Pákistan Premer-mınıstri Navaz ShARIF:

«Biz Qazaqstannyń jahandyq beıbitshilik pen qaýipsizdik júıesindegi róline tańǵalamyz»

Bizdiń elimizge Pákistan Islam Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Mıan Mohammad Navaz Sharıf resmı saparmen keldi, ol Qazaqstan Respýblıkasy basshylyǵymen kezdesý ótkizedi. Onyń qorytyndysy boıynsha ózara múddelerdi bil­diretin birqatar ekijaqty qujattarǵa qol qoıylý kútilýde. Sapar qarsańynda pákistandyq Premer-mınıstr kópjaqty pishimdi qosa alǵanda, qyzmettestiktiń túrli salalaryndaǵy eki­jaqty ózara is-qımyldardyń perspektıvalary týraly óz eliniń ekonomıkalyq bastamalary týraly áńgimelep, óńirlik qaýipsizdiktiń kókeıkesti máseleleri boıynsha oı bólisti, sondaı-aq, oqyrmandardy Pákistannyń mádenı dıplomatııasynyń postýlattarymen jáne óziniń saıası kýmır­lerimen tanystyrdy. – Sizdiń aldaǵy Qazaqstanǵa saparyńyzdyń negizgi maqsaty qandaı? – Meniń saparymnyń maq­saty Pákistan-Qazaqstan qa­rym-qatynastaryn odan ári ny­ǵaıtý, túrli salalardaǵy ynty­maqtastyqty ulǵaıtý, ekijaqty saýdany, ınves­tısııalar men ekonomıkalyq yqpaldastyqty arttyrý bolyp tabylady. Biz, sondaı-aq, beıbit jáne turaqty óńirge qol jetkizý úshin qandaı qyzmettestikter qajet ekendigi týraly da pikir alysatyn bolamyz. – Bizdiń elderimiz arasyndaǵy taýar aınalymy ótken jyly 33 mln. AQSh dollaryn qurady. Bul kórsetkishtiń ekijaqty yntymaqtastyqtyń áleýetine sáıkes kelmeıtini anyq. Bizdiń elimizdiń DSU-ǵa ótýine baılanysty siz saýda-ekonomıkalyq saladaǵy yntymaqtastyqtyń qan­daı pers­pektıvaly baǵyt­taryn kóre alar edińiz? – Pákistan men Qazaqstan ara­syndaǵy ekijaqty saýda óz áleýetinen áldeqaıda tómen. Deı turǵanmen, eki el arasyndaǵy saýdany keńeıtý úshin orasan zor áleýet bar. Ynty­maqtastyqtyń jańa baǵyttaryn bir mezgilde zertteı otyryp, barlyq qol­jetimdi nusqalardy paıdalaný úshin ekijaqtyń da kúsh-jiger jumsaýy qajet. Osyǵan baılanys­ty Qazaqstannyń DSU-ǵa múshe bolýy eldiń Uıymnyń quryl­taıshy eli Pákistanmen saýdany belsendi júrgizýge jaǵdaı jasaıtyn bolady. – Qazaqstan Táýelsizdik al­ǵan sátten bastap Pákistan qa­zaq­­­standyq syrtqy saıası bas­tamalarǵa belsendi qoldaý kórsetip keledi. Búkilazııalyq qaýipsizdik máseleleri boıynsha ózara is-qımyldarǵa baǵyttalǵan jáne pákistandyq tarap oǵan barynsha belsendi atsalysatyn AО́SShK úderisi oǵan mysal bolyp tabylady. Sizdiń oıyńyzsha búkilazııalyq qaýipsizdiktiń negizgi postýlattary qandaı? – Pákistan AО́SShK úderisin qoldaıdy jáne onyń qyzmetine bel­sendi atsalysady. Biz taıaýda Shan­haı Yntymaqtastyǵy Uıymynyń qyzmetine qosyldyq, onyń qyzmeti de qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin mańyzdy bolyp tabylady. Pákistan BUU Hartııasyna qosylý Azııadaǵy beıbitshilik, turaqtylyq pen qaýipsizdik úshin mańyzdy sıpatqa ıe dep esepteıdi. О́zgeniń ishki isine aralas­paý, dostyq qarym-qatynastardy damytý jáne daý-damaılardy únqatysý jolymen retteý qaǵıdattaryn yntalandyrý qajet. Damý men qaýipsizdik arasynda ishki baılanys bolady. Soǵan sáıkes biz óńirlik ózara baılanystar men ekonomıkalyq yntymaqtastyq ornatýǵa baǵdar ustanýymyz qajet. – Pákistan  2012-2013 jyldary BUU-nyń Qaýipsizdik Ke­ńesiniń turaqty emes múshesi boldy. Qazaqstan 2017-2018 jyldar kezeńine kandıdat bolyp tabylady. Buǵan qatysty sizdiń elińizdiń ustanymy qan­daı?   – Pákistan 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshelikke saılaý barysynda Qazaqstannyń kandıdatýrasyna qoldaý kórsetetin bolady. – Siz Qazaqstan bitim­ger­­­shiliktiń jańa ortalyq­tarynyń biri bola alar edi degen saıasattanýshylardyń kóptegen pikirlerine qandaı baǵa berer edińiz? – Pákistan halyqaralyq beı­bitshilik pen qaýipsizdikti qoldaý isine úlken mańyz beredi. Biz BUU-nyń búkil álem boıynsha bitimgershilik operasııalarynda eń iri áskerler donory bolyp tabylamyz. Biz Qazaqstannyń jahandyq beı­bitshilik pen qaýipsizdik qurý júıesinde atqaratyn róline tań­­ǵalamyz jáne ózimizdiń baýyrlas elge jáne onyń alysty boljaıtyn basshylyǵyna tolyq senimdimiz. Qazaqstan basshylyǵy beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa jaǵdaı jasaıtyn AО́SShK-ni qurdy. Qazaqstan, sol sııaqty, ShYU-nyń mańyzdy múshesi bolyp tabylady. Biz Qazaqstannyń bitimgershilik ortalyq retindegi óskeleń róline qoldaý kórsetemiz. – Aýǵanstan problemasy óńirde ǵana emes, sonymen birge, álemde de sheshýshi pro­blemalardyń biri bolyp taby­lady. Ol eldegi ahýaldy turaqtandyrýǵa qol jetkizý jóninde Islamabadtyń resepti qandaı? Aýǵandyq esirtki tasy­malynyń jolyn qalaı kesýge bolady? – Biz aýǵandyq bıliktiń ózi júzege asyryp jatqan beıbitshilik pen bitim ornatý úderisin tolyq qoldaımyz. Bul eldegi turaqtylyq pen beıbitshilik Pákistan úshin de jáne búkil óńir úshin de óte mańyzdy. Bizdiń beıbit jáne turaqty Aýǵanstanǵa qatysty múddemiz ortaq. Men ol laýazymyna kirisken sátten bastap prezıdent Ashraf Ganımen únemi baılanys ornatyp otyramyn. Taıaýda 2015 jyl­dyń 12 mamyrynda Aýǵans­tanǵa barǵan saparymda men aýǵan basshylyǵymen kezdesý ótkizip, onyń barysynda bizdiń ekijaqty qa­rym-qatynastarymyzdyń barlyq aspektilerin, ásirese, Aýǵanstandaǵy bitimge kelý, beıbitshilik pen qaýip­sizdik máselelerin talqyladyq. Ekonomıkalyq damý úshin qolaıly orta týyndatatyn beıbitshilik pen qaýipsizdik ornatqannan keıin esirtki sııaqty búkil apattar elden alastalady dep oılaımyn. – «Islam memleketi» dep atalatyn uıymdy joıý úshin qalaısha kúres júrgizý qajet? – Pákistan IGIL dep atalatyndar júzege asyryp júrgen terrorlyq aktilerdi úzildi-kesildi aıyptaıdy. Ol ıslam qaǵıdattaryna qaıshy keledi. Biz ekstremızm men terrorızm qaterin joıý jónindegi «Zarb-e-Azb» operasııasyna atsalysamyz. Operasııa tabysty júrýde, biz kóp uzamaı terrorshylar men ekstremısterden arylatyn bolamyz. Halyqaralyq qaýymdastyq BUU Qaýipsizdik Keńesiniń IGIL-ge qatysty 2170 jáne 2178 qararlaryn tolyq dárejede oryndaýy tıis. Qaýipsizdik Keńesi qararlarynyń sheńberinde, BUU Jarǵysynyń VII taraýyna sáıkes halyqaralyq yntymaqtastyqty júzege asyrý ol qaýip-qaterlerdi joıýda mańyzdy bolyp tabylady. – Pákistandyq isker toptar ókilderi Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaq (EAEO) keńis­tiginiń áleýetin paıdalanýǵa atsalysýdy josparlap otyr ma? – Pákistan múshe eldermen saý­da qatynastaryn tereńdetý úshin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqpen Erkin saýda týraly (ESK) kelisimge kelmek nıette. Ol EAEO men Pákistannyń bıznes-qaýymdastyǵy arasyndaǵy jemisti yqpaldastyqqa jaǵdaı jasaıtyn bolady. Qazaqstan osy birlestiktiń belsendi múshesi bola otyryp, Pákistannyń ESK  bekitý jónindegi usynysyna qoldaý jasaýda óte paıdaly bola alar edi. – Islamabad Qazaqstandy asa zor «Pákistan-Qytaı eko­nomıkalyq dálizi» jobasynyń qyzmetine qatysý úshin tartýǵa múddeli me? – Pákistan Qytaı-Pákistan ekonomıkalyq dálizin óńirlik ózara baılanystar maqsatyna qol jetkizý quraly jáne óz óńiri úshin ósý múmkin­dikteri retinde qarastyrady. Biz osy maqsatqa qol jetkizýge alyp baratyn kez kelgen bastamany qoldaımyz. Biz árqashanda úlken ekonomıkalyq múmkindikterdi qamtamasyz etetin jáne barsha úshin de utylmaıtyndaı ahýal quratyn Ortalyq Azııa óńirimen óz baılanystarymyzdy damytýǵa umtylyp keldik. – Pákistannyń uzaq ta baı tarıhy bar, sonymen birge, salystyrmaly túrde jas memleket bolyp tabylady. Pákistannyń mádenı dıplomatııasynyń negizgi postýlattary qandaı? – Pákistannyń mádenı dıplomatııasy onyń Ońtústik Azııadaǵy geografııalyq jaǵdaıymen jáne Ortalyq Azııamen tarıhı baılanys­tarymen bir qatarda onyń ıslamdyq birtektiliginiń kórinisi bolyp tabylady. Pákistan jas memleket bolyp tabylǵanymen, bizdiń elimizdiń negizi Ind jazyǵy órkenıetinde jatqan baı tarıhy bar. Soǵan sáıkes Pákistan búkil osy faktorlar arqyly orasan zor mádenı tıimdilikke ıe boldy. Pákistan óziniń mádenı dıplomatııasyn óziniń as úıi, kıimi, tili men óneri arqyly júrgizedi. Pákistandyq qoǵamdastyq pen Pákistannyń shetelderdegi mıssııalary da bizdiń elimizdiń mádenıetin jahandyq aýqymda damytýǵa yqpal jasaıdy. – О́kinishke qaraı, keıde Is­lamdy zorlyq-zombylyqpen jáne terrormen astastyryp jatady. Osynaý stereotıpti ózgertý úshin ne isteý kerek? – Islamdy zorlyq-zombylyqpen jáne ekstremızmmen baılanystyrý múlde durys emes. Islam beıbitshilik pen ustamdylyq dini bolyp tabylady. Shaǵyn ǵana azshylyqtyń is-áreketteri, ókinishke qaraı, Islam zorlyq-zombylyqpen jáne terrormen baılanysty degen negizsiz áser týdyrady. Degenmen, tendensııa ózgerip keledi. Ol halyqaralyq almasý baǵdarlamalary men túrli elderdiń jekelegen adamdarynyń arasyndaǵy baılanystar arqasynda júzege asýda. Búginde álem Islam týraly anaǵurlym qulaǵdar bolyp, aqparattana túsýde. Bizdiń dinimizdiń beınesin ashyp kór­setý úshin buqaralyq aqparat quraldaryn tıimdi de kúshti qural retinde paıdalanýǵa bolady. Dál sol sııaqty álemdi jaqsy jaǵyna qaraı ózgertken musylmandardyń jetistikteri týraly da álemniń esine salýǵa tıispiz. – Sizdiń eń joǵary deńgeıde óte baı jáne uzaq saıası tájirıbeńiz bar. Qazirgi zamanǵy saıasatkerdiń boıynda qandaı qasıetter bolýy tıis? Sizdiń saıası ıdealyńyz kim? – Qazirgi zamanǵy saıa­sı kóshbas­shy úshin adaldyq, sezim­taldyq jáne ar tazalyǵy neǵurlym mańyzdy qasıetter bolýy tıis. Saıasatker jurtshylyq úshin qoljetimdi bolyp, qoǵamnyń búkil toptarynyń ál-aýqatyn jaqsartý úshin tynbastan jumys isteýi kerek. Dál sol sııaqty ol óz elinde úılesim, birlik pen órkendeý ornatý joldaryn kóre bilýi qajet. Onyń syrtynda saıasatker óz adamdarynyń senimi men qoldaýyna ıe bolýy tıis. О́zimniń saıası ıdealym dep sanaı­tyn Pákistannyń negizin qalaýshy Kaıd-ı-Azam Mýhammad Alı Djınna bizge qymbat otanymyzdy syılady jáne bizge ar-ojdanmen jáne abyroı-dańqpen birge qalaı ómir súrý kerektigin úıretti. Áńgimelesken Ilııas OMAROV.