Beıbitshilikti qoldaý tetigi – bitimgershilikte

Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypovtyń jetek­shi­ligimen ótken keshegi jalpy otyrysta depýtattar «Bitim­gershilik qyzmet týraly» zań jobasyn jan - jaqty talqyǵa saldy. Sondaı-aq, palata «Úshinshi elderge qatysty arnaıy qorǵaý, dempıngke qarsy jáne ótemaqy sharalary týraly», sondaı-aq, memlekettiń kásipkerlik qyzmetke qatysýyn shekteý máseleleri boıynsha tıisti ózgeristerdi kózdeıtin zańdyq qujattardy da qarady. «Bitimgershilik qyzmet týraly» zań jobasynyń negizgi maq­saty Qazaqstan Respýblıkasy qa­byl­daǵan halyqaralyq mindet­temelerge sáıkes, Qazaq­stan Respýblıkasy ulttyq kontın­gentiniń beıbitshilik pen qaýip­siz­dikti qoldaý jónindegi opera­sııalarǵa (mıssııalarǵa) qaty­sýyna baılanysty qoǵamdyq qatynastardy retteý bolyp tabylatynyna Májilis depýtaty ári osy zańdyq qujattar boıynsha jumys tobynyń jetekshisi Abaı Tasbolatov toqtaldy. Al aǵymdaǵy jyldyń 2 naýryzynda elimizdiń BUU-ǵa múshelikke kir­genine 20 jyl tolǵanyn tilge tıek etken Qorǵanys mınıs­triniń orynbasary Talǵat Muh­tarov osy tarıhı kúnnen bas­tap Qazaqstan álemdik qoǵam­dastyqtyń tolyqqandy jáne ajy­ramas bóligi bolyp qana qoı­maı, álemdegi beıbitshilik pen qaýip­sizdikti qamtamasyz etýshi el retin­de halyqaralyq mindetteme qabyl­dap, solardy abyroımen oryn­dap kele jatqandyǵyn erekshe atady. «Qazaqstannyń beıbitshilik qaǵıdasyn ustanýdaǵy taǵy bir mańyzdy saıasaty bul, árıne, respýblıkanyń Qarýly Kúshteri men áskerı quramdaryna júk­tel­gen bitimgershilik qyzmetke qaty­sýǵa joǵary daıyndyǵy men osy baǵyttaǵy joǵary jetistikteri jetedi deýge tolyq negiz bar», dedi Talǵat Sábıtuly. Mundaı jetken jetistik retinde 1993 jylmen 2001 jyl aralyǵynda – Tájikstandaǵy, 2003 jylmen 2008 jyl aralyǵynda Iraktaǵy qazaqstandyq batalondardyń bitimgershilik qyzmetke qatysýyn atap ketken oryndy. Bul atqarylǵan is-sharalar álemdik qoǵamdastyq tarapynan joǵary baǵaǵa ıe bolyp, el bedelin arttyrýǵa, otandyq áskerı qyzmet salasynda baǵa jetpes tájirıbe almasýǵa múmkindik berip otyr. Qorǵanys vıse-mınıstri osy­nyń barlyǵy bitimgershilik qyz­mettiń elimiz úshin mańyzdylyǵyn aıqyndaıdy degendi basa aıtty. Onyń sózine qaraǵanda, bi­tim­gershilik operasııalarǵa tek áskerı qyzmetshiler ǵana emes, sonymen qatar, azamattyq tulǵ­alar da qatysa alady. Áıtse de, bitimgershilik operasııalarǵa qatysýshylardyń áleýmettik qamsyzdandyrylýyn zań júzinde rettelmeýi durys dúnıe emes. Atap aıtqanda, tek 2012 jyly mıssııa aıaqtalǵannan keıin 4 jyldan soń «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmetshilerdiń mártebesi týraly» Zań arqyly ǵana Iraktaǵy bitimgershilik mindetterin oryn­daǵan áskerı qyzmetshilerge bir­qatar jeńildikter berýge qol jet­kizilgen. Al tájik-aýǵan sheka­rasynda oryn alǵan oqıǵalarǵa qatysýshylarǵa eshqandaı jeńil­dikter bolmaǵan. Zań jobasyn ázirleý barysynda elimizdiń shetelderdegi burynǵy is-tájirıbesi men TMD-ǵa múshe elderdiń bitimgershilik ope­rasııalaryna qatysý týraly modeldik zańynyń normalary eskerilgen. Zań jobasynyń jańa redaksııasymen áskerı qyz­metke: áskerı qyzmetshiler men azamattyq tulǵalarǵa áleýmettik kepildikter men jeńildikter berý máse­lelerine qatysty birqatar zań aktilerine ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý arqyly kópte­gen olqylyqtardyń orny tolty­rylypty. Zań jobasynyń qabyl­danýy Qazaqstannyń álemdik saıası sahnada halyqaralyq bedelin art­tyrýǵa óz septigin tıgizedi dep kútilýde. Jáne elimizdiń halyq­aralyq uıymdar men qaýym­das­tyqtardaǵy múddelerin qorǵaý; basqa elderdiń áskerı jáne aza­mattyq personalymen tıimdi qa­rym-qatynas ornatý jáne áriptes­tikti nyǵaıtý kózdelýde. Qarýly Kúshterdi, basqa mem­le­kettik organdardy el qaýipsizdigin qorǵaýǵa, tómen jáne orta deń­geı­degi qaqtyǵystardyń aldyn alýǵa, áskerı qaqtyǵystardan zardap shekken turǵyndardy, tulǵalardy, bosqyndardy azyq- túlikpen, dári-dármekpen qamtamasyz etýge daıyndap, osy jolda jınalǵan tájirıbeni áskerı qyzmetshilerdiń áskerı daıyndyq baǵdarlamasyna engizý de nazardan tys qalmaǵan. Álemde oryn alyp otyrǵan saıa­sı ahýal qoǵamnyń barlyq mú­shelerin, ásirese, jastardyń Qa­rýly Kúshter sapynda memleket múddesin qorǵaý jolyndaǵy mindetterin oıdaǵydaı oryndaýy úshin atalǵan zańdy qabyldaý qajettigin aıqyn kórsetedi. Osynyń barlyǵyn eskere ke­lip, Májilis zań jobalaryn bi­rin­shi oqylymda maquldaýdy uıǵar­dy. Sondaı-aq, jalpy otyrysta keı­bir zań jobalary ekinshi oqy­lymda qaraldy. Atap aıtqanda, «Úshinshi elderge qatysty arnaıy qorǵaý, dempıngke qarsy jáne ótemaqy sharalary týraly» zań jo­basy ilespeli túzetýlerimen ekinshi oqylymda qoldaýǵa ıe boldy. Zań jobasy ulttyq zań­nama normalaryn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa jáne Dúnıejúzilik saýda uıymynyń kelisimderine sáıkes keltirý maqsatynda ázirlengen. Osy zań jobasy boıynsha túsken usynystar múddeli mınıstrlikter men vedomstvolar, sondaı-aq, birqatar úkimettik emes uıymdar ókilderiniń qatysýymen jumys tobynyń jeti otyrysynda, Qar­jy jáne bıýdjet komıtetiniń keńeıtilgen eki otyrysynda tal­qylanyp, 100-den astam usynys esepke alynǵany belgili boldy. Depýtattar, sonymen qatar, memlekettiń kásipkerlik qyzmetke qatysýyn shekteý máseleleri boıynsha zań jobasyn da ekinshi oqylymda maquldady. Zań jobasy elimizdiń bıznes qatysatyn ekonomıka salalaryna memlekettiń qatysý úlesin qysqartý úshin quqyqtyq negizderdi bekitý ar­qyly memlekettik aktıvterdi bas­qarý salasyndaǵy zańnamany jetil­dirýge baǵyttalǵan. Bul báseke­lestikti damytýǵa jáne tutas­taı alǵanda, jeke kásipkerlik sýbek­tileri úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa yqpal etedi. Keshegi otyrysta palata kún tártibine shyǵarylǵan Qyr­­ǵyz Respýblıkasymen She­ka­ra aýdanyndaǵy senim sharalary jónindegi kelisimdi jáne Sheka­­ra ókilderiniń qyzmeti týraly Qazaqstan-Qyrǵyzstan úkimet­aralyq kelisimin ratıfı­kasııalaýǵa qatysty zań jobalary boıynsha qorytyndy ázirleý merzimin bekitip berdi. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».