Tastar mýzeıi

Ádette, tastan sýyq ne bar dep oılaımyz. Al sol tastyń sulýlyǵyn kórgende osy oıdan qaıtaryńdy, qaıtpasyńdy bilmeı dal bolasyń. Tabıǵattyń sheberligin moıyndatyp, tylsymyn ishine búgip qalatyn da tas sekildi. Qostanaı qalasyndaǵy Soltústik Qazaqstannyń geologııalyq mýzeıine kirgen kisiniń barlyq jádigerdi qyzyqtap bolǵansha shyǵýy qıyn. Atshaptyrym zaldaǵy shyny sórelerge qoıylǵan tastar aldymen jer qoınaýynyń biz bilmeıtin talaı syryna qanyqtyrǵandaı bolady. Jerimizdiń ejelgi tarıhyna da osy tastar men mýzeıdiń paleontologııa men petrografııa bólimindegi jádigerler kýá bolǵandaı. Torǵaı oıpatynan tabylǵan múıiztumsyqtyń, mamonttyń súıegi, tisi, akýlanyń tisi, tarıh dáýirine deıingi janýarlardyń tasqa aınalǵan bederleri, tas bolyp qalǵan aǵash, japyraq­tar bederi ejelgi dáýirden syr shertkendeı bolady. Mýzeı eń bastysy, kórermenge jerimizdiń baılyǵynan habar beredi. О́ıtkeni, mýzeı ken izdegen geologtardyń kúshi­men uıymdastyrylǵan. Tastar negizi­nen Qazaq­stannyń soltústigindegi marganes, temir, asbest, hromıt, boksıt kenderi shyǵyp jatqan Sokolov-Sarybaı, Jitiqara, Arqalyq, Krasnooktıabr, Belınskıı, Aıat, Taýynsor, taǵy basqa kóptegen kenishterden tabylǵan. О́zine eriksiz nazar aýdaratyn tastardyń birsypyrasyn geologtar ózderiniń tabany tıgen shet el kenishterinen de alyp kelgenge uqsaıdy. Olarǵa mýzeıde jeke bólim arnalǵan. Al qalaıy, kúmis, mys, altyn óndiretin kenishterden alynǵan tastar da birneshe sóreden oryn alǵan. Elimizdiń jer qoınaýynda metall emes paıdaly qazbalardyń da jetkilikti ekenin osy mýzeı «aıtyp» beredi. Qurylys materıaldary, asbest, otqa tózimdi saz balshyq, kómirdiń birneshe túrin aıtpaǵanda, quramynda almaz bar jynystardy da osydan kórýge bolady. Tipti, munda Qostanaı óńirinen tabylǵan munaı synamasy da oryn alǵan. «Sýretshi tastar» sekildi tabıǵat tamashalary óz aldyna qyzyq álem. – Soǵystan keıin elimizde paıdaly qazbalar izdeý, geologııalyq jumystar jedel atqaryla bastady. 1956 jyly osy mýzeı qurylypty. Mýzeı aımaqtyq geologııa, paıdaly qazbalar, mınerologııa jóninde oqyp-úırený jıyntyǵy, petrografııa men paleontologııa, zergerlik jáne óńdelgen tastar, kádesyılar dep atalatyn iri-iri bes bólimnen turady. 5 myń jádiger 50 sórege ornalastyrylǵan, onyń syrtynda 10 myń tas úlgisi qorda saqtaýly. Mýzeıde geologtar jınaǵan 146000 tas tilmesi, 707 kespesi, 178 untalǵan, ıaǵnı túpshaımasy saqtaýly, – deıdi Soltústik Qazaqstan geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný aımaqaralyq basqarmasy Qostanaı ınspeksııasynyń basshysy Aıman Dúısenova. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.