Qazaqstan jáne ǵarysh
Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly» kitabynan
Meniń ǵaryshqa degen kózqarasym, basqa da adamdardiki sııaqty, erekshe boldy jáne búgin de solaı qala beredi. Bul – búkil ǵalamnyń, jerden tys órkenıetterdiń keremetteı qupııalaryn boıyna jınaǵan, ata-babalar rýhymen baılanystyryp turǵan tylsym dúnıe. Ol meni qashanda qyzyqtyratyn, jan dúnıemdi baýraıtyn. * * * Búginde Baıqońyr qalasynda Reseı qurylymdarymen qatar, Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik zań quzyretin jáne Baıqońyr turǵyndarynyń teń jartysynan astamyn quraıtyn Qazaqstan azamattarynyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qamtamasyz etetin qazaqstandyq basqarý organdary qyzmet jasaıdy. * * * Qazaqstandaǵy ǵarysh qyzmetiniń damý barysyn jalpy saraptaı otyra, ony birneshe kezeńderge bólýge bolady. Birinshi kezeń 1991-1994 jyldardy qamtıdy, ol ashyq ulttyq sıpatta boldy: eki qazaq ǵaryshkeri ushty, Qazaqstannyń birinshi ǵarysh baǵdarlamasyn iske asyrý bastaldy. Ekinshi kezeń, ǵarysh kesheniniń ekonomıkalyq jáne saıası jaǵdaıymen tyǵyz baılanystaǵy, 1994-2004 jyldardy qamtıtyn sońǵy on jyldaǵy normatıvtik-bazalyq kezeń. Bul kezeńde Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy arasynda «Baıqońyr» keshenin jalǵa berý jaǵdaıyndaǵy ǵaryshtyq jáne áleýmettik-quqyqtyq qyzmetterdi retteıtin, 30-dan astam halyqaralyq kelisimsharttar men kelisimder jasalyndy. Úshinshi kezeń 2005 jyldan bastaldy. Bul kezeńdi men Qazaqstannyń is júzindegi ǵarysh qyzmetiniń belsendi damý kezeńi dep atar edim. Ol týraly men tereńirek aıtqym keledi, sebebi ol osy saladaǵy bizdiń bolashaǵymyzdy qamtıdy. * * * О́tken jyldardyń ishinde, jalpy alǵanda aıtarlyqtaı jaǵymdy ózgerister Qazaqstan Respýblıkasynda da, sol sııaqty «Baıqońyr» ǵarysh kesheninde de boldy. Búgingi Qazaqstannyń damyǵan naryqtyq ekonomıkasy bar, qysqa merzimniń ishinde biz tabysty reformany iske asyrdyq, qazir ol elimizdiń turaqty ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etýde. * * * Kóptegen memleketter, onyń ishinde Qazaqstan da, ǵaryshtaǵy geosaıası múddelerdiń mańyzdylyǵyn túsinýge jetti, sonyń sebebinen ǵarysh keńistigin ıgerý jáne paıdalaný búginde ulttyq saıasattyń basym jaqtarynyń birine aınalyp otyr. * * * Qazaqstan táýelsizdiginiń tarıhy Qazaqstan ǵaryshkerliginiń tarıhynan bastalady, bul – aıshyqty belgi.
*Lebizder legi
Naǵyz qaharman
Qasıetti Syrdyń jeri qazaq halqyna talaı daýylda yqtasyn, jaýgershilikte qorǵan, joq-jitikke pana, Alashqa ana bolǵan qadirli meken. Búgingi ǵalymdardyń zertteýinshe, burynǵy ótken zamanda darııa jaǵasynda 150-ge tarta qala bolǵan eken. Osynyń ózinen-aq, Aqmeshit atyrabynda qandaı órkenıettiń bolǵanyn bile berýge bolatyn shyǵar. Odan bólek, ǵaryshqa tikeleı sapar shektiretin, aspan álemine tóte jol salatyn Baıqońyr ǵarysh aılaǵy da Qyzylorda jerinde ornalasqan. Bul bizdiń aımaqty búkil álemge tanytqan, elimizdiń abyroıyn asyrǵan jer ekeni daýsyz. Al osy Baıqońyrdan qazaqtyń úsh birdeı azamatynyń ǵaryshqa attanýy tek bizdiń halyqtyń ǵana emes, tutas musylman áleminiń mártebesi desek, artyq aıtqandyq emes. Jurtymyzdan shyqqan tuńǵysh ǵaryshker Toqtar Áýbákirov, ǵaryshqa bir emes úsh ret baryp kelgen Talǵat Musabaev shyn máninde bizdiń baǵa jetpes baılyǵymyz. Al Táýelsiz Qazaqstannyń kók týynyń astynda daıyndalyp, kúni keshe ǵana aspan áleminde on kún saparlap kelgen Aıdyn Aıymbetovtiń eńbegi elimizdiń atyn aspandatyp tastady. Eń aldymen, Aıdynnyń osyndaı saparǵa shyǵýyna Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń zor eńbegi bar ekenin aıtý paryz. Mynandaı daǵdarys zamanynda, búkil álem qarjydan tapshylyq kórip otyrǵan kezeńde Aıdynnyń ǵarysh saparyna tıisti qarajatyn taýyp berdi. Biz Nursultan Ábishulynyń Aıdynǵa shyn qamqorlyǵyn ǵaryshtan qaıtyp kelgeninde kórdik. Elbasy batyrdy qoltyqtap, qasynda demep júrgenine kýá bolǵanda onyń shyn qamqorlyǵyn sezindik. Rasynda, Memleket basshysy azattyqtyń alǵashqy jyldarynan bastap elimizdi osylaı alǵa súırep kele jatyr ǵoı. Sonyń arqasynda búgin elimiz ekonomıkalyq turǵydan ósip, áleýmettik jaǵynan damyp, saıası salmaǵyn arttyra tústi. Nursultan Ábishuly Aıdynnyń ǵaryshqa daıyndyǵyna jaǵdaı jasap, onyń saparyn uıymdastyryp, jerge túskende jeke ózi kútip alyp, oǵan degen erekshe qamqorlyǵyn kórsetti. Endi batyrǵa elimizdiń eń eren ataǵyn óz qolymen tapsyryp otyr. Shyn qýanysh, shyn birlik degen osy emes pe?! Al Aıdyn Aıymbetov Elbasynyń senimin aqtaǵan azamat. «Halyq qaharmany» ataǵyna laıyqty batyr ekeni aqıqat. Seıilbek ShAÝHAMANOV, Qyzylorda oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy. QYZYLORDA.El mereıin bıiktetken er
Qazaqstan Respýblıkasynyń ǵaryshkeri Aıdyn Aıymbetovke «Halyq qaharmany» ataǵynyń berilýi týraly Prezıdent Jarlyǵyn oqyǵanda tóbem kókke jetkendeı qýandym. Eń aldymen, qazaq halqynyń mereıiniń tasyp, mártebesiniń óskenine rıza boldym! Men muny san ǵasyrlyq tarıhy bar halqymyzdyń ýaqyt kezeńindegi qaharmandyqqa ulasqan shynaıylyq bolmysynyń kórinisi dep uǵamyn. Aıryqsha tarıhı qubylysqa kóńildiń kókjıeginen zerdelep kóz salsaq, shyn máninde – shańyraǵyn bekitken, ýyǵyn qataıtqan jas memlekettiń árbir qadamy, ıá, ıá... qazirgi ár kúni erlikke toly eken! Táýelsizdigimizdiń Týyn kókke kóterip, egemendigimizdi qolymyzǵa myqtap ustar aldynda ǵana qazaqtyń qaısar jigiti Toqtar Áýbákirov ǵarysh kógin sharlap shyǵyp, halyqtyń eńsesin kóterdi. Ony qalaı umytaıyq?! Odan araǵa 4 jyl salmaı ǵaryshqa taǵy bir qaısar jigitimiz Talǵat Musabaev ushty... Bir emes ǵaryshqa úsh qaıtara bardy! Buǵan qalaı tolqymaısyń! El Táýelsizdigimen qatar ǵaryshty ıgerýge umtylǵan jas memlekettiń sábı sekildi apyl-tapyl basqan qadamy qazaq tarıhyndaǵy máni zor osynaý eki oqıǵamen shyraılanyp, tipti, tuǵyrlana túskeni óz aldyna bir tarıh, óz aldyna bir ǵajap qubylys! Kúni keshe ǵana ǵarysh zertteýdegi ilimin ilgeriletýdegi baǵytynan taımaǵan Qazaqstan Toqtar men Talǵattyń izbasary Aıdyn Aıymbetovti ǵaryshqa taǵy ushyrdy. Memlekettik jaýapty mindet júktedi! Aıdyndaı qyranymyz Otan aldyndaǵy boryshyn abyroımen oryndap, týǵan jerge aman-esen oraldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev aıtqandaı, dúnıejúzinde ǵaryshty ıgerýge atsalysýǵa, shamasy jetse ol jaqqa ǵaryshkerin ushyrýǵa yntyq el óte kóp. Jasyratyn nesi bar, biraq, ol ekiniń birine buıyrmaǵan baqyt. Bizdiń bul baqytqa qol jetkizýimiz tek qana Elbasymyzdyń arqasy ekeni barshaǵa málim jaıt. Osy arada, rasynda da, ǵylym men órkenıettiń aldyńǵy shebine shyǵýdy halqyna hám ózine ıgi murat etip qoıǵan Elbasymyzdyń kóregendigine shyn júrekten tebirene tánti bolasyń. Ol murat – urpaǵymyz bolashaq aldynda uıalmasyn degen qaǵıdat! Qazaq qyrany Aıdyn Aıymbetovtiń «Halyq qaharmany» atanýynyń túpki syry osynda jatyr. Endeshe, qazaq halqynyń qýanyshy ortaımasyn! Aıagúl MIRAZOVA, Qazaqstannyń Eńbek Eri, Ybyraı Altynsarın atyndaǵy №159 mektep-gımnazııanyń dırektory. ALMATY.Batyrdyń eńbegi baǵalandy
Qazirgi tańda adamzat balasynyń ómirin ǵaryshsyz kóz aldyńa elestetý múmkin emes. Ǵaryshty ıgerý – ómirdiń barlyq salasyna jan bitiredi, tirshiliktiń tamyryna nár quıady. Bir ǵana mysal keltire keteıik. Máselen, aýyl sharýashylyǵyn damytý kerek delik. Ol úshin aýa raıynyń qubylysy, mal jaıylymynyń jaı-kúıi, aýyz sýdyń jetkiliktiligi, bári de baqylaýǵa alynýy tıis. Al ony baqylaý tek ǵarysh arqyly ǵana júzege asady. Aıdynnyń osy ǵarysh saparynda elimiz úshin asa qundy zertteýler júrgizip qaıtqanynan habardarmyz. Aldaǵy kúnderi onyń ıgilikti jemisin kóretinimizge kúmán joq. Qazaqstan azamatynyń, qazaqtyń qyran ulynyń ǵaryshqa samǵaýynyń Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń saıası turǵydaǵy tabandy da qajyrly eńbeginiń arqasynda múmkin bolǵanyn atap ótýimiz kerek. Iаǵnı, Aıdyn Aıymbetov eldiń úmitin, Elbasynyń senimin aqtaǵan naǵyz batyr! Mine, eliniń úmitin aqtaǵan erge Memleket basshysy óziniń Jarlyǵymen «Halyq qaharmany» ataǵyn berip, «Otan» ordenimen marapattady. Qazaqstan Respýblıkasynyń ǵaryshkeri Aıdyn Aıymbetovti «Halyq qaharmany» ataǵymen shyn júrekten quttyqtaımyn! Omyraýyna taqqan Altyn Juldyzy jarqyrap, aldaǵy ýaqytta da juldyzdy ǵalamǵa degen ǵaryshtyq saparyn jalǵastyra bersin degen tilek aıtqym keledi! Arystan ǴAZALIEV, Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, UǴA akademıgi.Olar abyroıymyzdy asqaqtatty
Ǵarysh ta bir jumbaq álem, ony ıgerý – qıynnyń eń qıyny. Aldymen buǵan ǵaryshkerin ushyratyn memlekettiń ekonomıkalyq, qarjylyq qýattylyǵy qajet. Ekinshiden, ǵaryshqa ushatyn ǵaryshkerdiń batyldyǵy men batyrlyǵyn tanytatyn júrektiligin aıtpaǵanda, densaýlyǵy da myqty bolýy tıis ekeni dáleldeýdi qajet etpeıdi. Osy turǵydan aıtqanda, táýelsiz elimiz – Qazaqstannyń ǵaryshty ıgerýge derbestigin alǵan sátten qadam jasaǵany barshaǵan málim. Elimizdiń ǵarysh kógin baǵyndyrýda Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń Baıqońyr ǵarysh aılaǵyn jalǵa alǵan Reseı Federasııasynyń basshylarymen aradaǵy iskerlik, áriptestik qarym-qatynasty dostyq baılanysqa ushtastyra alýynyń mańyzy aıryqsha ekeni daýsyz. Qazaqstan – Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy ǵaryshty ıgerýge oń qadam jasaǵan tuńǵysh memleket. El táýelsizdiginiń eleń-alańynda tuńǵysh ǵaryshkerimiz –Toqtar Áýbákirov ǵarysh keńistigine kóterilip, qazaq halqynyń qıynnyń qıynyn baǵyndyra alatyn erjúrektiligin dáleldep edi. Al ekinshi ǵaryshkerimiz – Talǵat Musabaev ǵaryshqa úsh ret jol saldy. Ol tipti ashyq keńistikke de shyǵyp, elimizdiń, halqymyzdyń abyroıyn asqaqtatqany áli de jadymyzda jańǵyryp tur. Endi mine, úshinshi azamatymyz Aıdyn Aıymbetovtiń ǵaryshqa ushýy –Qazaq eliniń asqaq mártebesi. Ǵaryshqa ǵaryshker ushyrý – ár memleket úshin qaıtalanbas tarıh. Ár ǵaryshker úshin de solaı. Keıbir shetelderdiń ǵaryshkerleri ǵaryshqa týrıstik maqsatpen qas-qaǵym sátke ushýy múmkin. Olardyń ǵylymǵa qosatyn esh paıdasy joq. Al bizdiń úsh ǵaryshkerimiz de Qazaqstannyń ǵylymyn damytýǵa erekshe úlesin qosty. Qazaqtyń qaısar, batyr halyq ekenin dáleldegen ǵaryshkerlerimiz bul salaǵa kezdeısoq kelgen adamdar emes. Úsheýi de kók júzine kóterilgen kásibı ushqysh, úsheýin de tylsymy kóp ǵarysh salasyn zertteýge den qoıǵan ǵalym deýge bolady. Úsheýi de otandyq ǵalymdarymyzdyń ǵylymı jobalarynyń iske asýyna óz úlesterin qosty. Keshe Elbasy Nursultan Nazarbaev úshinshi ǵaryshkerimiz –Aıdyn Aıymbetovke elimizdiń eń joǵary marapaty – «Halyq qaharmany» ataǵyn berdi. Jáne oǵan «Qazaqstannyń ǵaryshker-ushqyshy» qurmetti ataǵy da qosa berildi. Osylaısha, Aıdyn Aıymbetovtiń táýelsiz Otany, barsha otandastarynyń keleshegi, Qazaqstan ǵylymy úshin sińirgen ólsheýsiz eńbegin laıyqty baǵalady. О́ıtkeni, ol elimizdiń, halqymyzdyń asqaq mártebesin jahan elderi aldynda taǵy bir ret kóterdi. Qazaq eli óz ǵaryshkerlerin ár kez qurmetteıdi, olardyń batyrǵa tán qaharmandyq úlgisin maqtan tutady. Shyndyǵynda olar erlikke para-par is atqardy. Samat SAǴYNDYQOV, «Embimunaıgaz» AQ qyzmetkeri. Atyraý oblysy.
