ELBASY TAPSYRMASYNYŃ ORYNDALÝY – ÚKIMET QYZMETINIŃ NEGIZI

Premer-Mınıstr Kárim Másimov keshe Mańǵystaý oblysyndaǵy údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamanyń oryndalý barysymen tanysýyn jalǵastyrdy. Qazaqstannyń batysyndaǵy oblystardy aralaý jáne mańyzdy nysandardyń qurylysymen, olar­dyń jumys barysyndaǵy jaǵ­daıy­men tanysý Úkimet basshysyna kóp máseleni ashyp bergendeı. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń áleýmet­tik-ekonomıkalyq damýdy ınten­sıvtendirý jáne halyqtyń turmys sa­pasyn jaqsartý jónindegi tap­syrmalarynyń oryndalýy Kárim Másimov kabıneti qyzmetiniń negizi ekenin eskersek, atqarýǵa tıisti ister de, sheshilýi qajet máseleler de az emes ekendigi anyq. Qazaqstannyń ınnovasııalyq damýyndaǵy tabystar men álemde jalǵasyp jatqan daǵdarys salda­ry­nyń kúrdeli jaǵdaıyndaǵy eli­mizdegi turaqtylyqtyń máni alǵa qoıylǵan maqsatty naqty aıqyn­dap, olardyń oryndalýyna kúsh-jigerdiń shoǵyrlandyrylýynda bolsa kerek. Adamdy jáne oǵan jasalatyn múmkindikti udaıy basty nazarda ustaıtyn Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaev memlekettiń búkil kúsh-jigerin halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa jumyldyryp otyrǵany belgili. Úkimetten Memleket bas­shy­sy naq osyny talap etedi. Úkimet jumysynyń tabysty bolýy ekonomıkany durys bas­qa­rýǵa ǵana baılanysty emes. Ha­lyq­tyń áleýmettik qorǵalý sharalaryn je­tildirý, jumyssyzdyq proble­ma­laryn keshendi sheshý, jańa jumys oryndaryn qurý, erteńgi kúnge degen, ásirese, jastar arasynda se­nimdilik ahýalyn qalyptastyrý – Prezıdent saıasatynyń sheshýshi ólshemderi. Kárim Másimov Úkimetiniń ju­mys stıline ádette is-árekettiń jedeldigi men tıimdiligi tán bolyp tabylady. Sondyqtan da jumys saparyna shyqqan delegasııanyń quramyna birqatar mınıstrlikter men vedomstvolardyń basshylary engizilgen. Munyń ózi jaǵdaımen tanysý barysynda qajetti uıym­dyq jáne naqty sheshimderdi sol oryn­da qabyldaýǵa múmkindik beredi. Mańǵystaý oblysyna sapary­nyń ekinshi kúnin Kárim Másimov Boranqul gaz óńdeý zaýytynyń qurylysynan bastady. Zaýyttyń qu­rylysy 2005 jyldyń naýry­zyn­da bastalsa da, onyń paıdalanýǵa berilý merzimi jyljýmen keledi. Al zaýyt Indýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damý strategııasy aıasyndaǵy eń mańyzdy nysandardyń biri bolyp tabylady. Osyǵan deıin qurylysty “Tolqynmunaıgaz” JShS júrgizgen edi. 2010 jyldyń 1 maýsymyna deıin 24,5 mlrd. teńge jumsalypty. Qarjylyq proble­ma­larǵa baılanysty qazir qurylys toqtap tur. “Erteńgi kúnnen bastap zań­na­ma­ǵa sáıkes “QazMunaıGaz” ýa­qyt­sha basqarýǵa kirisýge tıis, kásip­oryn jumys isteýi kerek”, – dep tap­syr­dy Úkimet basshysy. “Búgin “Tol­qyn­munaıgazben” kelisim-shar­tty buzý týraly buıryqqa qol qoıyldy. Erteńnen bastap “Qaz­MunaıGaz” UK tarapynan ýaqytsha basqarý engiziletin bolady”, – dedi Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myńbaev. Beıneý – shalǵaı aýdandardyń biri. Shekarada ornalasqan aýdan­nyń 50 myńǵa tarta halqy úshin zaýyt – eń aldymen jańa jumys oryndary sondyqtan da Premer-Mınıstr Boranqul zaýytynyń tezdetip iske qosylýyn óte jaýapty dep atady. “Bul úlken kásiporyn, jumys isteıtinder kóp bolady, sondyqtan da munda tártip ornatý kerek”, – dedi K.Másimov. Ýaqytsha basqarýdy engizýdiń ózi ýaqytsha shara ekeni belgili. Son­dyqtan da mundaı alyp qury­lys­tardy salýǵa tender ótkizgende ony utqan zańdy nemese jeke tul­ǵanyń adal bolatyndyǵy kepilden­dirilgeni jón. Al máseleniń túpki sheshimin úkimettik deńgeıde “Tol­qyn­munaıgaz” jáne “Qazpolmu­naı” JShS aktıvterin Boranqul gaz óńdeý zaýyty qurylysyn aıaq­taý shartymen memleket nemese jeke áleýetti ınvestordyń satyp alýy boıynsha sońǵy sheshim qabyldanýy kerek. Úkimet basshysy sondaı-aq Aty­raý men Mańǵystaý oblysy arasyndaǵy kólik qatynasyn túbegeıli jaqsartý, Reseı Fede­ra­sııa­sy men Eýropadan keletin júkter jetkiziletin, Orta Azııanyń kóliktik dálizi qyzmetin atqaratyn asa mańyzdy “Atyraý – Aqtaý” avto­magıstralynyń “Beıneý – Aqtaý” jolyn qaıta jańartý jo­ba­symen tanysyp, onyń ústimizdegi jyly paıdalanýǵa berilýge tıis 40 shaqyrymdyq “Beıneý – Manashy beketi” telimi qurylysynyń bas­ta­lýyna qatysty. Premer-Mınıstr bul jerde de ózin ystyq yqy­laspen qarsy alǵan jurtshylyqpen jarqyn amandasyp, aýdan halqyna Elbasynyń sálemin jetkizdi. Oblystaǵy eldi-mekenderdiń bir-birinen jáne oblys ortaly­ǵy­nan shalǵaı ornalasqandyǵy bul óńirde qatynas joldaryn jaqsar­tý­dy talap etedi. Qazirgi kezde atal­ǵan “Beıneý – Aqtaý” avtomobıl jolyn jóndeýmen birge “Beıneý – Jezqazǵan” jańa temir jol jelisin salý josparlanǵan. Bul joba iske asatyn bolsa, jolaýshy jáne júk tasymaly áldeqaıda jaqsarmaq. Sol sekildi “Beıneý – Bozoaı – Shym­kent” magıstraldyq gaz quby­ry salynady. Onyń birinshi kezegi 2013 jyly, ekinshi kezegi 2019 jyly salynyp bitpek. 1487 shaqy­rymǵa sozylatyn qubyrdyń jo­balyq qysymy gazdy qashyqtyqqa jetkizýge múmkindik beredi. Qazir bul jobalardyń ázirlik jumys­taryn júrgizý sharttary jasalǵan. Odan soń Úkimet basshysy Beı­neý aýylyndaǵy jańadan salynyp bitken Kúıken orta mektebinde bolyp, aýdannyń áleýmettik-eko­nomıkalyq damý kórsetkishterimen tanysyp, jurtshylyqpen áńgime­les­ti. Aýyl aqsaqaldary Úkimet bas­shysyna sát sapar tilep, bata berdi. Oblys ortalyǵynda Kárim Másimov “Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda portyn soltústik baǵytta keńeıtý” jobasynyń jú­zege asyrylý barysymen tanysty. Qazaqstan Úkimetiniń 2005 jylǵy 13 qyrkúıektegi qaýlysyna sáıkes 2006 jyly júzege asyryla bastaǵan jobanyń quny 41 mlrd. 680 mln. teńge. Atalmysh joba aıasynda jaǵalaý syzyǵyn qorǵaý jáne tolqyn qulatýǵa arnalǵan gıdrotehnıkalyq qurylǵylar qurylysy, jańa akvatorııa men sý asty arnalaryn qalyptastyrý jónindegi teńiz tabanyn tereńdetý jumystary, qosalqy ınfraqury­lymy bar tórt munaı quıý jáne úsh qurǵaq júkke arnalǵan aılaqtar salý jobalary qaralǵan. Bul aýqymdy jumystar “Qa­zaq­stan Damý Banki” aksıonerlik qoǵamynyń zaımdary esebinen qarjylandyryldy. О́ńirdiń ekonomıkalyq damý jaǵdaıyn oń baǵalaǵan Premer-Mınıstr órkendep jatqan óndiris oryndarynda mańǵystaýlyqtar eńbek etip, ıgiligin kórýi kerektigin atap aıtty. Premer-Mınıstr oblystyq aýrýhananyń byltyr kúrdeli jóndeýden ótken blogynda bolyp, bólimshelerdi aralady. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bastyǵy S.Mýsınov Mańǵystaýdyń densaýlyq saqtaý salasynyń jaı-japsarymen tanystyrdy. Oblys­tyq aýrýhana 460 tósektik. 700-den astam medısınalyq qyzmetker munda túsken syrqattarǵa qyzmet kórsetedi. Jylyna 14 myń adam emdelip shyǵýyna bolady. Oblys ákimdigi men Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń qoldaýy, oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy men mınıstrlik komıtetteriniń aýmaq­tyq departamentteri arasyndaǵy tyǵyz qarym-qatynas arqasynda Ulttyq biryńǵaı densaýlyq saqtaý júıesin engizýge qol jetti. Jańa júıeniń engizilýimen oblystyń densaýlyq saqtaý salasynda oń ózgerister baıqalýda. Bıylǵy alty aıda ana ólimi tirkelgen joq. Al náreste shetineýi 18,6 kórsetkishine tómendedi. О́tken jylǵy osy kezeńde bul kórsetkish 21,0 bolatyn. Sondaı-aq, týber­ký­lez­ben aýrýshylyq ta edáýir azaıǵan. Iаǵnı, ótken jylǵy jarty jylda 100 myń adamǵa shaqqanda 81,8 bolsa, bıylǵy alty aıda 58,1 bo­lyp, 29%-dy kórsetip otyr. Oblysta dárigerlerdiń biliktiligin arttyrý máselesi de jaqsy jolǵa qoı­ylǵan. Ústimizdegi jyldyń al­ǵashqy jarty jylynda 146 dáriger, 29 orta medısınalyq qyzmetker qaıta daıarlyq kýrsynan ótti. Ulttyq biryńǵaı júıeniń en­gizilýimen turǵyndarǵa oblys ta­rıhynda tuńǵysh ret medısınalyq kómektiń joǵary tehnologııalyq túrleri kórsetile bastady. Jyl basynan beri eresekterge kardıo­hırýrgııalyq otalar jasalyp kele jatsa, sáýir aıynda balalarǵa da osyndaı ota jasaldy. Sondaı-aq býyndardy endoprotezdeý, túrli oftalmologııalyq, ýrologııalyq, neırohırýrgııalyq otalar da jasaldy. Bul maqsattarǵa qajetti qural-jabdyqtar oblystyq bıýdjet esebinen satyp alyndy. Osyndaı oń ózgeristerge oraı salaishilik báseke damý ústinde. Jańa júıede kózdelgen maqsat ta osy. Oblys turǵyndaryna kórseti­letin medısınalyq kómek sapasyn jaqsarta túsý úshin oblys ortalyǵy men aýdan, qalalarda jańa medı­sınalyq nysandar qurylystary qarqyndy júrip jatyr. Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jaǵymdy jańalyqtarmen tanys­qan­nan keıin Kárim Másimov emdeý mekemeleri basshylarymen dóń­ge­lek ústel basynda kezdesti. Qazaq­stan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan “Sala­matty Qazaqstan” memlekettik baǵdarlamasyn talqylaýǵa arnalǵan basqosýda Serikbol Mýsınov atalmysh baǵdarlamanyń jarty jyldan beri oblys emdeý mekeme­lerinde talqylanyp kele jatqanyn jáne dárigerlerdiń jańa baǵdar­la­many qoldaıtynyn aıtty. Sondaı-aq ol baǵdarlamanyń salaǵa jańa­lyq engizgen keıbir tustaryn erekshe atap ótti. Dóńgelek ústelde sóz sóılegen dárigerler baǵdarlamany qoldaı­tyn­dyqtaryn bildirip, óz oılary men usynystaryn da jasyrmaı aıtyp, suraqtar qoıdy. Premer-Mınıstr olardyń saýaldaryna jaýap berdi. Densaýlyq saqtaý mınıstri Jaqsylyq Dosqalıevtiń aıtýyn­sha, memlekettik baǵdarlamanyń elimizdiń barlyq medısınalyq ujymdarynda talqylanyp, búgingi kúni densaýlyq saqshylarynan kelip túsken usynystardyń uzyn sany 600-ge jetip, bulardyń barlyǵy jan-jaqty taldanýda. Medısına qyzmetkerlerimen qatar qarapaıym halyq arasynda da qoldaý tapqan “Salamatty Qazaq­stan” memlekettik baǵdarlamasyn talqylaý qazir óz máresine jetti. Oblys ákimi Qyrymbek Kósher­baev dárigerlerdiń qoǵam ómirinde zor oryn alatynyn atap ótip, olar­dyń qoǵamdaǵy áleýmettik ornyn qaı­ta qarastyryp, eńbekke degen yn­tasyn arttyrý qajet degen oıyn aıtty. Kúnnen-kúnge áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy jaqsarý ústindegi qazynaly túbekte Úkimet basshysyna aýyz toltyryp aıtar jańalyqtar, maqtanyshpen kórse­ter sáýleti men ajary aıshyqty nysandar jetkilikti. Solardyń biri ári biregeıi – Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologııalar jáne ınjınırıng ýnıversıteti. Elbasynyń tikeleı qoldaýymen tutastaı qaıta salynyp, zamanaýı ozyq tehnologııalarmen tolyqtaı jabdyqtalyp jatqan bilim ordasy bo­lashaqta álemniń aıtýly oqý oryn­darymen ıyq tiresýdi maqsat tutýda. Ýnıversıtetke at basyn burǵan Premer-Mınıstr Kárim Másimov­ti oqý ornynyń rektory Ábdimú­tálip Ábjapparov ýnıversıtet qalashyǵynyń damý josparymen, oqý ornynyń bilim berý jaıymen tanystyrdy. Munda qazir kúndizgi bólimde 2628, al syrttaı oqý bó­li­minde 4000 stýdent bilim alady. Oqý orny Kaspıı mańy memleketteri ýnıversıtetter assosıasııasynyń múshesi. Qazirgi kezde ýnıversıtet alys jáne jaqyn sheteldermen 54 memorandým men kelisim-sharttarǵa qol qoıǵan. Sodan keıin Úkimet basshysy oblys bilim berý salasy basshy­la­ry­nyń qatysýymen “Qazaqstan Res­pýblıkasynda 2011-2020 jyl­dar­ǵa arnalǵan bilim berý júıesin damytýdyń memlekettik baǵdarla­ma­synyń” jobasyn talqylaýǵa ar­nalǵan dóńgelek ústel ótkizdi. Dóń­gelek ústeldi qysqasha kirispe sóz­ben ashqan K.Másimov bul kúnderi búkil elimizdegi barlyq pedago­gı­kalyq ujymdarda keńinen talqy­lanyp jatqan Baǵdarlamanyń bo­lashaqta respýblıkamyzdaǵy bilim berý júıesin álemdik talapqa saı damytýdaǵy mańyzyna toqtalyp, dóńgelek ústel basyna jınalǵan pe­dagogtardyń usynys-pikirlerin óz qulaǵymen estigisi keletinin aıtty. Dóńgelek ústelde alǵash sóz alǵan oblys ákiminiń orynbasary Q.Jumashev bilim berý júıesiniń qazirgi jaı-kúıi men bolashaqtaǵy jumys josparlary jóninde qys­qa­sha baıandady. Ol talqylanyp otyr­ǵan Baǵdarlamanyń erteńin “Keleshekke – kemel bilimmen” degen Elbasy sózin kókirekterine quıyp, maqsatynyń Temirqazyǵy etken bilimpaz urpaqpen tyǵyz baılanystyryp otyrǵan elimizde bilim berý júıesin damytýǵa zor septigi tıetin qujat ekenine qosyla kele, qazirgi kúngi asa zárý ju­mys­shy mamandyqtaryna oqytatyn ınjener-pedagogtardy daıarlaýǵa zor kóńil bólý qajet degen usy­nysyn bildirdi. Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologııalar jáne ın­jınırıng ýnıversıtetiniń rek­to­ry Á.Ábjapparov bilim berýde memlekettik bıýdjetpen qatar nesıelik júıege kóshken joǵary oqý oryndarynda pedagogtardyń eńbekaqysynyń sheteldik áriptesterinen edáýir azdyǵy, orys tilinde oqytatyn mektepterde memlekettik tildi oqytý deńgeıiniń tómendigi jóninde oılaryn bólise kele Baǵdarlamany qabyldaǵanda osy máselelerge kóńil bólý qajettigin aıtty. Dóńgelek ústeldi qorytqan oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev sońǵy jyldary oblysymyzda bilim berý salasyna zor kóńil bólinip otyrǵanyn, sonyń arqasynda bilim berý deńgeıiniń jyl sanap arta túskenin, oǵan bıylǵy UBT-da oblysymyzdyń respýblıka boı­yn­sha joǵary kórsetkishke jetkeni dálel ekendigin aıtty. Elbasymyz Nursultan Nazar­baev halyqqa Joldaýynda Úkimetke balalardy mektep jasyna deıingi oqytýmen jáne tárbıemen qam­ta­masyz etýdi arttyrýǵa baǵyttalǵan “Balapan” baǵdarlamasyn ázirlep, iske asyrýdy tapsyrǵany málim. Osyǵan oraı oblysta da atalǵan baǵdarlama negizinde is-sharalar jospary jasaqtalyp, júzege asy­rylýda. Atalǵan jospar boıynsha 2014 jylǵa deıin 7101 oryndyq 55 nysandy iske qosý kózdelýde. Bul kúnderi oblysta jumys jasaıtyn 95 mektepke deıingi mekemeniń 24-i ústimizdegi jyly ashylǵan. Úkimet basshysy solardyń biri – Aqtaý qalasyndaǵy “Baldáýren” balalar baqshasynda bolyp, jumy­symen tanysty. 188 mln. teńgege kúrdeli jóndeýden ótken balalar mekemesi 280 baldyrǵandy tár­bıe­leýge arnalǵan. Qurmetti qonaq aldymen “О́zin ózi taný” baǵdarlamasy boıynsha tár­bıelenetin topqa kirip, búldir­shindermen amandasty. Top tár­bıeshisi balalardy adamgershilikke, jigerlilikke, ózgeni syılaı oty­ryp, ózin de basqaǵa syılata bilýge tárbıeleıtin baǵdarlama jóninde áńgimelegennen keıin balalar qonaqtarǵa ónerlerin kórsetti. Oblystyq bilim basqarmasy bastyǵynyń mindetin atqarýshy Esbolat О́mirzaq mektepke deıingi bilim berý mekemeleri jelisin keńeıtý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystar týraly qysqasha aqparat berdi. Naqtylaı aıtqanda, jyl sońyna deıin baldyrǵandardy mektep jasyna deıingi mekeme­lermen qamtamasyz etýdi jetpis paıyzǵa jetkizýge berik negiz bar. Kárim Másimov Aqtaýda sońǵy kezde ashylǵan “Aqtaý” oıyn-saýyq kesheni men “Olja” saýda ortalyǵynda boldy. Úkimet basshysy bulardaǵy baǵalarmen, halyqqa kórsetilip jatqan qyzmet túrlerimen tanysty. “Aqtaýda” turǵyndardyń sport­pen aınalysyp, kóńil kóterý­le­ri­ne, bos ýaqyttaryn tıimdi ótkizý­le­rine óte jaqsy jaǵdaı jasalǵan, balalarǵa arnalǵan basseın, syrǵanaq sekildi oıyn alańdarynda kórsetiletin qyzmet sapasy joǵary. “Oljadan” aqtaýlyqtar oblys­tyq aýyl sharýashylyǵy basqarma­sy janyndaǵy “Bereket” MKK basqa aımaqtardan satyp alyp, ha­lyqqa eń arzan baǵamen usynatyn aýyl sharýashylyǵy ónimderin satyp ala alady. Az qamtylǵan jáne kóp balaly otbasylarǵa tıim­di bolyp turǵan bul mekemege tur­ǵyn­dar qajetin óteýi úshin jergi­lik­ti bıýdjetten mol qarjy bólinýde. “Bereket” jumysyna rızashy­lyq bildirgen K.Másimov saýda oryndarynda nan, et, sút, maı, qant sııaqty birinshi qajetti azyq-túlik baǵalary turaqtylyǵynyń qamtamasyz etilýine nazar aýdardy. Munan soń Úkimet basshysy oblystyń ishki ister departamenti­ne soǵyp, qoǵamdyq tártip saq­shy­larynyń zamanaýı tehnıkalarmen jaraqtandyrylýymen tanysty. Jumys saparynyń sońynda oblys ákimdiginiń kishi zalynda ótken qorytyndy májilisti Premer-Mınıstr Kárim Másimov ashyp, júrgizip otyrdy. Onda Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myńbaev elimizdiń ońtús­tiginiń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda iske asy­rylatyn “Beıneý-Bozoı” qu­byry qurylysynyń jaı-japsary, “Tolqyn”, “Shaǵyrly-Shómishti” ken oryndarynyń ıgerilýine qatysty máseleler jaıynda baıandady. Kólik mınıstri Ábilǵazy Qusaıynov, Densaýlyq saqtaý mınıstri Jaqsylyq Dosqalıev, taǵy basqalar shyǵyp sóıledi. Oblys ákimi Qyrymbek Kósher­baev Mańǵystaý oblysynyń áleý­met­tik-ekonomıkalyq damýyna, onyń ishinde “Jańaózen qalasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq máse­le­le­rin sheshý jónindegi keshendi jos­pardyń” oryndalý barysy jáne oblystyń Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylyp jatqan jobalar týraly aıta kelip, aı­maq­tyń ekologııalyq problemalary men oblysty aýyz sýmen qamtama­sy­z etý máselelerine de toqtalyp ótti. Premer-Mınıstr K.Másimov oblysta bolǵan eki kúndik jumys saparyn qorytyndylaı kele, óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵynan turaqty damý ústinde ekenin atap ótti jáne “О́zen-Túrkimenstanmen memlekettik shekara” temir joly úshin jergilikti kadrlardy daıarlaý, aýyz sýmen qamtý, ekologııa, munaı-gaz sektoryn damytý máselesine toqtalyp, tıisti tapsyrmalar berdi. “Egemen Qazaqstan” gazetiniń ujymdyq tilshisi – “Mańǵystaý” oblystyq gazeti. Sýretti túsirgen Serik Maıemerov.