Memlekettik oblıgasııalar rynogyndaǵy toqyraý
Dúnıejúzindegi barlyq ortalyq bankter AQSh-tyń memlekettik oblıgasııalaryn sata bastady, deıdi Vestifinance.ru saıty The Wall Street Journal basylymyndaǵy derekterge silteme jasaı otyryp.
Deutche Bank-tiń halyqaralyq máseleler jónindegi bas ekonomısi Torsten Slok ústimizdegi jylǵy maýsym aıynda AQSh-tyń memlekettik oblıgasııa rynogynan kapıtaldardyń satylýy buryn-sońdy bolmaǵan kólemge jetti, dep atap kórsetedi. Onyń aıtýynsha, 12 aıdyń ishinde taza qarjynyń syrtqa ketýi 123 mıllıard dollarǵa jetken. AQSh-tyń qaryzdaryn satyp alýshy negizgi ınvestorlar bolyp tabylatyn Qytaı, Reseı, Brazılııa jáne Taıvan memleketteri tarapynan oblıgasııalardy satý kólemi ulǵaıǵan. Bunyń basty sebebi, osy elderdiń ekonomıkasynda oryn alǵan qıyndyqtar bolyp otyr. Mamandardyń aıtýynsha, bul kúrdeli qıyndyqtar endi AQSh ekonomıkasyna aýysatyn bolady.
«Álemdegi ortalyq bankter tarapynan sońǵy on jyl boıy AQSh-tyń memlekettik oblıgasııalaryn satyp alý úderisi bul bankterdiń tabysyna keri áser etti. Endi oblıgasııalardan qutylý arqyly keri úderis oryn alýda», deıdi halyqaralyq valıýta qorynyń burynǵy ekonomısi Stefen Ien. Osy oraıda, tek ótken jyly ǵana ortalyq bankter 27 mıllıard dollar turatyn AQSh-tyń memlekettik oblıgasııalaryn satyp alǵanyn eskerte ketken jón.
Mamandardyń pikirinshe, sońǵy bir jyl merzim ishinde Reseı óziniń AQSh memlekettik oblıgasııasyna salǵan qarjysyn 32,8 mıllıard dollarǵa azaıtqan. Osy merzimde Taıvan 6,8 mıllıard dollar turatyn AQSh-tyń memlekettik oblıgasııalarynan qutylǵan. Damyǵan elder de óz bıýdjetteriniń shyǵynyn toltyrý maqsatynda AQSh qaryzdarynan qutylýǵa tyrysýda. Máselen, Norvegııa sońǵy ýaqytta 18,3 mıllıard dollar kólemindegi AQSh memlekettik oblıgasııasyn satqan. Tek sońǵy eki apta ishinde Qytaı valıýta rynogyndaǵy turaqsyzdyqty toqtatý maqsatynda 100 mıllıard dollar kólemindegi AQSh memlekettik oblıgasııasyn satty. Ústimizdegi jylǵy shilde aıynda jalpy kólemi 143 mıllıard dollar bolatyn AQSh memlekettik oblıgasııalary 3 aı ishinde Belgııa arqyly satylǵan. AQSh-tyń memlekettik oblıgasııalarynan qutylý úderisi odan ári jalǵasýda. Mamandar tarapynan keltirilgen sońǵy derek boıynsha, búginde Qytaı AQSh-tyń 1,48 trıllıon dollar kólemindegi memlekettik qaryzyn baqylap otyrǵan kórinedi.
Kanslerdiń saıasatyna qarsy
Tıýrıngııa Erfýrte atty nemis jeriniń ortalyǵynda «Germanııa úshin balama» qozǵalysynyń 8 myńnan astam jaqtaýshysy kóshege shyqty. Sherýshiler Germanııa kansleri Angela Merkeldiń otstavkaǵa ketýin talap etip, bosqyndar máselesinde Vengrııa memleketi bıliginiń qoldanyp otyrǵan sharalaryn qoldaıtyndyqtaryn málimdedi.
Spiegel basylymynyń deregi boıynsha, mıtıngige qatysýshylar FRG kansleri Angela Merkeldiń zańsyz mıgranttar máselesindegi saıasatyna úzildi-kesildi qarsylyq bildirip, eldiń shekarasyndaǵy mıgrasııalyq baqylaý máselesin kúsheıtýdi talap etti. Sonymen birge, demonstranttar Sırııadan aǵylǵan bosqyndardy toqtatý úshin shekarany bekitý sharalaryn qolǵa alǵan Vengrııa premer-mınıstri Vıktor Orbannyń qadamdaryn qoldaıtyndyqtaryn ashyq málimdedi.
Sońǵy ýaqytta Germanııanyń shyǵysynda ornalasqan qalalarda «Eýropa patrıottary Batysty ıslamdandyrýǵa qarsy», «Germanııa úshin balama» jáne basqa qozǵalystardyń jaqtaýshylary uıymdastyrǵan mıtıngiler beleń aldy. Kóshege shyqqan demonstranttardyń basty talaby – Taıaý Shyǵystan aǵylǵan bosqyndar tasqynyn toqtatý. Olar bul rette Germanııa bıligi ustanyp otyrǵan saıasatty qatty synǵa alýda. Eske sala ketetin bolsaq, Eýropalyq odaqtaǵy bosqyndar problemasy kúnnen-kúnge ýshyǵyp barady. Sońǵy ýaqytta tek Jerorta teńizi arqyly ǵana Eýropaǵa 220 myńnan astam zańsyz mıgranttar kelgen. Al osy ýaqytta teńizde bolǵan apattardan 2 myńnan astam bosqyn qaza tapty. Keıbir sarapshylar Eýropalyq odaq tarapynan qoldanylyp otyrǵan bosqyndardy kvota arqyly bólý saıasaty tek Italııa, Fransııa, Germanııa sııaqty memleketterdi qorǵaý úshin ǵana jasalyp otyrǵan tıimsiz shara dep esepteıdi. Olardyń pikirinshe, Eýropaǵa aǵylǵan bosqyndar tasqyny áli shyrqaý shegine jetken joq. Jalpy alǵanda, jaqyn arada Eýropalyq odaqqa 850 myńnan astam bosqyndar qonys aýdarmaq. Sondyqtan, bul keleli problemany túbegeıli sheshýdiń keshendi sharalary kún tártibine qoıylýy kerek.
Brazılııany oqshaý qaldyrdy
Transtynyqmuhıttyq seriktestik (TTS) aımaqtyq birlestiginiń qurylýyna baılanysty Brazılııa mıllıardtaǵan dollar shyǵyn shegýi múmkin. Sarapshylardyń aıtýy boıynsha, osy aımaqtyq birlestiktiń qurylýy Brazılııanyń eksporttyq jáne óndiristik múmkindikterin shekteıdi.
Transtynyqmuhıttyq seriktestik qurý týraly kelisimge ótken aptada qol jetkizildi. Bul aımaqtyq birlestik Azııa-Tynyq muhıty óńirinde erkin saýda óńirin qurmaq. Tynyqmuhıttyq memleketterge álemdik ekonomıkanyń 40 paıyzy jáne álemdik saýdanyń úshten biri tıesili. TTS aımaqtyq birlestigine Soltústik Amerıkadan AQSh, Kanada, Meksıka, Ońtústik Amerıkadan Perý, Chılı, Azııadan Japonııa, Malaızııa, Brýneı, Sıngapýr, Vetnam memleketteri, sonymen birge, Avstralııa jáne Jańa Zelandııa múshe boldy. Mamandardyń pikirinshe, bul birlestik Brazılııany amerıkalyq kontınentte oqshaý qaldyryp otyr.
«TTS bizdiń memleketimizdi búkil kontınent boıynsha jeke qaldyrmaq. Brazılııa osy ýaqytqa deıin ártúrli óńirlik jáne ekijaqty ıntegrasııalyq bastamalarǵa qosylyp, derbestik tanytyp kelip edi. Endi TTS amerıkalyq kontınentte Brazılııany ádeıi oqshaýlandyryp otyrǵan sııaqty», deıdi brazılııalyq Ekonomıkalyq qoldanbaly zertteýler ınstıtýtynyń sarapshysy Flavıý Karneırý. TTS aımaqtyq birlestiginiń qurylýyna baılanysty Brazılııa osy birlestikke kiretin 12 memlekettiń rynogyndaǵy kvotasynan aıyrylady. OGlobo portalynyń deregi boıynsha qazir Brazılııanyń TTS-ke kiretin elderge shyǵaratyn eksporty jylyna 31 mıllıard dollardy quraıdy. О́ńirlik birlestiktiń qurylýyna baılanysty endi bul kórsetkish kúrt tómendeıdi.
Jumyssyzdyq óte joǵary
Halyqaralyq Eńbek uıymynyń jaryqqa shyqqan jańa baıandamasynda jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq 2008 jylǵy daǵdarystan keıingi kezeńinen de qıyndap bara jatqandyǵy atap kórsetilgen.
2014 jyly jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 13 paıyzdy quraǵan. Jumyssyz qalǵan árbir úshinshi jas adam bir jyldan astam ýaqyttan beri jumys izdeýde. Halyqaralyq eńbek uıymynyń qyzmetkeri Azıta Berar-Avadtyń aıtýynsha, Eýropalyq odaqtyń keıbir elderindegi jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi daǵdarys kezeńindegi eń joǵary deńgeıden 1,4 paıyzǵa tómendegen. Alaıda, 2014 jyly birqatar eýropalyq memleketterdegi jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 20 paıyzdan asyp ketken. Tipti, keıbir memleketterde jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq deńgeıi 50 paıyzǵa deıin jetti. Baıandama avtorlarynyń aıtýy boıynsha, 2015 jyly da jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq joǵary deńgeıde qalyp otyr.
Ańdardy zańsyz atyp óltirgen
Zımbabve ulttyq parkinde ómir súretin 14 pil brakonerlerdiń qurbany boldy.
Mamandardyń aıtýynsha, sońǵy ýaqytta Shyǵys Afrıkadaǵy pilder jıi-jıi brakonerlerdiń shabýylyna ushyraýda. Kedeıshilikten taryqqan jergilikti turǵyndar pilderdi zańsyz óltirip, olardyń azý tisterin satýdy kásipke aınaldyrýda. Sońǵy ýaqytta pilderdiń azý tisteri Qytaıda úlken suranysqa ıe bolyp otyr.
«Assoshıeıted Press» agenttiginiń málimdeýinshe, Zımbabveniń Matýsadona ulttyq parkindegi 3 pil, Hvange parkindegi 11 pil sıanıdpen ýlanyp óltirilgen. Park qyzmetkeri Kerolaın Vashaııý Moıonyń aıtýynsha, pilder sıanıd ýy qosylǵan apelsınderdi jegennen keıin ólip qalypty. Sodan keıin brakonerler 6 pildiń azý tisterin qaǵyp alǵan.
Sonymen birge, shilde aıynda Zımbabveniń Hvange atty ulttyq parki aýmaǵynda AQSh-tan kelgen tis dárigeri Ýolter Palmer osy ulttyq parkte ómir súretin Sesıl atty arystandy atyp óltirgen. Bul arystan park qyzmetkerlerine, sonymen qatar, áleýmettik jelide keńinen málim. Sesıl atty arystandy Zımbabve elinde saıahat jasaýmen aınalysatyn birqatar jarnama kompanııalary ózderiniń jarmalaryna túsirgen.
Zımbabve memleketiniń bıligi Sesıl atty arystannyń zańsyz atyp óltirgendigin málimdep, Palmerge qarsy qylmystyq is qozǵaǵan bolatyn. Alaıda, amerıkalyq tis dárigeri Ýolter Palmer AQSh-qa baryp boı tasalaǵan. Osy oqıǵa málim bolǵannan keıin, Palmer amerıkalyqtar tarapynan qatty synǵa alyndy. Ol óziniń tis emdeıtin ofısin jaýyp, boı tasalaýǵa májbúr boldy. Jaqynda 230 myń adam qol qoıǵan amerıkalyqtardyń ashyq haty jarııalanyp, Aq úıden Palmerdi Zımbabve memleketine berýdi talap etti.
Toptamany daıyndaǵan Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan».
