úshin «Airbus» kompanııasymen sertıfıkattalǵan. «О́TMK» AQ «Airbus» kompanııalar tobyna tıtan buıymdarynyń basty jetkizýshisi retindegi mańyzdylyǵyn «ÝKAD» BK men «Airbus» arasynda 2011 jyly qol qoıylǵan, 2022 jylǵa deıin «Airbus» iske asyratyn: «A-320»/330/380», sonymen qatar, «A-350» baǵdarlamalary boıynsha qaqtalǵan bólshekter men bekitkish buıymdar úshin tıtan jetkizý týraly uzaq merzimdi strategııalyq kelisim rastaıdy. 2010 jyly «О́TMK» AQ álemdegi iri bolat óndirýshilerdiń biri Ońtústik Koreıanyń «POSCO» kompanııasymen birlesip, О́skemen qalasynda elektrondyq-sáýlelik balqytý ádisimen tıtan daıyndamalary men quımalaryn óndirý boıynsha «Tıtanıým» BK JShS qurdy. Jobamen jańa zaýyttyń tıtan daıyndamalary men quımalary «POSCO» kásiporyndarynda, Ońtústik Koreıanyń keme jasaý kompanııalarynda keıinnen paıdalaný úshin, sonymen qatar, energetıkalyq ónerkásip, tushytqysh qondyrǵylar jáne sýmen jabdyqtaý úshin, sýyqtaı ılemdelgen jáne ystyqtaı ılemdelgen tıtan tabaqtar men qubyrlarǵa ılenetini qarastyrylady. Zaýyt 2014 jyldyń 25 jeltoqsanynda Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń qatysýymen Ulttyq telekópir aıasynda iske qosyldy. Naqty jobany iske asyrý úshin, Astana qalasynda ótken «Altyn sapa» syılyǵynyń laýreattaryn marapattaý rásiminde Elbasy «О́TMK» AQ prezıdentine «О́ndiristegi úzdik ınnovasııalar-2014» nomınasııasy boıynsha syılyq tapsyrdy. Degenmen, kombınat aldaǵy kezde de óndiristi órkendete bermek. «О́TMK» AQ Dırektorlar keńesimen bekitilgen 2012-2022 jyldarǵa arnalǵan damý baǵdarlamasynda jańa maqsattar, baǵyttar jáne kombınattyń damý kezeńderi atalǵan. Olardyń ishinde – óndiristiń búkil tizbegi boıynsha negizgi tehnologııalyq jabdyqty túpkilikti jańartý, óndiristik úrdisterdi avtomattandyrýdy jetildirý. «О́TMK» AQ-tyń ishki naryqqa shyǵýy – otandyq tıtan ónimin gaz-energetıkalyq qondyrǵylaryn óndirýde jáne Qazaqstannyń munaı-gaz sektorynda paıdalaný mańyzdy strategııalyq maqsat bolyp tabylady. Qorshaǵan ortaǵa zııandy zattardyń shyǵarylymyn qysqartýǵa baǵyttalǵan tabıǵat qorǵaý sharalary keshenin rettilikpen oryndaý kombınatqa sońǵy jeti jyl ishinde ken-metallýrgııa salasyndaǵy kásiporyndar arasynda jyl saıyn ótkiziletin, tabıǵat qorlaryn qorǵaý jáne eńbek qaýipsizdigi boıynsha respýblıkalyq baıqaýda «Úzdik mekeme, kásiporyn» nomınasııasynda turaqty jeńimpaz bolyp qalýǵa múmkindik beredi. Ol «О́TMK» AQ-tyń ujymynyń óndi­ristiń ekologııalyq qaýipsizdigin qamta­masyz etýdi, qorshaǵan orta men Qa­zaq­stannyń tabıǵı qorlaryn qorǵaýdy qamtamasyz etý boıynsha joǵary jaýapkershilik deńgeıin rastaıdy. О́ndiris qaldyqtaryn qaıta óńdeý – «О́TMK» AQ-tyń 2012-2022 jyldarǵa arnalǵan damý baǵdarlamasyndaǵy taǵy bir mańyzdy mindet. «О́TMK» AQ-ta shamamen úsh myń­daı adam eńbek etedi. Kásip­orynnyń  basty baılyǵy – adamdar. Onyń damý baǵdarlamasynda eńbek jaǵdaılaryn jaqsartýǵa jáne qyzmetkerlerdi áleýmettik qoldaýdy arttyrýǵa erekshe mán berilgen. Búgingi kúni qyzmetkerlerdi áleýmettik qorǵaý aıasynda eńbekaqyǵa qosymsha kásiporyn árbir qyzmetkerine tamaqtandyrýdy arzandatýǵa túbir­tekterdi, demalys bazasynda qyz­metkerlerdiń jáne saýyqtyrý ortalyǵynda balalardyń demalysyn uıymdastyrý, em alý jáne basqa da qamsyzdandyrý shyǵyndaryn óteýdi qamtıtyn 70 000 teńge kólemindegi áleýmettik paketti qamtamasyz etedi. Osylaısha, jyl saıyn, kombınattyń shamamen 3 myń qyzmetkeri jáne olardyń otbasylary Buqtyrma sý qoımasy mańyndaǵy «Volna» demalys bazasynda demalady. Balalardyń demalys ortalyǵynda jaz boıy qyzmetkerlerdiń 600-ge jýyq balalary densaýlyǵyn túzetedi. Kombınat basshylyǵy qyzmetkerlerdiń arasynda sportty damytý jáne salamatty ómir saltyn nasıhattaý máselelerine erekshe nazar aýdarady. Bul maqsattarda «О́TMK» AQ-ta oıyn, atletıkalyq jáne tennıs zaldary jáne tehnıkalyq jabdyqtalǵan sport kesheni bar. Jańa Sogra kentinde júgirý joldarymen, sport alańdarymen, hokkeı kortymen jáne muz aıdynymen jabdyqtalǵan «Tıtan» stadıony ornalasqan. Sondaı-aq, júzý basseıni men saýna esigi kelýshilerge qashanda ashyq. Kombınat О́skemen qalasynyń, Jańa Sogra kentiniń jáne jaqyn ornalasqan eldi meken turǵyndary úshin 2013 jyly B.Shaıahmetov atyndaǵy medısınalyq ortalyqty saldy. Jalpy aýdany 3,2 myń sharshy metrdi quraıtyn jáne quny 1 mlrd. teńge turatyn biryńǵaı me­dısınalyq ortalyq kesheniniń quramy konsýltasııalyq-dıag­nostıkalyq emhana ǵımaratynan jáne balshyqty-sý emhanasynan turady. Medısınalyq ortalyq zamanaýı jáne joǵary tehnologııalyq medısınalyq jabdyqpen jabdyqtalǵan. Munda áleýmettik-profılaktıkalyq me­dısınalyq kómek kórsetý, dıagnos­tıka, ońaltý jáne kúndizgi stasıonar bólimsheleri bar. Qyzmetkerlerdi áleýmettik qoldaý aıasynda qol­danystaǵy áleýmettik paketpen birge tegin medısınalyq qyzmet kórsetý múmkindigin usyndy. «О́TMK» AQ barlyq ın­ve­s­tısııalyq jobalaryn jáne óndiristik mindetterin taıaýdaǵy jyldarǵa belgilengen jáne Qazaqstannyń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý jónindegi memlekettik baǵ­darlamasynda anyqtalǵan negizgi strategııalyq basym baǵyttarǵa sáıkes iske asyratynyn atap ketken jón. Kombınattyń jetis­tik­teri men óndiristik tabystary El­basy N.Á.Nazarbaevtyń turaqty qoldaýynyń arqasynda múmkin boldy. О́z kezeginde, óndiristiń serpindi ósýi,  sonymen qatar, kombınat qyzmetkerlerin áleýmettik qorǵaý jáne olardyń ál-aýqatyn qamtamasyz etý úshin «О́TMK» AQ «Qazaqstan-2050» uzaq merzimdi strategııasy maqsattaryn ustanady. Osy merekelik kúnde «О́TMK» AQ mádenıet úıi kóptegen qonaqtar, kombınat ardagerleri men qyzmetkerleri úshin esikterin ashty. Shaqyrylǵandar arasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Investısııalar jáne damý mınıs­tr­liginiń, Kásipodaqtar federasııasynyń ókilderi, oblys ákimdiginiń, qoǵamdyq jáne kásipodaq birlestikteriniń qyz­metkerleri, sheteldik seriktester bar. Ujymnyń saltanatty keshi ba­ry­synda «О́TMK» AQ mereıtoı qonaqtarynan 50 jyldyqqa arnal­ǵan quttyqtaýlaryn qabyl aldy. Qa­zaqstan Respýblıkasynyń metallýrgııa ónerkásibine qosqan eleýli úlesteri úshin Investısııalar jáne damý mınıstrligi men Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi «О́TMK» AQ úzdik qyzmetkerlerine «Eńbek dańqy» salalyq marapattaryn tapsyrdy. Ortalyq jáne oblystyq ardagerler keńesiniń maqtaý qaǵazdaryn kásiporyn ardagerleri ıelendi. QR Kásipodaqtar federasııasynyń jáne «Kazprofmetall» ken-metallýrgııa ónerkásibi kásipodaqtar federasııasy ortalyq keńesiniń qurmet gramotalary kombınattyń kásipodaq ómirine belsendi qatysqan metallýrgterge berildi. Kombınattyń 50 jyldyǵyna baılanys­ty «Úzdik sheber», «Kásibi boıynsha úzdik» baıqaýlary qorytyndylary jasalǵannan keıin, «О́TMK» AQ prezıdenti Ásem Mamytova jáne Dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Sılvan Geler óndiristiń bes jas jáne perspektıvaly sehtyń jumyskerlerine jańa avtokólik kiltterin tabystady. Saltanatty kesh elimizdiń belgili ánshileri qatysqan merekelik konsertpen jalǵasty. «О́TMK» AQ aıtýly oqıǵaǵa oraı qyzmetkerlerge qomaqty aqshalaı syıaqy berip, basqa da syı-qurmet kórsetti. О́skemen tıtan-magnıı kombınaty óz mereıtoıyna úlken óndiristik tabystarmen jáne damytý boıynsha úlken josparlarymen keldi. Jarty ǵasyr ishinde Qazaqstannyń metallýrgııa­sy men ekonomıkasyn damytýǵa aıtarlyqtaı úles qosty. Kombınattyń mereıtoıy bıylǵy Jeńistiń 70 jyldyǵy jáne Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy tárizdi tarıhı oqıǵalardy merekeleý qarsańyna kelip otyr. Kombınat metallýrgteri óz kásiporyndaryn óte baǵalaıdy jáne maqtanysh tutady. Munyń bári strategııalyq maqsattardy oryndaýǵa múmkindik beredi. «О́skemen tıtan-magnıı kombınaty» AQ dástúr sabaqtastyǵyn jalǵastyra otyryp, bolashaqta da zor jetistikterge jetýge senimdi. Ámına TOIYMBAEVA. О́SKEMEN.