Jańa ekonomıkalyq saıasat – jańa múmkindikter

  Keshe Aqordada Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen ekonomıkalyq saıasattyń aldaǵy sharalary jónindegi keńes ótti. Oǵan Premer-Mınıstr jáne ózge de Úkimet músheleri sondaı-aq, eldiń iri eksporttaýshylary, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy men Qazaqstannyń isker toptarynyń ókilderi qatysty. Memleket basshysy keńeste sóılegen sózinde álemdik ekonomıkadaǵy kúrdeli ahýalǵa nazar aýdardy. Elbasy jıyn basynda áldeqalaı qıyndyq týar kezeń bolsa halyqqa ózi týra aıtýǵa ýáde bergenin eske alyp, soǵan oraı qazirgi qalyptasqan jaǵdaıdy túsindirmek ekenin atap ótti. «Sońǵy jyly álemdik ekonomıkadaǵy ahýal edáýir tómendedi. Ekonomıkanyń búkil dúnıede nasharlaǵany bárimizge kórinip otyr. Daǵdarys barlyq baǵytta, ıaǵnı shıkizat taýarlaryna, valıýta, qarjy naryqtaryna áser etýde. Bul damýshy jáne damyǵan memleketterde oryn alyp otyrǵan jaǵdaı. Shıkizat taýarlaryna baǵa barsha álemde tómendedi, sondyqtan bizdiń bıýdjetke túsetin qarjynyń aýqymy edáýir tómen boldy. Biz buryn mundaı jaǵdaılardyń talaıynan óttik. Keńes Odaǵy qulaǵannan keıingi kezdegi jylyna eki myń paıyz ınflıasııadan ótkenimiz esterińizde bolar. Barlyq zaýyttar men fabrıkalardyń toqtap, eki mıllıon adamnyń jumyssyz qalǵany, zeınetaqy men jalaqy tóleı almaı qalǵanymyz belgili. Ol memlekettiń eshqandaı qory bolmaǵan kez edi. Odan keıin ótken ǵasyrdyń aıaǵyndaǵy Shyǵys Azııa­daǵy uly daǵdarysqa tústik. Reseı­diń rýbli 6-dan 24-ke deıin kóterilip, tórt ese qulaǵan kezde Qazaqstan­­­nyń jaǵdaıy múshkil bolatyn. Odan keıingi 2007-2009 jyldardaǵy Amerıka­dan bastalǵan daǵdarystyń eń qıyn kezeńinen ótip, eldi alyp shyqtyq», dep ótti Prezıdent. Osy oraıda Elbasy odan beri birqatar daǵdarystar oryn alǵanyn, alaıda Qazaqstan osy syn-qaterlerdiń barlyǵyn eńsergenine toqtaldy. «Qansha baǵdarlamalar jasasaq ta, ómir men jaǵdaı aldymyzdan qıyn­­­shy­lyqtardy alyp keledi. Qazir de osyn­daı qıynshylyqqa taqap turmyz. Bul dúnıejúzilik daǵdarystan eshkim de syrt qala almaıdy. Qazaqstannyń álemdegi búkil memlekettermen baılanysy bar. Al endi halyqaralyq sarapshy uıym­dar­dyń aıtýynsha, bul daǵdarys tez ýaqytta eńserile qoımaıdy. Soǵan aldyn ala biz barlyq jaǵynan daıyndalýymyz kerek. Osy máseleni sizderge túsin­dirý úshin jınalyp otyrmyz», dedi Elbasy. Biz barlyq álemdik ekonomıka sekildi qıyn-qystaý zamandy bas­tan keshirip jatyrmyz. Sońǵy jyly álemdik ekonomıkadaǵy ahýaldyń edáýir nasharlaǵany baıqalady. Daǵdarys barlyq baǵyttarda órship keledi, ol damýshy da, damyǵan elderge de áserin tıgizdi. Bul daýyl eshbir memleketti aınalyp ótpeıdi. Dúnıejúzilik bank, Halyqaralyq valıýta qory álemdik ekonomıka ósimi boıynsha óz boljamdaryn 3 paıyzdan 2,8-2,5 paıyzǵa deıin qaıta tómendetti. Munaıdyń álemdik baǵasynyń arzandaýy jalǵasady, al munaı bizdiń basty eksporttyq áleýetimiz. Iá, Elbasynyń aıtýynsha, ótken jyly 115 dollar bolǵan munaı bıyl 48,5 dollarǵa deıin arzandady, ıaǵnı, 2,4 esege deıin quldyrady. 2011 jyly arzandaı bastaǵan metall baǵasy áli de jalǵasyp keledi. Metall baǵasynyń ındeksi 45,5 paıyzǵa tómendedi. Tek osy jyly munaı baǵasynyń 1 tonnasy 6300-den 5100-ge deıin quldyrady. Nursultan Nazarbaev munaı men metall baǵasynyń tómendigi keminde 5 jyl boıy saqtalýy yqtımaldyǵyn taǵy bir eske saldy. Sondaı-aq, Prezıdent bizdiń negizgi saýda seriktesterimiz Qytaı men Reseı tarapynan otandyq eksporttyq ónimderge degen suranys kúrt tómendegenin atap ótti. «Bul úrdis te qysqa merzimdi emes. Reseı ekonomıkasynyń quldyraýy 2 ese kúsheıe tústi. Qytaı eksportynyń kólemi 8,3 paıyzǵa qysqardy», dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy 2014 jyldan bastap AQSh dollary barlyq álemdik valıýtalarǵa qatysty nyǵaıyp kele jatqanyna nazar aýdardy. Sońǵy jyldyń ózinde eýro dollarǵa qatysty 26 paıyzǵa, japon ıenasy 22 paıyzǵa, Avstralııa dollary 27 paıyzǵa, Kanada dollary 23 paıyzǵa, Norvegııa krony 35 paıyzǵa, Malaızııa rıngıti 30 paıyzǵa, Chılı pesosy 18 paıyzǵa, Brazılııa realy 55 paıyzǵa arzandady. Bizdiń Eýra­­­zııalyq odaqtaǵy seriktesterimiz de óz valıýtalaryn qunsyzdandyrdy: Reseı rýbli 2 esege jýyq, Belarýs rýbli 56 paıyzǵa, armıan dramy 17 paıyzǵa tústi. Osylaısha, Eýroodaqty qosa alǵan­da, elderdiń basym kópshiligi, shıkizat eks­porttaýshy elder, sondaı-aq Qazaq­stannyń saýda seriktesteri óz valıýtalaryn qunsyzdandyrý sharasyn júrgizdi. Nursultan Nazarbaev sondaı-aq,­ Ulttyq banktiń baǵalaýy boıyn­sha, Qazaqstan eksporty birinshi jarty­­­­jyl­­dyqta 73 paıyzǵa azaıǵanyn tilge tıek etti. «Biz qazirdiń ózinde kásiporyn­darymyzdyń báseke qabiletiniń tómendep, tabystarynyń azaıǵanyn kórip otyrmyz. Bul jaǵdaı kásiporyndarda jumyspen qamtylǵan eńbekkerlerge áser etýde. «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń aqparatyna sáıkes, kóptegen kásiporyndardyń Reseıge eksporty tómendep ketken. Buǵan qosa, olardyń Qazaqstan naryǵyndaǵy ónimderin reseılik óndirýshiler tyqsyra bastady», dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti Kentaý transformator zaýytyn mysalǵa keltirdi, onyń Reseıge eksporttaıtyn ónimderi 47 paıyzǵa qysqarǵan. Kásiporyn 50 jumysshyny jumystan bosatqan, al mem­leketke 30 mıllıon teńgeniń salyǵy tólenbegen. Almaty ashytqy zaýyty óndiris kólemin 50 paıyzǵa azaıtqan, al kásiporynnyń shyǵyny 30 mıllıon teńgege jetken. Almaty jeldetkish zaýyty óndirisin 47 paıyzǵa tómendetip, jumysshylardyń 20 paıyzyn qysqartqan. «Bul – Qazaqstan boıynsha óte kóp mysaldardyń bir parasy ǵana. Osynyń nátıjesinde jumyspen qamtý, eńbekaqy tóleý jaıy nasharlaýda. 2015 jyly bıýdjetke túspeı qalatyn tabys 264 mıllıard teńge kóleminde baǵalanyp otyr. Sondyqtan biz áleýmettik saladan basqa shyǵystardyń kóbin qysqartýǵa májbúrmiz», dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy qalyptasqan jaǵdaıda el aldynda is-qımyldyń úsh nusqasynyń birin tańdaý mindeti bolǵanyn aıtty. Birinshisi – eshteńe istemeı, teńge baǵamyn ustap turý jáne jaǵdaıdyń jaqsarǵanyn kútý. Alaıda, mundaı saıa­sat­tyń ótemi óndiristi qysqartý, jumys oryndarynan aıyrylý jáne altyn-valıýta qoryn túgesý bolady. Ekinshi nusqa – teńge baǵamyn birtindep álsiretý. Syrtqy naryqtardaǵy ahýal nashar ári belgisiz bolyp turǵanda mundaı jol da altyn-valıýta qoryn kóp shyǵyndaıdy. Sondyqtan, bar múmkindikterdiń bárin esepteı kele, meılinshe durysy teńgeniń erkin aıyrbas baǵamyn engizý jáne ınflıasııalyq targetteýge kóshý bolmaq. Nursultan Nazarbaev munyń májbúrli shara ekenine nazar aýdardy. «Búgingi tańda bizde budan basqa balama bolǵan joq. Biz barlyq baǵdar­­lamalarymyzdy basqasha josparla­ǵa­nymyzdy bilesizder. Alaıda, daǵdarys árqashan óz túzetýin engizedi. Degenmen, biz jaǵdaıdyń bulaısha órbýine de daıyn­daldyq. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama jáne óńdeýshi ónerkásipti keńeıtý, Ulttyq qor qurý – osynyń bári osyndaı ahýalǵa kúni buryn jasalǵan daıyndyq», dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti Úkimet pen Ulttyq banktiń sheshimi eksport­taý­shylardyń, «Atameken» ulttyq kásip­kerler palatasynyń, elimizdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń ótinishi boıynsha qabyldanǵanyn jetkizdi. «Bir jamannyń artynda eki jaqsy» bar demekshi, Elbasy osyndaı qıyn-qystaý sátterdiń de qııýyn taýyp, tıimdi tustaryn paıdalanýǵa keńes berdi. Ásirese, osyndaı sátterde kásipkerlerdi shyńdala túsýge, múmkindiginshe básekege qabiletti bolýǵa shaqyrdy. «Bizdiń ıntegrasııalyq saıasatymyz óte durys. Qazaqstanda ekonomıka kólemi boıynsha da, halyq sany boıyn­sha da naryq jetkiliksizdigi seziledi. Bizge ózge de naryqtar kerek. Biz úshin Reseı men Qytaı úlken naryq. Biz EAEO quramyndamyz. Alaıda, naryqtyq jaǵdaıda biz Reseıge eshteńe aıta almaımyz. Olar da bizge eshnárse aıta almaıdy. Bıznes naryqtyq jaǵdaıǵa qaraıdy. Eń basty múmkindik ol – básekege qabilettilik. Biz 1 qańtardan bastap DSU-nyń múshesimiz. Ol jerde báseke múlde qatań. Eshteńeden qoryqpaı, básekege qabiletti deńgeıge shyǵý kerek», dedi Memleket basshysy. Básekege qabilettilikti qalpyna keltirý arqyly biz shamamen mıl­lıonǵa jýyq adam jumys isteıtin kásip­oryndardaǵy jumys oryndaryn saqtaı alamyz. Otbasylyq koeffı­sıentin eskersek, bul 3,5 mıllıon qazaqstandyqqa áserin tıgizedi. Kásiporyndardaǵy jaǵdaıdyń jaqsarýy jumysshylaryńyzdyń eńbekaqy deńgeıine de áser etýi tıis. Keleshekte ahýal jaqsarady dep kútemiz, bul daǵdarysty eńserýge, ekonomıka ósimin ári qaraı qamtamasyz etip, resessııany boldyrmaýǵa múmkindik beredi, dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy tek aıyrbas baǵamy esebinen ekonomıkanyń básekege qabilettiligin qalpyna keltirý múmkin emestigin aıtty. «Bul ýaqytsha qoldaý. Odan keıin qurylymdyq ekonomıkalyq reformalardy jandandyrý baǵytyndaǵy júıeli sharalar men shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý jónindegi keshendi sheshimder kerek. Sondyqtan Úkimet pen Ulttyq bank meniń tapsyrmam boıynsha qazir osyndaı qujattar jıyntyǵyn ázirlep te jatyr. Salystyrmaly básekelik artyqshylyqtary bar negizgi salalarǵa kórsetiletin qoldaý basymdyq alýǵa tıis», dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev ındýstrııalyq-ınnovasııalyq saıasattyń jańa jaǵdaılarǵa beıimdelýi kerektigin alǵa tartty. Eńbek ónimdiliginiń ósimine, jeke bıznestiń qatysý úlesin ulǵaıtýǵa negizdelgen servıstik-ındýstrııalyq modelge kóshý kerek. Memleket qoldaý sharalaryn básekege qabiletti kompanııalarǵa ǵana kórsetýge tıis. Qazaqstan Prezıdenti qurylymdyq ekonomıkalyq reformalardy jandandyrý baǵytyndaǵy júıeli sharalardyń qabyldanatynyna nazar aýdardy. Eńbek naryǵy jumys júrgizýdiń jańa jaǵdaılaryna beıimdelip, eleýli eńbek resýrstarynyń aýysýyna daıyn bolýǵa tıis. Memleket basshysy Úkimetke aza­mattyq qyzmetkerlerge eńbekaqy tóleýdiń jańa úlgisin engizýdi, ákimshilik memlekettik qyzmetshilerdiń jalaqysyn jáne múgedekterge járdemaqyny, shá­kirt­aqyny kóbeıtýdi qosa qamtıtyn áleýmettik bastamalardy iske asyrý sharasyn qazirgi jaǵdaıdy eskere otyryp 2017 jyldan 2016 jylǵa aýystyrýdy usyndy. Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev Ulttyq bankke halyqtyń aıyrbas baǵamynyń ózgerýinen shekken shyǵynyn azaıtý maqsatymen jeke tulǵalardyń 2015 jylǵy 18 tamyzdaǵy jaǵdaıǵa sáıkes teńgemen ashylǵan jáne esepshottarynda 1 mıllıon teńgege deıingi qal­dyq somasy bar shuǵyl depozıtteri úshin ótemaqy tóleý tetigin engizýdi tapsyrdy. «Azamattarǵa olar salymdaryn arnaýly esepshottarǵa qaıta resimdep, ony bankterde bir jyl boıy saqtaǵan jaǵdaıda ótemaqy retinde aıyrbas aıyrmasy tólenetin bolady. Bul shara 1 mıllıon 700 myń adamdy nemese barlyq salymshynyń 86 paıyzyn qoldaýǵa kó­megin tıgizedi», dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti Úkimetke Tur­ǵyn úı qurylys jınaq banki salymshylaryna qatysty tetikti de oılastyrýdy tapsyrdy. Memleket basshysy áleýmettik kóńil-kúıdiń nasharlaýyna jol bermeý úshin qıyndyqtarǵa qaramastan barlyq qajetti sharalardyń qabyldanatynyn aıryqsha atady. Elbasy azyq-túlik ónimderine baǵany negizsiz kótergender anyqtalyp jatsa jazasyz qalmaıtynyn da qatań eskertti. «Bul – mańyzdy másele. Biz barlyq ákimderge jáne saýdamen aınaly­satyndarǵa eskerttik. Baǵanyń ósýine eshqandaı da jol bermeý kerek. Ásirese, Qazaqstanda óndirilip jatqan azyq-túlik taýarlaryna baǵa óspeýi tıis. Jaǵdaıdy paıdalanyp qalý maqsatyn kózdep otyrǵandarǵa baǵany sharyqtatýǵa jol bermeý mańyzdy. Ondaılardy anyqtap, qatań jazalaıtyn bolamyz», dedi Prezıdent. Osy oraıda Memleket basshysy baǵa máselesi boıynsha Úkimet osy baǵyttaǵy jumystarmen aınalysatynyn qadap aıtty. Elbasy sóziniń qorytyndysynda qıyndyqtyń bárin birligimizdiń, jumyla júrip jumys isteýimizdiń arqasynda ǵana jeńe alatynymyzdy taǵy bir eske saldy. «Mine, osy jerde otyrǵan is adamdary, barshalaryńyz Qazaqstannyń ekonomıkasyn qoldarynda ustap otyrǵan azamattarsyzdar. Sizderdiń óndiristerińizdiń, ózderińizdiń jumys isteýlerińizge baılanysty Qazaqstannyń ekonomıkasy ósedi, órkendeıdi. Barlyq istelip jatqan sharýa halyqtyń qamy. 24 jyl táýelsizdik jaǵdaıynda ómir súrip kele jatyrmyz, osy jyldar ishinde az qıynshylyq bolǵan joq. So­nyń barlyǵynan súrinbeı ótip kele jatqan sebebimiz – eldiń birligi, halyqtyń bar­lyǵynyń oıy bir jerden shyq­qandyǵy. Osy daǵdarystyń kele jat­qanyn men burynnan bildim. Áıtpese, men bıylǵy saılaýǵa barar ma edim, barmas pa edim. Degenmen, dál osyndaı qıyn­shylyqtan eldi alyp shyǵý qajettiligi aldymda turǵanyn men sezdim. Son­dyqtan, elge, jurtqa, halyqqa aıta­tynym – osy máseleden maqsatymyz bir bol­sa shyǵamyz», dedi Memleket basshysy. Prezıdent Qazaqstan óziniń táýelsizdik alǵan jyldarynda da birneshe daǵdarysty bastan keshirip, olardan shyǵa alǵanyn sóz etti. «Analar balalaryna sút satyp alý úshin tańǵy tórtten dúkenderde bóshkeler janynda kezekke turatyn. Jeıtin et te, shaı da, temeki de joq boldy. Sol qıyndyqtan da shyqqanbyz. Ol qıyndyqtar umytylyp ketedi, árıne. Biraq, ony este ustaý kerek. Qazir de sondaı jaǵdaıdyń qarsańynda turmyz. Men bilgennen keıin aıtyp turmyn, budan buıyrtsa, aman-esen shyǵamyz. Sebebi, dúnıede bolyp jatqan jaǵdaıdy túsiný kerek. Jahanda bolyp jatqan úlken daǵdarystyń ishinen burynǵydan basqasha jańa ekonomıka ósip kele jatyr. Sonyń bir butaǵy bolyp biz ósemiz be, óspeımiz be, másele sonda. Son­dyqtan, mundaı daǵdarystyń jaman jaǵy da bar, mundaı daǵdarystyń órken­deıtin, ósetin jaǵdaıy da bar. Qıyn­shylyqta adam sheshim izdeı bastaıdy. Kúndiz-túni oılanǵanda sol sheshimdi tabady. Biz de jalpy alǵanda el bolyp dál sondaı jaǵdaıda turmyz», – dedi Elbasy. Keńes barysynda «Samuryq-Qa­zyna» ÁAQ» AQ basqarmasynyń tóraǵasy О́.Shókeev, «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy basqarmasynyń tóraǵasy A.Myrzahmetov, sondaı-aq Qazaqstannyń iri kásiporyndarynyń basshylary sóz sóıledi. «Bizdiń naryqtyń jaǵdaıy aıtar­lyqtaı qıyndyqtar keshti. Ásirese, alıýmınıı naryǵynda jaǵdaı kúızeliske ushyraǵan. Baǵanyń arzandyǵynan qoımalarda turyp qaldy. Al búgin bizdi básekege qabiletti ortaǵa shyǵardyńyz. Bul óte durys sheshim. Bul jaǵdaıda eshkimdi de jumystan shyǵarmaı­myz», dedi óz kezeginde EPG dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Aleksandar Mashkevıch. «Qazaqmys» kompanııalar tobynyń prezıdenti jáne «KAZ Minerals» tobynyń iri aksıoneri Vladımır Kım teńgeni erkin aǵymǵa jiberý otandyq kásipkerlerge tyń serpilis beretinin atap ótti. «Sóz joq, sheshim qabyldar ýaqyt keldi. Biz, shahterler, metallýrgter qaýymy teńgeniń baǵamyn túzetý bo­ıynsha qabyldanǵan sharany barynsha qoldaımyz», dedi ol. – Teńge kýrsyn túzetý baǵdarlamasy otandyq kásipkerlerge úlken basymdyq áperedi. Eń aldymen, qazaqstandyq qamtý men daǵdarysqa qarsy sharalardyń tıimdiligi arta túspek. «Biz qazirgi tańda qazaqstandyq qamtý boıynsha 15 myń túrli ónim óndiremiz. Olar: podshıpnıkter, kópir krandary, sorǵyshtar. Reseı de sony shyǵarady. Metall ónimderi endi Reseı ónimderinen 15 -20 paıyzǵa arzan túsedi. Osyndaı sheshim otandyq óndirýshilerge qoldaý bolyp, qazaqstandyq qamtýǵa jan bitiredi», dedi V.Kım. Onyń aıtýynsha, ekinshi kezekte jańa qadam daǵdarysqa qarsy baǵdarlamanyń júzege asýyna kómek beredi. «Bizdiń daǵdarysqa qarsy baǵdarlamamyz aıasynda baǵa tómen bolyp otyr. Mystyń quny 6 jylda, altyn, kúmis quny 5 jylda, qorǵasyn men myrysh quny da sońǵy 5 jylda mınımým kórsetkishke jetip otyr. Qazir 2008 jyldan beri tómen baǵany ustap otyrmyz. Teńge baǵasynyń erkin aǵymǵa jiberilýi operasııalyq shyǵyndardy azaıtýǵa múmkindik beredi. Bul óte mańyzdy. Qazir bizdiń kózdegenimiz jumys oryndaryn saqtap, jalaqyny tómendetpeý bolyp otyr», dedi V.Kım. Munaı-hımııa, mashına jasaý, metallýrgııa men jeńil ónerkásip salasynyń kásipkerleri de bul pikirdi qoldady. Ásirese, agrarshylar jańa ekonomıkalyq saıasattyń sheshiminen zor úmit kútip otyr. Reseı rýbliniń quldyraýynan shyǵynǵa túsken fermerler endi ótkenniń ornyn toltyrmaq oıda. Máselen, jıynda sóz alǵan «Rodına» agrofırmasy» JShS bas dırektory Ivan Saýer bıyl mal sharýashylyǵy aıtarlyqtaı qıyndyqtar kórgenin aıtyp, endi bul qoldaý sharalary tyǵyryqtan shyǵýǵa múmkindik beretinin jetkizdi. «Mal sharýashylyǵynda qıyndyqtar týyndap, sút óndirisi tómendep ketti. Oǵan sebep – Reseıdiń arzan untaqtalǵan sútteriniń kóbeıýi. Bul máseleni sheshýdiń bir joly valıýta baǵamyn retteý bolatyn. Sebebi kórshi eldiń kásipkerlerimen básekelestikke shydaý kerek», dedi kásipker. Ulttyq valıýtany ınflıasııalyq targetteý otandyq avtoóndiristiń aıaqtan tik turyp ketýine de múmkindik bermek. Bul týraly Qazaqstan avtobıznes qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Andreı Lavrenev aıtyp ótti. «Biz mundaı sheshimdi asyǵa kúttik. Búgin sheteldik serik­testerimizben sóılestik. Olar da qýana qabyldady. Osy qoldaýdyń arqasynda biz eń bastysy, jumys oryndaryn saqtap, óndiristi keńeıte túsýge tyrysa­myz. О́tken jyldyń aıaǵynan beri Reseıd­en elimizge 170 myńnan astam avtokólik ákelindi. Endi teńge baǵamy­nyń ózgerýinen keıin otandyq kólik quras­tyrý salasyndaǵy jaǵdaı jaqsarady degen senimdemiz. Reseı rýbli qulaǵan soń Sizdiń bastamańyzben otandyq salaǵa 20 mlrd. teńge kóleminde jeńildikpen nesıe berildi. Búgin taǵy da 10 mlrd. bólinedi degen aqparatty estidik. Bul biz úshin úlken qýanysh», dedi A.Lavrenev. Al Atameken» UKP basqarma tóraǵasy Abylaı Myrzahmetov qazir úlken bıznesten góri, shaǵyn jáne orta bıznes ekonomıkanyń naǵyz qozǵaýshy kúshi bolatyn kez jetkenin atap ótti. «UKP músheleri bul sheshimdi óte der kezinde qabyldandy dep sanaıdy. Jyl basynan beri 16 salalyq komıtet múshelerimen keńesip kelemiz. Bir sheshimge kele almadyq. Úlken bıznestiń utylǵany anyq bolsa, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri ártúrli pikirde boldy. Teńge baǵamynyń teńsizdiginen shaǵyn jáne orta bıznes te japa shege bastady», dedi ol. Onyń oıynsha, sońǵy 6 aıdaǵy ınflıasııalyq targetteýdi kútýdiń ózi otandyq ekonomıkaǵa teńge baǵamynyń teńsizdiginen beter qysym jasady. «О́tken jylǵy nesıe qurylymyn qarasaq, bankterdiń nesıeleý kórsetkishi múlde azaıyp ketti. Olar valıýta baǵamynyń ózgerýin kútip júrip aldy. Depozıtterdiń 70 paıyzy dollarǵa aınalyp ketti. Osy jaǵdaıdyń ózinde shaǵyn jáne orta bıznesti nesıelendirý 16 paıyzǵa artty. Ol Sizdiń Ulttyq qordan ShOB sýbektilerin qoldaýǵa 3 transh bólý týraly sheshimińizdiń arqasynda. Biz sonyń arqasynda ShOB-ty qutqardyq. Qazir úlken bıznes­ten góri, ShOB ekonomıkanyń naǵyz qozǵaýshy kúshi bolatyn kez jetti. Otandyq óndirýshilerdiń aldynda Qytaı, Iran naryqtary ashylyp tur», dedi ol. О́z kezeginde kásipkerlerdiń bári teńge baǵamyna qatysty sheshimdi rızashylyqpen qabyldaǵandaryn jetkizip, osynyń negizinde mańyzdy áleýmettik kórsetkishterdi saqtap qalýǵa ýáde berdi. Olar Memleket basshysyna otandyq kompanııalardyń básekege qabilettiliginiń artýyna oń yqpal etetin qoldaý sharalaryn qabyldaǵany úshin alǵystaryn bildirdi. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.