Qazirgi kúnderi jer-jahandaǵy jurttyń birinshi kezekte áńgimege ózek etetin taqyryby, sóz joq, dúısenbide álemniń qarjy rynogynda oryn alǵan aýyr ahýal bolyp tur. Sarapshylar ony sol boıda «qaraly dúısenbi» dep atap ta úlgerdi. Shyn máninde onyń túsi men turqy qandaı bolmaq ekenin bilmeımiz, biraq munyń zardaby men zalaly áli talaı ýaqytqa deıin baratynyn ekonomıka ǵylymynan habary barlardyń bári aıtyp jatyr. Olar óziniń álem ekonomıkasyn qıratyp ótetin surapyl soqqysy jaǵynan 1929 jáne 1987 jyldary oryn alǵan apatty jaǵdaılarǵa para-par ekenin talmaı aıtyp jatyr.
Osy joly aldymen Qytaıdyń qor bırjasy qulady. Dúısenbi kúni AQSh pen Eýropa elderiniń qor rynoktary sony bastan keshti. Bul qatardan Reseı men BRIKS elderi de, Taıaý Shyǵys pen Azııa-Tynyq muhıty aýdandary memleketteri de tysqary qala almady. Olardyń barlyǵynyń ulttyq valıýtalary qunsyzdanyp, munaıdyń baǵasy arzandap ketti. Osy dúmpýmen tómen syrǵyǵan munaı barreliniń quny tarıhı eń tómengi shekteýine deıin tústi.
Osynyń bári álemniń qarjy jaǵdaıynyń óte bir qıyn, aýmaly-tókpeli kezeńge kelip, kıligip turǵanyn kórsetedi. Munyń aqyry qalaı bolaryn ázirge eshkim de dóp basyp, dál aıtyp bere almaıdy. Endeshe, biz de áliptiń artyn baǵamyz.
Qytaıdyń halyq banki dúısenbi kúni AQSh-tyń monetarlyq saıasatty qataıtý jónindegi nıeti álemniń aksııa rynogynda qunsyzdanýdyń oryn alýyna aparyp jetkizgenin málimdedi.
Qytaı jaǵy álemniń aksııalar rynogy oǵan qatysýshy oıynshylardyń AQSh federaldy rezerv júıesi qyrkúıek aıynda esep stavkasyn kóteredi dep kútkendikten oryn aldy, dep esepteıdi. Osyǵan oraı China Daily gazeti Qytaı halyq banki janyndaǵy qarjy ınstıtýtynyń dırektory Iаo Iýıdýnnyń stavkany kóterýdiń álemdegi qarjy daǵdarysyna alyp baratynyn aıtqanyn alǵa tartady.
«Bul jańalyq naryqtyń baqylaýsyz jaǵdaıǵa jetýiniń bastapqy tetigi boldy. Paıyzdyq stavkalardy kóterip jiberý Amerıka aksııalarynyń baǵamdaryn da tómen túsiredi, munyń sońy sosyn búkil álemde aksııa satýdy qıyndatyp jiberýi múmkin, qorytyndyda ol álemdegi jańa qarjy daǵdarysyn alyp keledi», degen tujyrym jasady sarapshy.
Iýıdýnnyń aıtýynsha, AQSh ınflıasııanyń deńgeıi 2 paıyzǵa jetkenshe «tózimdilik saqtap» otyra turýy tıis edi.
Tramp Amerıka ekonomıkasy týraly aıtqanda, buryn estilmegen jańalyqtardy jaıyp saldy. Onyń málimetinshe, eldegi jumyssyzdyqtyń kólemi kórsetilip kelgendeı 6 paıyz emes, týra 21 paıyzǵa deıin barady. «Men naqtyly jumyssyzdyq aýqymy týraly aıtyp otyrmyn. Birer kún buryn onyń bizdegi kólemi týraly aqparǵa kóz salyp, 90 mıllıon adamnyń jumyssyz otyrǵanyn baıqadym. Dáliregi tipti – 93 mıllıon. Endeshe, naqtyly san arqyly shaqqanda, munyń alyp jatqan aýdany 42 paıyzǵa deıin barady», – dedi senator.
Ol eldegi jumyssyzdyq deńgeıiniń resmı málimette 5,3 paıyzǵa teńgerilip kele jatqanyn sóz ete kelip, munyń shyndyqqa múldem janaspaıtynyn aıtty. «Bizde jumys izdep júrgender ǵana jumyssyzdar qataryna jatqyzylady, – dedi ol. – Al izdemeı júrgender bul tizimge kirmeı qalady. Eger shyn máninde eshqandaı jumysy joqtardy tizip shyǵar bolsaq, olardyń sany 93 mıllıonnan astam adam bolatyny anyq».
Tramp joǵaryda keltirilgen sıfrlardy eńbek mınıstrliginiń aı saıynǵy esebi negizinde jasap alǵan bolýy múmkin. Al atalmysh esep Wall Street Journal basylymynda jarııalanyp turady. Sol basylymda shilde aıynyń kórsetkishteri jaıly mynadaı aqparlar bar. Aıtalyq, osy kezeńde amerıkalyqtardyń tek 59 paıyzynda ǵana jumys bolǵan, adamdardyń 62 paıyzy ǵana ózderin «jumys kúshi» sanaıdy. Shyn máninde jurttyń 40 paıyzy jumyssyz júr. Ekonomıster bul jaıynda óte jaqsy biledi. Alaıda, olar bul sıfrdy jarııa ete bermeıdi. Sebebi belgili.
Birinshiden, jumyssyz sanalatyndardyń basym bóligi – jasóspirimder men zeınetkerler. Kestede árbir jastaǵylar toptarynyń qanshasy jumyspen qamtylǵany, qanshasy jumyssyz júrgenderi nemese «jumys kúshi» bolyp sanalmaıtyny kórsetilgen. Eńbek mınıstrligi bul adamdardy jumyssyzdar qataryna qospaıdy.
Qazir amerıkalyqtardyń 42 paıyzynda jumys joq ekeniniń mynadaı da sebebi bar: AQSh-ta 42 mıllıon turǵynnyń jasy 60-tan asyp ketken bolsa, taǵy 10 mıllıony jasóspirimder kórinedi. Sonymen birge, bul kategorııaǵa jatatyndar arasynda jumys isteıtinder de az emes. Taǵy bir málimet: elde jumysqa qabiletti sanalatyndar jasyndaǵy kisilerdiń 80 paıyzynda jumys bar. Bul jańaǵy Tramptyń statıstıkasynyń oıǵa oralymdy ekenin baıqata túsedi.
Qytaıdyń Iаnszy ózeniniń shyǵys jaǵalaýdaǵy quıarlyǵynda ornalasqan shaǵyn derevnıa tabyldy. Bir kezdergi ataýy Hatý Va bolǵan derevnıanyń ereksheligi qazirgi kúnderi bir adam da turmaıtyn, jurt túgel tastap ketken ondaǵy úılerdiń bárin, sondaı-aq, eldi mekenniń soqpaqtary men alqaptaryn túgeldeı shyrmaýyq basyp qalǵan. Alystan qarap turǵanda, ol quddy bir qoldan toqylǵan túkti kilemniń túsindeı bolyp kórinip turady.
Búginde qańyrap qalǵan sol derevnıa bir kezderi balyqshylardyń jaıly turaǵy bolyp, kúnde qanbazardyń qalpyndaı tirshilik tanytyp turǵan eken. Biraq sońǵy jyldary aınalany shyrmap bara jatqan daǵdarys osy bir aral-aýyldy da aınalyp óte almapty. Buǵan eń aldymen Qytaıda keıingi kezderi qolmen balyq aýlaýdyń tıimsiz bola bastaýy sebepkerlik etken sııaqty. Sonyń saldarynan turǵyndar kúnkóris qamymen jan-jaqqa bytyrap, kóship ketken. Al elsiz qalǵan úıler men súrleýler birtindep shyrmaýyq pen múktiń astynda qalyp, adam tanymastaı bolyp ózgerip shyǵa kelgen. Sóıtip, tabıǵat qaıtadan bastapqy qalpyna kelip, bul jerdi gnomdar qonysyna aınaldyryp jibergen kórinedi.
A Ukrainian army serviceman looks through binoculars as he stands guard at a checkpoint near the town of Debaltseve, in Donetsk region August 2, 2014. REUTERS/Valentyn Ogirenko[/caption]
Qazirgi kúnderi jahandaǵy birqatar elderdiń burynǵy syrtqy ister jáne qorǵanys mınıstrleri Reseı men NATO-ny «aıaqasty áskerı janjal týyp ketpeý joldaryn» qarastyrýǵa shaqyrdy. Reseıdiń burynǵy qorǵanys mınıstri Igor Ivanov, Germanııanyń burynǵy qorǵanys mınıstri Volker Rıýe, sondaı-aq Ulybrıtanııa, Fransııa, Ispanııa jáne Túrkııa elderiniń burynǵy qorǵanys mınıstrleri teńiz ben áýede qarym-qatynas qalypty tártip ornatýdyń birinshi kezektegi mańyzdy másele ekenin atap ótti.
Qazirgi kúnderi Reseı men NATO quddy bir ózara básekege túskendeı, Ýkraınadaǵy daǵdarysqa baılanysty sońǵy aılarda qurlyqta da, áýede de ádettegiden jıi áskerı jattyǵý ótkizip jatyr. Mysaly, osy kezde Reseı sondaı jattyǵýdy Qytaımen birlesip ótkizýdi qolǵa aldy.
«Jaǵdaıdyń ýshyqqany sonsha, sál ǵana bir qate esep nemese tótenshe bir oqıǵa daǵdarysty shıelenistirip, tipti tikeleı áskerı janjalǵa uryndyrýy ábden múmkin» dep atap ótildi eks-mınıstrlerdiń tamyzdyń 25-i kúni European Leadership Network saraptama ortalyǵy basylymynda jarııalanǵan málimdemesinde.
London qalasynda ornalasqan saraptamalyq ortalyq Reseı men NATO, Reseı men Shvesııa jáne Fınlıandııa áskerı kúshteri arasynda 66 ret «áskerı janjalǵa uryndyra jazdaǵan tótenshe oqıǵa» bolǵanyn málimdeıdi. Biraq eki jaqtyń sabyr saqtaýy arqasynda birde-bir ret myltyqtyń daýsy estilgen joq. Endi odan da saq jáne muqııat bolatyn kezeń keldi.
Estonııa polısııasy men shekara kúzeti departamenti eldiń Reseımen aralyqtaǵy shekarasyna dýal ornatýǵa nıetti ekenderin málimdedi. Bul týraly «Kommersant» habarlady.
Estonnyń Postimees basylymynyń aqparyna qaraǵanda, kózdelip otyrǵan yqtımal qabyrǵanyń qurylysy 2018 jyly bastalady. Onyń bıiktigi 2,5 metr bolady. Eston jaǵy eki eldiń shebindegi shekti tehnıkalyq jaǵynan nyǵaıta túsýdiń basty sebebi retinde reseılikter tarapynan bolyp turatyn tártip buzýshylyqty atady.
Jalpy, Tallın Eýropadaǵy Reseımen aradaǵy shekaralaryn tas qylyp bekitip tastaýǵa uıǵarym jasap otyrǵan jalǵyz el emes. Buǵan deıin dál osyndaı oılary bar ekenin Latvııa syrtqy ister mınıstrliginiń basshysy Rıhard Kozlovskıı de bildirgen bolatyn. Ol muny biraq Azııa elderinen keletin mıgranttar tasqynynan qorǵaný úshin jasaıtyndaryn aıtyp edi. «Bizge bul astyrtyn kelgen kelimsekterge bılet satyp alyp bergennen góri áldeqaıda tıimdi», dep otyr Kozlovskıı myrza.
Estonııanyń shekarany «shegendep tastaý» jónindegi jospary jaıly eldiń ishki ister mınıstrligine qarasty shekara kúzeti basshysynyń saıasat salasy boıynsha keńesshisi Iýlle Vıaıne jetkizdi. «Bizdiń maqsatymyz Reseımen araǵa jıektetip salyp qoıa salatyn bıik dýal ǵana emes, osy aýmaqty tutas baqylap turatyn tehnıkalyq qadaǵalaý bolyp tabylady. Shekara bárinen buryn tehnıkalyq quraldar tetikterimen baqylaýǵa alynýy kerek», – dedi ol. Vıaıneniń aıtýynsha, sol kezde shekarashylar quzyryna qadaǵalaý kamerasy men ushqyshsyz ushaq berilip qoıylady. Osy tusta sondaı-aq baqylaý-iz salý beldeýine de baqylaý ornatylady. Olar dýaldyń eki jaǵyna da qoıylady. Onyń uzyndyǵy jalpy aýmaǵy 136 shaqyrymdy alatyn qurǵaqtaǵy shekara syzyǵynyń 108 shaqyrymyn qamtıdy. Bıiktigi 2,5 metr bolatyn dýaldyń joǵarǵy jaǵy, 1,6 metrlik bıiktiktegi ishki jaǵy tikenekti symdarmen kómkeriledi. «Bul baqylaý aımaǵyna ańdardyń túsip ketpeýleri úshin jasalady», – dep túsindirdi muny Iýlle Vıaıne.
Keńesshi «jobanyń ázirge talqylaý kezeńinde turǵanyn» da eske sala ketti. Endi eki jyldan keıin qolǵa alynýǵa tıisti bul jumys memleket úshin €71 mln. kóleminde qarjy kerek etedi. «Shamasy, Estonııa óziniń azamattary úshin rezervasııa jasap qoıýǵa bekingen sııaqty. Bul – óte bir demokratııaly tirlik», – dedi osy oraıda Reseı memlekettik dýmasynyń ulttyq qaýipsizdik jáne jemqorlyqqa qarsy komıtetiniń tóraıymy Irına Iаrovaıa. Ol «demokratııadan eshteńeni aıaýǵa bolmaıtynyn» aıta kelip, «durysy, bıiktikti bes metrge deıin kóterip, shyǵyndy €142 mln. somasyna jetkizý kerek edi, sonda dýaldan eshkim qarǵyp ótip kete almaıdy» degenge toqtaldy.
AQSh-tyń Batys Vırgınııa shtatynda 14 jasar qarý ustaǵan oqýshy ózi oqıtyn mekteptiń bir top oqýshylary men muǵalimderin kepilge alǵan. Osyǵan oraı «Assoshıeıted Press» agenttigi oqıǵa bolǵan jerge polıseılerdiń shuǵyl jetkenderin jazady. Tártip saqshylary kelgen boıda mekteptiń qalǵan oqýshylary men oqytýshylaryn alyp shyqqan. Polıseılermen arada bolǵan kelissózdiń aqyrynda bala óz erkimen berilip, kepilge alǵan jandaryn bosatty. Nátıjesinde eshkim zardap shekken joq.
Polısııa ókili Maıkl Baılýstyń aıtýyna qaraǵanda, jasóspirim qolǵa túsken boıda densaýlyq jaǵdaıyn tekserip kórý úshin jergilikti aýrýhanalardyń birine jiberilgen. Al onyń nelikten mundaı qadamǵa barǵany ázirge belgisiz.
Bettiń materıaldaryn daıyndaǵan Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan».
Qytaı halyq banki aksııa qulaýyna AQSh-ty aıyptady
Qytaıdyń halyq banki dúısenbi kúni AQSh-tyń monetarlyq saıasatty qataıtý jónindegi nıeti álemniń aksııa rynogynda qunsyzdanýdyń oryn alýyna aparyp jetkizgenin málimdedi.
Qytaı jaǵy álemniń aksııalar rynogy oǵan qatysýshy oıynshylardyń AQSh federaldy rezerv júıesi qyrkúıek aıynda esep stavkasyn kóteredi dep kútkendikten oryn aldy, dep esepteıdi. Osyǵan oraı China Daily gazeti Qytaı halyq banki janyndaǵy qarjy ınstıtýtynyń dırektory Iаo Iýıdýnnyń stavkany kóterýdiń álemdegi qarjy daǵdarysyna alyp baratynyn aıtqanyn alǵa tartady.
«Bul jańalyq naryqtyń baqylaýsyz jaǵdaıǵa jetýiniń bastapqy tetigi boldy. Paıyzdyq stavkalardy kóterip jiberý Amerıka aksııalarynyń baǵamdaryn da tómen túsiredi, munyń sońy sosyn búkil álemde aksııa satýdy qıyndatyp jiberýi múmkin, qorytyndyda ol álemdegi jańa qarjy daǵdarysyn alyp keledi», degen tujyrym jasady sarapshy.
Iýıdýnnyń aıtýynsha, AQSh ınflıasııanyń deńgeıi 2 paıyzǵa jetkenshe «tózimdilik saqtap» otyra turýy tıis edi.
Amerıkada jumyssyzdar sany 93 mıllıon adamnan asty
AQSh prezıdenttigine úmitker senator Donald Tramp Time jýrnalyna bergen suhbatynda eldegi jumyssyzdar kóleminiń resmı málimetterde keltirilip júrgennen áldeqaıda kóp ekenin jetkizdi.Tramp Amerıka ekonomıkasy týraly aıtqanda, buryn estilmegen jańalyqtardy jaıyp saldy. Onyń málimetinshe, eldegi jumyssyzdyqtyń kólemi kórsetilip kelgendeı 6 paıyz emes, týra 21 paıyzǵa deıin barady. «Men naqtyly jumyssyzdyq aýqymy týraly aıtyp otyrmyn. Birer kún buryn onyń bizdegi kólemi týraly aqparǵa kóz salyp, 90 mıllıon adamnyń jumyssyz otyrǵanyn baıqadym. Dáliregi tipti – 93 mıllıon. Endeshe, naqtyly san arqyly shaqqanda, munyń alyp jatqan aýdany 42 paıyzǵa deıin barady», – dedi senator.
Ol eldegi jumyssyzdyq deńgeıiniń resmı málimette 5,3 paıyzǵa teńgerilip kele jatqanyn sóz ete kelip, munyń shyndyqqa múldem janaspaıtynyn aıtty. «Bizde jumys izdep júrgender ǵana jumyssyzdar qataryna jatqyzylady, – dedi ol. – Al izdemeı júrgender bul tizimge kirmeı qalady. Eger shyn máninde eshqandaı jumysy joqtardy tizip shyǵar bolsaq, olardyń sany 93 mıllıonnan astam adam bolatyny anyq».
Tramp joǵaryda keltirilgen sıfrlardy eńbek mınıstrliginiń aı saıynǵy esebi negizinde jasap alǵan bolýy múmkin. Al atalmysh esep Wall Street Journal basylymynda jarııalanyp turady. Sol basylymda shilde aıynyń kórsetkishteri jaıly mynadaı aqparlar bar. Aıtalyq, osy kezeńde amerıkalyqtardyń tek 59 paıyzynda ǵana jumys bolǵan, adamdardyń 62 paıyzy ǵana ózderin «jumys kúshi» sanaıdy. Shyn máninde jurttyń 40 paıyzy jumyssyz júr. Ekonomıster bul jaıynda óte jaqsy biledi. Alaıda, olar bul sıfrdy jarııa ete bermeıdi. Sebebi belgili.
Birinshiden, jumyssyz sanalatyndardyń basym bóligi – jasóspirimder men zeınetkerler. Kestede árbir jastaǵylar toptarynyń qanshasy jumyspen qamtylǵany, qanshasy jumyssyz júrgenderi nemese «jumys kúshi» bolyp sanalmaıtyny kórsetilgen. Eńbek mınıstrligi bul adamdardy jumyssyzdar qataryna qospaıdy.
Qazir amerıkalyqtardyń 42 paıyzynda jumys joq ekeniniń mynadaı da sebebi bar: AQSh-ta 42 mıllıon turǵynnyń jasy 60-tan asyp ketken bolsa, taǵy 10 mıllıony jasóspirimder kórinedi. Sonymen birge, bul kategorııaǵa jatatyndar arasynda jumys isteıtinder de az emes. Taǵy bir málimet: elde jumysqa qabiletti sanalatyndar jasyndaǵy kisilerdiń 80 paıyzynda jumys bar. Bul jańaǵy Tramptyń statıstıkasynyń oıǵa oralymdy ekenin baıqata túsedi.
Iаnszy: elsiz úı, shyrmaýyq basqan kóshe
Qytaıdyń Iаnszy ózeniniń shyǵys jaǵalaýdaǵy quıarlyǵynda ornalasqan shaǵyn derevnıa tabyldy. Bir kezdergi ataýy Hatý Va bolǵan derevnıanyń ereksheligi qazirgi kúnderi bir adam da turmaıtyn, jurt túgel tastap ketken ondaǵy úılerdiń bárin, sondaı-aq, eldi mekenniń soqpaqtary men alqaptaryn túgeldeı shyrmaýyq basyp qalǵan. Alystan qarap turǵanda, ol quddy bir qoldan toqylǵan túkti kilemniń túsindeı bolyp kórinip turady.
Búginde qańyrap qalǵan sol derevnıa bir kezderi balyqshylardyń jaıly turaǵy bolyp, kúnde qanbazardyń qalpyndaı tirshilik tanytyp turǵan eken. Biraq sońǵy jyldary aınalany shyrmap bara jatqan daǵdarys osy bir aral-aýyldy da aınalyp óte almapty. Buǵan eń aldymen Qytaıda keıingi kezderi qolmen balyq aýlaýdyń tıimsiz bola bastaýy sebepkerlik etken sııaqty. Sonyń saldarynan turǵyndar kúnkóris qamymen jan-jaqqa bytyrap, kóship ketken. Al elsiz qalǵan úıler men súrleýler birtindep shyrmaýyq pen múktiń astynda qalyp, adam tanymastaı bolyp ózgerip shyǵa kelgen. Sóıtip, tabıǵat qaıtadan bastapqy qalpyna kelip, bul jerdi gnomdar qonysyna aınaldyryp jibergen kórinedi.
Reseı men NATO arasyndaǵy shıelenis báseńdeýi tıis
[caption id="attachment_74247" align="alignleft" width="375"] A Ukrainian army serviceman looks through binoculars as he stands guard at a checkpoint near the town of Debaltseve, in Donetsk region August 2, 2014. REUTERS/Valentyn Ogirenko[/caption]
Qazirgi kúnderi jahandaǵy birqatar elderdiń burynǵy syrtqy ister jáne qorǵanys mınıstrleri Reseı men NATO-ny «aıaqasty áskerı janjal týyp ketpeý joldaryn» qarastyrýǵa shaqyrdy. Reseıdiń burynǵy qorǵanys mınıstri Igor Ivanov, Germanııanyń burynǵy qorǵanys mınıstri Volker Rıýe, sondaı-aq Ulybrıtanııa, Fransııa, Ispanııa jáne Túrkııa elderiniń burynǵy qorǵanys mınıstrleri teńiz ben áýede qarym-qatynas qalypty tártip ornatýdyń birinshi kezektegi mańyzdy másele ekenin atap ótti.
Qazirgi kúnderi Reseı men NATO quddy bir ózara básekege túskendeı, Ýkraınadaǵy daǵdarysqa baılanysty sońǵy aılarda qurlyqta da, áýede de ádettegiden jıi áskerı jattyǵý ótkizip jatyr. Mysaly, osy kezde Reseı sondaı jattyǵýdy Qytaımen birlesip ótkizýdi qolǵa aldy.
«Jaǵdaıdyń ýshyqqany sonsha, sál ǵana bir qate esep nemese tótenshe bir oqıǵa daǵdarysty shıelenistirip, tipti tikeleı áskerı janjalǵa uryndyrýy ábden múmkin» dep atap ótildi eks-mınıstrlerdiń tamyzdyń 25-i kúni European Leadership Network saraptama ortalyǵy basylymynda jarııalanǵan málimdemesinde.
London qalasynda ornalasqan saraptamalyq ortalyq Reseı men NATO, Reseı men Shvesııa jáne Fınlıandııa áskerı kúshteri arasynda 66 ret «áskerı janjalǵa uryndyra jazdaǵan tótenshe oqıǵa» bolǵanyn málimdeıdi. Biraq eki jaqtyń sabyr saqtaýy arqasynda birde-bir ret myltyqtyń daýsy estilgen joq. Endi odan da saq jáne muqııat bolatyn kezeń keldi.
Estonııa neden qaýiptenedi?
Estonııa polısııasy men shekara kúzeti departamenti eldiń Reseımen aralyqtaǵy shekarasyna dýal ornatýǵa nıetti ekenderin málimdedi. Bul týraly «Kommersant» habarlady.
Estonnyń Postimees basylymynyń aqparyna qaraǵanda, kózdelip otyrǵan yqtımal qabyrǵanyń qurylysy 2018 jyly bastalady. Onyń bıiktigi 2,5 metr bolady. Eston jaǵy eki eldiń shebindegi shekti tehnıkalyq jaǵynan nyǵaıta túsýdiń basty sebebi retinde reseılikter tarapynan bolyp turatyn tártip buzýshylyqty atady.
Jalpy, Tallın Eýropadaǵy Reseımen aradaǵy shekaralaryn tas qylyp bekitip tastaýǵa uıǵarym jasap otyrǵan jalǵyz el emes. Buǵan deıin dál osyndaı oılary bar ekenin Latvııa syrtqy ister mınıstrliginiń basshysy Rıhard Kozlovskıı de bildirgen bolatyn. Ol muny biraq Azııa elderinen keletin mıgranttar tasqynynan qorǵaný úshin jasaıtyndaryn aıtyp edi. «Bizge bul astyrtyn kelgen kelimsekterge bılet satyp alyp bergennen góri áldeqaıda tıimdi», dep otyr Kozlovskıı myrza.
Estonııanyń shekarany «shegendep tastaý» jónindegi jospary jaıly eldiń ishki ister mınıstrligine qarasty shekara kúzeti basshysynyń saıasat salasy boıynsha keńesshisi Iýlle Vıaıne jetkizdi. «Bizdiń maqsatymyz Reseımen araǵa jıektetip salyp qoıa salatyn bıik dýal ǵana emes, osy aýmaqty tutas baqylap turatyn tehnıkalyq qadaǵalaý bolyp tabylady. Shekara bárinen buryn tehnıkalyq quraldar tetikterimen baqylaýǵa alynýy kerek», – dedi ol. Vıaıneniń aıtýynsha, sol kezde shekarashylar quzyryna qadaǵalaý kamerasy men ushqyshsyz ushaq berilip qoıylady. Osy tusta sondaı-aq baqylaý-iz salý beldeýine de baqylaý ornatylady. Olar dýaldyń eki jaǵyna da qoıylady. Onyń uzyndyǵy jalpy aýmaǵy 136 shaqyrymdy alatyn qurǵaqtaǵy shekara syzyǵynyń 108 shaqyrymyn qamtıdy. Bıiktigi 2,5 metr bolatyn dýaldyń joǵarǵy jaǵy, 1,6 metrlik bıiktiktegi ishki jaǵy tikenekti symdarmen kómkeriledi. «Bul baqylaý aımaǵyna ańdardyń túsip ketpeýleri úshin jasalady», – dep túsindirdi muny Iýlle Vıaıne.
Keńesshi «jobanyń ázirge talqylaý kezeńinde turǵanyn» da eske sala ketti. Endi eki jyldan keıin qolǵa alynýǵa tıisti bul jumys memleket úshin €71 mln. kóleminde qarjy kerek etedi. «Shamasy, Estonııa óziniń azamattary úshin rezervasııa jasap qoıýǵa bekingen sııaqty. Bul – óte bir demokratııaly tirlik», – dedi osy oraıda Reseı memlekettik dýmasynyń ulttyq qaýipsizdik jáne jemqorlyqqa qarsy komıtetiniń tóraıymy Irına Iаrovaıa. Ol «demokratııadan eshteńeni aıaýǵa bolmaıtynyn» aıta kelip, «durysy, bıiktikti bes metrge deıin kóterip, shyǵyndy €142 mln. somasyna jetkizý kerek edi, sonda dýaldan eshkim qarǵyp ótip kete almaıdy» degenge toqtaldy.
Vırgınııa: qarý ustaǵan oqýshy muǵalimderin kepilge aldy
AQSh-tyń Batys Vırgınııa shtatynda 14 jasar qarý ustaǵan oqýshy ózi oqıtyn mekteptiń bir top oqýshylary men muǵalimderin kepilge alǵan. Osyǵan oraı «Assoshıeıted Press» agenttigi oqıǵa bolǵan jerge polıseılerdiń shuǵyl jetkenderin jazady. Tártip saqshylary kelgen boıda mekteptiń qalǵan oqýshylary men oqytýshylaryn alyp shyqqan. Polıseılermen arada bolǵan kelissózdiń aqyrynda bala óz erkimen berilip, kepilge alǵan jandaryn bosatty. Nátıjesinde eshkim zardap shekken joq.
Polısııa ókili Maıkl Baılýstyń aıtýyna qaraǵanda, jasóspirim qolǵa túsken boıda densaýlyq jaǵdaıyn tekserip kórý úshin jergilikti aýrýhanalardyń birine jiberilgen. Al onyń nelikten mundaı qadamǵa barǵany ázirge belgisiz.
Bettiń materıaldaryn daıyndaǵan Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan».
