Bilim – damý kilti
n memlekettik tapsyrystardy ÚIIDMB-2 jobalarynyń talaptaryna sáıkes ornalastyrý jáne zerthanalar bazalaryn jańa talaptarǵa sáıkes jańǵyrtý máselelerin kózdeıdi.
Investısııalar jáne damý mınıstrliginiń málimetteri boıynsha 2015-2019 jyldary júzege asatyn 257 jobaǵa 46,6 myń jańa talapqa sáıkes kadrlar qajet bolady.
Osy talapqa sáıkes kadrlar daıarlaý isi bastalyp ketti. Máselen, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim salalarynda kadrlar daıyndaý úshin «Kásipqor» holdıngi men 10 kolledjdiń arasynda kelisimsharttar jasaldy. Bul rette holdıng usynatyn bilim berý baǵdarlamalaryn engizý jańa kadrlar daıarlaý isine kómektesetin bolady. Máselen, halyqaralyq tájirıbe men ındýstrııalandyrý talaptaryn eskere otyryp, kásiptik bilim berý salasy úshin jańadan 8 bilim berý salasy ázirlenýde. 2017-2018 jyldary taǵy da 16 bilim berý baǵdarlamasy jumys berýshilerdiń qatysýymen ázirlenedi.
Elimizde tańdap alynǵan osy 10 kolledj eń birinshi kezekte ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵyn júzege asyrýǵa arnalǵan jobalar úshin kadrlar ázirleıtin bolady. Osy kásiptik bilim mektepterinde jınaqtalǵan bilim berýdiń jańa tásilderi men tájirıbesi keıinnen basqa da kásiptik bilim berý mektepterine taratylady.
Adam jáne ýaqyt
Joǵary oqý oryndarynda ındýstrııalandyrý jobalaryn qazirgi zamandyq kadrlarmen qamtý isiniń ınnovasııalyq sıpaty bolady. Osy maqsatqa arnalǵan bilim baǵdarlamalary ázirlený ústinde. Bilim sapasyna qol jetkizý úshin osy iske jumyldyrylatyn elimizdiń tańdaýly oqý oryndary qazirgizamandyq zerthanalyq qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etiletin bolady. Máselen, 2015 jyly tańdaýly oqý oryndary úshin 24 jańa bilim berý baǵdarlamalary ázirlenedi jáne osyǵan sáıkes bazalyq 10 oqý ornynda 24 jańa zerthana qurylady.
Jańa bilim berý baǵdarlamalary áriptes sheteldik joǵary oqý oryndarynyń qatysýymen ázirlenedi jáne olardyń árbiri ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵynyń naqty jobasyna aparyp bekitiledi.
Bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleýge 2015-2017 jylǵy bıýdjetten 962,1 mıllıon teńge jylma-jyl bólinip otyratyn bolady. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi osy baǵdarlamalardy ázirleý úshin ındýstrııalandyrý isine qatystyrylatyn bazalyq joǵary oqý oryndaryna aldyn ala tólem túrinde qarajattyń birinshi transhyn aýdaryp ta qoıdy. Jańa bilim berý baǵdarlamalary 2015-2016 oqý jylynan bastap magıstranttardy oqytý túrinde iske qosylady.
Jańa zerthanalar júıesin qalyptastyrý úshin 10 mıllıard teńge qarastyrylyp otyr. Onyń 3 mıllıard teńgesi 2015 jylǵa, 7 mıllıard teńgesi 2016-2017 jyldarǵa arnalyp bólinedi. Zerthanalardy qurý isi, olarǵa alynatyn qural-jabdyqtar sheteldik áriptes joǵary oqý oryndarymen birlese otyryp qolǵa alynýda.
Munyń syrtynda respýblıkalyq bıýdjet esebinen 2015 jylǵa sheteldik ǵalymdardy tartý úshin
998,8 mıllıon teńge, oqytylatyn stýdentterdiń akademııalyq jınaqylyǵyn qamtamasyz etý úshin 590 mıllıon teńge qarastyryldy.
2015 jyly bazalyq joǵary oqý oryndaryna belgili bir kásip túrine arnalǵan magıstratýralar boıynsha 1900 orynǵa laıyqtalǵan memlekettik tapsyrystar berildi. Oǵan qajetti qarjy respýblıkalyq bıýdjetten qarastyryldy.
Jańa iske daıyndalý maqsatynda Nazarbaev Ýnıversıtet bazasynda jobaǵa qatysatyn bazalyq joǵary oqý oryndarynyń prorektorlary men kafedra meńgerýshileri oqytyldy.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligi 2017 jyldyń sońyna deıin bazalyq joǵary oqý oryndary men kolledjderdiń ınfraqurylymdary men materıaldyq-tehnıkalyq bazalaryn talapqa saı qamtamasyz etýdi josparlap otyr.
Jańa kásiptik standarttar
Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi 2020 jylǵa deıin ekonomıka salasyna qatysty 900-ge jýyq kásiptik standarttardy ázirleýdi josparlaýda. Ekonomıkanyń eńbek resýrstaryna suranysyn qanaǵattandyrýdyń jáne óndiris pen bilim arasyndaǵy tikeleı baılanysty qalyptastyrýdyń asa mańyzdy elementteriniń biri kásiptik standarttardy ázirleý bolyp tabylady.
Búgingi kúni Úkimet «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birige otyryp Biliktiliktiń ulttyq aıasyn qalyptastyrý jóninde úlken jumystar júrgizýde. Munyń da basty elementteriniń biri kásiptik standarttardy ázirleý bolyp tabylady.
2012-2014 jyldarǵy kezeńde 345 kásiptik standart ázirlendi. Ústimizdegi jyly taǵy 58 standart ázirlenedi. Sóıtip, 2020 jylǵa taman 900-ge jýyq kásiptik standart daıyndalýy tıis.
Kásiptik standarttar oqý josparlarynyń jáne mamandardy daıarlaý, qaıta daıarlaý, sonymen qatar, olardyń bilimin kóterý isiniń negizine aınalýy tıis. Sondyqtan ony ázirleýge jumys berýshiler de belsene qatysýy kerek. Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi 2016 jyldan bastap ulttyq kásipkerlik palatasyna, sonyń ishinde jumys berýshilerdiń salalyq birlestikterine kásiptik standarttardy ázirleý jáne olardy belsendi etý qyzmetin berýdi uıǵaryp otyr.
Munyń syrtynda sertıfıkattaýdyń táýelsiz júıesin qurý josparlanýda. Ol jumys berýshilerdiń tikeleı qatysýymen júrgiziledi. О́ıtkeni, bul júıe oqý oryndarynyń túlekteriniń alǵan bilimderi men qyzmet daǵdylary jumys berýshiniń qoıatyn talabyna qanshalyqty sáıkes ekendigin anyqtaıtyn bolady.
Qazirgi ýaqytta kásiptik ázirlikti baǵalaýdyń jáne mamandardyń biliktiliginiń saıma-saılyǵyn bekitýdiń úsh ortalyǵy qanatqaqty joba retinde jumys istep tur. Bul úsh ortalyq munaı-gaz, taý-ken, týrıstik salalardaǵy mamandarǵa arnalǵan. Endi qurylys jáne mashına jasaý salalary mamandarynyń biliktiligin baǵalaıtyn ortalyqtar qurylatyn bolady.
Qazaqstanda ındýstrııalandyrý, ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý jáne halyqtyń eńbekpen qamtylýyn kúsheıtý baǵytynda birqatar baǵdarlamalar júzege asyrylýda. Búgingi kúni elimizde 455 myń jumyssyz, 585 myń ónimsiz eńbekpen qamtylǵan adamdar bar. Olardyń jalpy sany 1 mıllıonnan asyp jyǵylady. Indýstrııalandyrý osy sanattaǵy adamdardyń durys eńbekpen qamtylý máselesin sheshedi. Bıylǵy jyly joǵarydaǵydaı baǵdarlamalar aıasynda 322 myńnan astam jumyssyzdar men ózin ózi eńbekpen qamtyǵan adamdardyń jumys tabýyna kómek kórsetý josparlanýda.
Ústimizdegi jyldyń bes aıynda 153 myń adam jumysqa ornalastyryldy. Olardyń 80 myńy turaqty jumys ornyn tapsa, 73 myń adam kásiporyndardaǵy ýaqytsha jumysqa ornalastyryldy jáne áleýmettik jumys oryndaryna, jastardyń eńbek praktıkalaryna jiberildi. Bes myńnan astam adam memleket qarjysy esebinen oqý men qaıta daıarlaýǵa jáne bilimderin kóterýge baǵyttaldy.
Ǵarysh salasyna mamandar ázirleıdi
Elimizde sońǵy jyldary qazirgi zaman talaptaryna sáıkes qaryshty damyp kele jatqan bilim ordalarynyń biri – L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti. Bul ýnıversıtet Úkimettiń arnaıy sheshiminiń negizinde ındýstrııalandyrý salasyna qajetti mamandar daıyndaý isine qatystyrylady. Osy maqsatqa laıyqtalyp otyrǵan elimizdegi bazalyq 10 joǵary oqý ornynyń arasynda da ýnıversıtet bási bıik tur. Ýnıversıtet «Qurylys materıaldary, olardyń buıymdary men qurylymdary óndirisine» jáne «Ǵaryshtyq tehnıka men tehnologııalar» sekildi basymdyq berilip otyrǵan mamandyqtar boıynsha kadrlar ázirleıtin bolady.
Qazirgi kúni atalǵan mamandyqtar boıynsha bilim berýge ruqsat beretin lısenzııalar alyndy.
Bul eki mamandyqtyń tańdap alynýynyń ózi beker emes. Qazirgi kúni Astanada qurylys salasy jyldan-jylǵa qarqyn alyp, damyp keledi. Osynyń nátıjesinde qurylys ındýstrııasy zaýyttarynyń ónerkásiptik klasteri qalyptasty. Endi olarǵa bilikti mamandar qajet.
Sondaı-aq, elimizdiń ǵarysh salasy da qarqyndy damý ústinde. Bul saladaǵy naqty praktıkalyq jumystardy júzege asyratyn «Qazaqstan ǵarysh saparlary» ulttyq kompanııasy jumys isteýde. Bul kompanııada otandyq bilikti kadrlarmen qamtamasyz etý búgingi kúnniń kókeıkesti máseleleriniń birine aınalyp otyr.
Árıne, ǵarysh qyzmeti sekildi ınnovasııalyq sala úshin bilikti maman daıyndaý ońaı is emes. Sondyqtan osy iske beıimdelý máselesin ýnıversıtet basshylyǵy erte bastan oılastyryp, qolǵa aldy. Osy maqsatta atalǵan iste mol tájirıbesi bar Germanııanyń Berlın tehnıkalyq ýnıversıtetimen áriptestik qarym-qatynas ornatty. Sondaı-aq, ǵaryshtyq derjava Reseı tarapymen de kóptegen jumystar júrgizildi. Osy eldiń Baýman atyndaǵy Máskeý memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetimen, Tomsk polıtehnıkalyq ýnıversıtetimen jáne Ýkraınanyń Dnepropetrovsk ulttyq ýnıversıtetimen júıeli qarym-qatynas jolǵa qoıyldy. Ýnıversıtette ashylǵan «Ǵarysh tehnıkasy men tehnologııalary» kafedrasyna atalǵan ýnıversıtetterdiń oqytýshylary men mamandary tartyldy. Sonymen qatar, joǵaryda atalǵan joǵary oqý oryndary bazasynda ǵaryshtyq tehnologııalar salasyndaǵy birinshi magıstrler ázirlendi.
Sonymen qatar, ústimizdegi jyldyń tamyzynda Berlın tehnıkalyq ýnıversıtetiniń «Avıasııa jáne astronavtıka» ınstıtýtynyń bazasynda Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń ǵaryshtyq tehnologııalar salasyndaǵy mamandary bilimderin kóteretin bolady. «Avıasııa jáne astronavtıka» ınstıtýty shaǵyn ǵarysh apparattary men tasymaldaýshy synaý raketalaryn jasaý jónindegi Eýropadaǵy eń ozyq oqý orny bolyp tabylady.
Sonymen qatar, Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti ǵylymı-zertteýler júrgizý baǵytynda AQSh-tyń NASA zertteýler ortalyǵymen, Portýgalııanyń Ǵarysh geodezııasy ǵylymı zerthanasymen, Nemis aeroǵarysh agenttigimen, AQSh-tyń «Canopus» jáne «Daýrııa» kompanııalarymen, Nıderlandtyń mıkro jáne nano tehnologııalar óndiretin ISIS ǵaryshtyq fırmasymen tyǵyz qarym-qatynastardy jolǵa qoıdy.
Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetine atalǵan eki mamandyq boıynsha magıstratýralar ázirleý úshin 80 mıllıon teńgeden astam bıýdjet qarajaty qarastyrylǵan. Onyń 30 paıyzy qazirdiń ózinde ýnıversıtetke avans túrinde bólindi.
