Qaı kezde de eldi otandyq azyq-túlikpen qamtamasyz etý ózekti. Osy turǵydan alǵanda mal sharýashylyǵyn damytý úshin jasalǵan memlekettik baǵdarlamalar men qoljetimdi nesıeler qanshalyqty nátıjeli? Osy saýaldyń naqty jaýabyn izdep seısenbi kúni Almaty oblysynyń Ile aýdanyna jol tartqan edik.
Eger eldiń esinde bolsa, osydan dál 4 jyl buryn respýblıkamyzda iri qara mal etin eksporttaýdy damytýǵa baǵyttalǵan «Sybaǵa» atty baǵdarlama bastaý alǵan-dy. Sodan beri myńdaǵan sharýa qojalyqtaryna iri qara maldyń basyn kóbeıtý úshin asyl tuqymdy buqalar men etti iri qara mal satyp alýda jeńildetilgen paıyzben nesıeler berilip keledi. Munan da bólek, fermerlerge sharýashylyqtyń aınalym qarajattaryn tolyqtyrýǵa da bıýdjetten aqsha bólingen.
Qysqasy, osynaý memlekettik baǵdarlamanyń basty mindeti – mal sharýashylyǵyn turaqty damytyp, fermerlik kásiporyndardy irilendirip, et ónimderiniń sapasyn jaqsarta otyryp, baǵasyn arzandatý bolatyn. Sonymen, «QazAgro» ulttyq basqarýshy holdıngine qarasty «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ málimetterine súıensek, jyl saıyn elimizdiń barlyq aımaqtarynan «Sybaǵa» baǵdarlamasyna qatysýǵa múddelilik tanytyp otyrǵan sharýa qojalyqtarynyń sany kóbeıip keledi. Osy baǵdarlama qolǵa alynǵannan beri korporasııa somasy 29 mıllıard teńgeden asatyn 2400 den asa jobany qarjylandyryp, bul 156 myńǵa jýyq iri qara malyn satyp alýǵa múmkindik bergen. Máselen, mundaı fermerlerdiń qatarynda BAQ ókilderi arnaıy at- basyn burǵan Almaty oblysyndaǵy «Bektóbe» sharýa qojalyǵy da bar. Sonymen, baspasóz sapary barysynda jýrnalıster iri qara mal baǵýdyń barlyq jaı-japsaryna ábden qanyq boldy. Jeńildikpen berilgen qaryzdar aýyl sharýashylyǵy bıznesinde naqty tabysqa qalaı jetýge bolatynyn kórsetip berdi. Mysaly, Ile aýdanyndaǵy «Bektóbe» sharýa qojalyǵynyń basshysy Erkebulan Mıǵymanov sharýashylyǵyn odan ári keńeıtýge qarajat kózin izdestirip júrgen. О́tken jyldyń basynda onyń fermasynda 44 sıyry men eki júzdeı qoıy bolǵan. Erkebulan osyndaı jeńildikpen beriletin nesıeniń bar ekenin bilip, birden ókiletti mekemelerge qujattaryn ótkizedi. Agrarlyq nesıe korporasııasy da ótinishti saraptaı kele jobany qarjylandyrǵan. Osy qarjy qolǵa tıisimen «Bektóbe» sharýa qojalyǵy 20 mıllıon teńge tóńiregindegi qarajatqa tórt asyl tuqymdy buqa men 100 shaqty analyq bas iri qara mal satyp alǵan. Sodan beri de bir jyl ótpegen, esesine jelinderi jer syzǵan sıyrlar buzaýlap jatqan jaıy bar eken. Urǵashy buzaýlar tabyn sanyn kóbeıtý úshin fermada qaldyrylyp, al ógizsheler et kombınatyna ótkizý úshin jemdeıtin jerlerde baǵylyp jatyr. Osy arada fermerler jemshópti ózderi daıarlap otyrǵanyn aıta ketý kerek. Bul da az mańyzǵa ıe emes. Bul úshin arnaıy ýchaskelerde arpa, bıdaıyq, jońyshqa, júgeri ósirilýde. Qysqasy, sharýalar joǵarydaǵy memlekettik baǵdarlamanyń talaptary kókeıden shyǵatyndyǵyn aıtady. Uzaq merzimde óteýge bolatyn tómen paıyzdyq nesıe, negizgi qaryzdy óteýge qarastyrylǵan jeńildikter qojalyqtyń aıaǵynan turýyna aıtarlyqtaı septigin tıgizip otyr. Iаǵnı, nesıe merzimi mal basyn kóbeıtip, olardy bordaqylap satyp, tabys tabýǵa múmkindik beredi. Endigi jerde aýyl kásipkerleri aldaǵy ýaqytta iri qara maldyń basyn 400-ge deıin jetkizip, bordaqylaý sehyn salyp, et pen sút óndirisiniń de kólemin ulǵaıtýdy kózdep otyr. Oǵan qosa fermada jumys isteıtin kómekshilerdiń de jaǵdaılary qarastyrylyp, olarǵa úı, monsha salynǵan. «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ Almaty oblysy fılıaly dırektorynyń orynbasary Alýa Baımuhambetovanyń aıtýynsha, ótken jyly Almaty oblysyndaǵy 83 sharýa qojalyǵy osynaý memlekettik baǵdarlamanyń arqasynda 6500 iri qara mal satyp alýǵa qol jetkizgen. Bıyl mal sharýashylyǵynyń órkendeýi ótken jylǵydan da jaqsy deýge bolady. Iаǵnı bul óńirde ústimizdegi jyly 9900 bas iri qara mal satyp alý kózdelip otyr. Al áleýeti bar qaryz alýshylarǵa qoıylatyn basty talap – burynnan óziniń 25 paıyzǵa jýyq iri qara maly men olardy ustaýǵa bolatyn qora-jaıy, jemshóppen qamtı alatyn bazasy, jaqyn mańda jaıylymy bolýy qajet eken.
Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan».
Almaty oblysy, Ile aýdany.
