Tilin tapsa, terek te tabys kózi

Cáýir aıynyń sońy terek ósirýshiler úshin erekshe jaýapty kúnder bolyp tabylady. Sebebi, osy ýaqytta olar qystaı topyraq astynda kómýli jatqan terek butaqtaryn qazyp alady. Ony jýandyǵy men búrtikteriniń sanyna qaraı uzyndyǵyn 15-20 sm. kóleminde kesip alyp, qalemsheler arqyly kóbeıtý jumysyn júrgizedi. О́kinishke qaraı, qosymsha qarjy jumsamaı-aq aǵashty jyldam ári tıimdi kóbeıtýdiń bul jolyn biletinder búginde asa kóp emes. Sondyqtan, «Gúlstan» respýblıkalyq ǵylymı-tanym­dyq, kópshilik jýrnaly men «Gúlzar» qoǵamdyq birlestigi Almaty oblysy Kerbulaq aýda­nynyń Basshı aýylyndaǵy Raıymbek atyndaǵy jáne Almaty qalasynyń Alataý aýdanyndaǵy №178 lıseıde arnaıy sharalar ótkizip, osy saladaǵy ózderiniń is-tájirıbelerimen bólisti. Onda terek qalemshesin ázirleý jáne ony otyrǵyzý joldary kórsetildi. Máselen, tájirıbelik jıynda Basshıde Almaty oblysynyń Kerbulaq, Kóksý jáne Panfılov aýdandarynan kelgen áleýmettik sala ókilderi, al Almatyda negi­zinen mektep muǵalimderi men oqýshylary qatysty. Bul shara barysynda qatysýshylarǵa terek qalemshesin tájirıbelik alańqaıǵa óz qoldarymen otyrǵyzyp qana qoımaı, ony ózderi qyzmet jasaıtyn mekemeler men úılerinde de ósirýi úshin terek qalemsheleri tegin taratyldy. Elimizde jyl saıyn bilim berý, densaýlyq saqtaý mekemeleri men jergilikti atqarý organdaryna jáne túrli deńgeıdegi eldi mekenderdi kógaldandyrý jumystaryna bıýdjetten qomaq­ty qarjy jumsalady. Aýlaǵa, kóshe men saıabaqqa egý úshin satyp alynatyn myńdaǵan kóshet­terdiń, ókinishke qaraı, kóp­shiligi ónbeı qalady nemese kútim jasalmaǵandyqtan, belgili bir ýaqyttan keıin qýrap qalady. Alaıda, onyń esebin júrgizip, atqarylǵan jumystyń qansha­lyqty tıimdi-tıimsiz bolǵanyn taldap, saraptama jasap jatqan eshkim joq. Sol sebepti árdaıym kóktemde jáne kúzde júrgiziletin aǵash egý aksııalary kezinde urandatyp bastaǵan jumystardyń basy taýdaı bolǵanymen, aıaǵy qyldaı bolyp jatatyny eshkimge qupııa emes. «Bizdiń maqsatymyz – túıtkildi máseleniń túıinin qalaı sheshýge bolatynyn kórsetý. Aǵash egýdi jalań uranǵa aınaldyrmaı, oǵan jurtshylyqty erikti túrde qyzyqtyrý. Qorshaǵan ortany kógaldandyrý mádenıetin damytyp, bul salany tabys kózine aınaldyrý jolyn kórsetý», deıdi «Gúlzar» qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Bátıma Qaımoldanova. Energetıka salasynda joǵary oqý ornynan arnaıy bilim alyp, mamandyq alyp shyqqan Gózel Quljabaevanyń ósimdikter álemine degen qyzyǵýshylyǵy bul kúnde kózi qaraqty oqyrmanǵa jaqsy tanys. Onyń gúl ósirip, aǵash otyrǵyzý arqyly jas urpaqtyń boıyna balabaqsha qabyrǵasynan bastap qorshaǵan ortany qorǵaý mádenıetin sińirý ıdeıasy búginde respýblıkanyń túkpir-túkpirinde túrli deńgeıdegi bilim berý mekemeleri arasynda qyzý qoldaý taýyp kele jatyr. «Gúlstan» respýblıkalyq ǵylymı-tanymdyq, kópshilik jýrnalynyń bas redaktory Gózel Quljabaevanyń aıtýynsha, qalemshe arqyly kóbeıtý jumysyn tek terekke ǵana emes, ózge de aǵashtar, butalar men gúlderge de qoldanýǵa bolady. Tek onyń ózindik erekshelikteri bar. Tez ósetindigi men ásemdigine baılanysty eldi mekenderdi kó­galdandyrýda keń qoldanylatyn terek aǵashyn keıbir azamattar gúldegen kezde ushatyn aq ulpalary allergııa týdyratyndyqtan, unat­­paıdy. Alaıda, bul qolaı­syzdyqtan qutylýdyń da joly bar ekenin olardyń kópshiligi bilmeıdi. Mamandardyń aıtýynsha, terek egetin kezde onyń erkegi men urǵashysyn ajyrata bilý kerek. Eger bul aǵashtyń erkegin otyrǵyzsańyz, gúldemeıtin bol­ǵan­dyqtan, odan eshqandaı qolaı­syzdyq týyndamaıdy. Jalpy, jaqsy qarasa boıy jylyna 3 metrge deıin ósetin terek aǵashyn tek sándik úshin ǵana emes, tabys tabýdyń bir kózi retinde de ósirýge bolady. Ony bal sharýashylyǵy, dári-dármek, qolóner, qurylys, parfıýmerııa, sirińke, teri ıleý ónerkásibi jáne taǵy basqa da san alýan sharýashylyq salalarynda qoldanýǵa múmkindik bar.  Erlik ERJANULY, jýrnalıst. ALMATY.