Qazaqstan Prezıdentiniń janyndaǵy Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń uıymdastyrýymen «Prezıdenttik bes reforma: el damýynyń jańa kezeńi» atty sarapshylar forýmy bolyp ótti.

Sarapshylar forýmynda bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrýdyń 100 naqty qadamy – Ult jos­pary, tetikteri, memlekettik basqarýdy reformalaý máseleleri men Máńgilik El jáne birtutas ult qurýdyń joldary talqylandy. Sarapshylar forýmynyń ju­mysyna memlekettik organdardyń ókilderi, depýtattar, Qazaqstannyń belgili sarapshylary qatysty.

Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».

ASTANA.

Sarapshylar pikiri:

Álemdi moıyndatqan áleýetimiz bar

Álı BEKTAEV,  Parlament Senatynyń depýtaty.

Reformalardyń barlyǵy el úshin, eldiń bolashaǵy úshin Nur­sultan Nazarbaevtyń alys­tan boljap, arydaǵyny eskere otyryp jasaǵan refor­malarynyń arqasynda Qazaqstan osy dárejege jetti, dúnıejúzin moıyndatty. Elbasynyń «Nurly Jol – bola­shaq­qa bastar jol» Joldaýy da tııa­naq­ty iske asyrylyp kele jatyr.­ Onda aıtylǵan ár baǵ­dar – el damýyn bolashaqqa bas­taıtyn sara jol. Elbasy saılaýal­dy baǵ­dar­­la­masyn­da bes ınstıtýt­tyq re­for­­many ja­rııalady. Tek baǵyt berip qana qoıǵan joq, Prezıdent re­for­malardy júzege asyrý úshin naqty 100 qadamdy da usyndy. Aıtyl­­­ǵan baǵyttardyń bar­lyǵy biz­diń halyq­­­­tyń da, qoǵamdyq uıym­­dardyń da kóńilinen tolyq shyǵyp otyr. Bul reformalardyń iske asyrylýy úshin búkil qazaq­stan­dyqtar jumylyp is etetinine kúmán joq. Sebebi, mem­le­ketti jańa satyǵa kóte­rý – bolasha­ǵy­myzdy jańa deńgeı­ge kóterý degen sóz. Olaı bolsa, jarııa­lanyp otyrǵan 100 naqty qadam bizdiń elimizdiń damýyn, eko­nomı­kasynyń ındýstrııalandy­rý deńgeıin, elimizdegi demokratııany, ká­sibı memleket qurý qaǵıdasyn jańa satyǵa kóteretini anyq. Son­dyq­tan usynylǵan Ult jospary ha­lyq­tyń kóńilinen shyqty jáne árbir aza­mattyń júreginen oryn aldy dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. Reforma – jalpyhalyqtyq is. Sondyqtan árbir qazaqstandyq Elbasynyń tóńiregine toptasyp, osy baǵytta tynymsyz eńbek etkende ǵana dittegen uly maqsattarǵa jete alamyz.

Dán de, sút te kóbeıedi

Dúısembaı SELIHANOV, Shyǵys Qazaqstan oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy.

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý maqsatynda 100 naqty qadamdy belgilep berdi. Atalǵan josparda elimizdiń búgini men erteńi tolyq qamtylǵan deý­ge bolady. Munyń ishinde aýyl sharýashylyǵyna qatysty naqty atqarylatyn isterge toqtala keter bolsaq, Elbasy aýylsharýashylyq jerlerin tıimdi paıdalanýdy, ony naryqtyq aınalymǵa engizýdi atap kórsetti. Bul oraıda Shyǵys óńirinde ótken jyly 1 mln. 321 myń gektar jer kádege assa, bıyl bul kórsetkishtiń 1 mln. 329,3 myń gektarǵa artqanyn aıta ketkenimiz abzal. Sondaı-aq, Memleket basshysy 60-tarmaqta sút jáne sút ónim­deri óndirisin damytý úshin strate­gııalyq ınvestorlar tartý kerek­tigin belgilep berdi. Onyń negizgi mindeti – úsh jyl merzimde TMD el­deri naryǵyna shyǵarylatyn ónim­deriniń jartysyna deıingi eks­portyn qamtamasyz etý. Jáne bul ju­mystyń aýyldy jerlerde koope­ratıvtik óndiristi damytý arqyly uıymdastyrý kórsetilgen. Qazirgi kezde Shy­ǵys óńirinde sút sharýa­shylyǵyn damytý boı­ynsha aýqymdy jumys­tar atqarylýda. Bul El­basy alǵa qoıǵan maqsat­tarǵa jetýge alǵyshart bolmaq. Atap aıtqanda, oblys ákimi Danıal Ah­metov 2015-2016 jyl­dar­ǵa arnalǵan jospar negi­z­inde 37 taýarly sút fermasyn qurýdy jáne 115 eldi-mekende sút qabyldaý pýnktterin uıymdastyrýdy tapsyrdy. Qazir osy baǵytta keńinen jumys atqarylýda. Máselen, jýyrda 30-dan astam iri aýyl sharýashylyǵy qurylymdarymen kezdesýde óńir basshysy 22 kásiporynnyń sút jáne mal sharýashylyǵy jobalary baǵytynda jumys isteýge ázir ekenin aıtty. Onyń ishinde «Shyǵys Agroholdıng» JShS gollandııalyq áriptestermen birge jumys isteıtin eki sút fermasynyń qurylysyn bas­tap ta ketti. Bul jumystardyń bar­lyǵy Elbasynyń bes ınstıtýttyq refor­masynda kórsetilgen mindetter men tap­syrmalar aıasynda oryndalyp, eli­mizdiń ındýstrııalanýy men eko­nomıkalyq ósimin qamtamasyz etedi.

О́SKEMEN.

Naqty qadamdar berekeli bıikke jetkizedi

Áset DOSEKENOV, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Qostanaı oblysy boıynsha departamentiniń bólim basshysy.

«Naqty 100 qadam» jospary jarııalandy. Bul ár saladaǵy atqarylar isterdi saralaıdy, naqtylaıdy. Sonyń biri – mem­­le­kettik qyzmet salasy. Osy jos­par­dan turatyn qujattyń ózi kásibı mem­lekettik apparat qurýdy jetil­dirý máselelerinen bastalýy da tegin emes. Memlekettik qyzmet sala­synda jetildirý kerek túıinder bar eken­digin Elbasy Nursultan Nazar­baev aıtyp keledi. Ol ortalyq memle­kettik jáne jergilikti atqarý organ­daryndaǵy basshylyq qyz­mette qajetti tájirıbesi az adamdar otyratyndyǵyn eskertken edi. «Naqty 100 qadam» jospa­ryn­daǵy «Kásibı memlekettik apparat qurý» taraýy osy kemshilikterdi boldyrmaý maqsatyna arnalypty. Mysaly, osy taraýdaǵy 2-qadamda «Tómengi laýazymǵa kandıdattardy retteý jáne odan laýazymdyq ósý iskerlik qasıetter negizinde júzege asýy tıis» delingen. Rasynda, shetelderden bilim alǵan jas­tar memlekettik qyzmetke jıi keledi. Birden «tór meniki» deıtin kórinister joq emes. Qaıda oqyp kelse de, tájirıbeniń, halyqqa qyzmet etýdegi biliktiliktiń jóni bir bólek. Jergilikti jerdiń oı-shuqyryn, eldegi erekshe eskeretin jaılardy, sharýashylyq máselelerin, adamdardyń bolmys-bitimine deıin bilmeı, qalaı basqarý qyzmetine umtylýǵa bolady? Umtylǵandar da bar, biraq laýazymnyń tómengi satylarynda ábden tájirıbe jınaqtap molyqpaı, joǵary laýazymǵa barǵan­men kútkendegideı nátıje bolmaıdy. Olar barǵan aýdandarda, qalalarda berekeli esh nárse bitpeıdi. Artynda shashylyp-tógilgen ister qalady. «Naqty 100 qadam» josparynyń «Kásibı memlekettik apparat qurý» atty birinshi bólimindegi qadamdar bir birimen baılanysty ekenin de aıtýymyz kerek. Mysaly, 8-qadamda «Aýystyrylatyn memlekettik qyz­metkerlerge laýazymdyq mindet­terin atqarý kezeńinde jeke­she­lendirý quqy­ǵynsyz qyzmettik páterlerdi mindetti túrde berý» kerektigi aıtylady. Osyǵan deıin bir laýazym ıesi qyzmetke kelse, berilgen páterdi az ýaqytta jeke­shelendirip, keterinde alyp ketetin. Kelesi kelgen qyzmetkerge taǵy da tegin páter osylaı beriletin. Berekesizdiktiń, shashylýdyń aldy osydan bastalatyn. Endi barlyǵy da retke keletin boldy. Al 12-qadamdaǵy «Jańa etıka­lyq erejelerdi engizý» másele­le­riniń ózektiligi basym ekenin aıtar edim. Bizdiń elimizde negizi memlekettik qyzmetkerlerdiń «Ar-namys kodeksi» bar. Onda etıkalyq máseleler jalpylama aıtylady. Al memlekettik qyzmetkerler ómirdiń, sharýashylyqtyń túrli salalaryn­da isteıdi ǵoı. Mysaly, aýyl sharýa­shylyǵyndaǵy memlekettik qyzmet­kerler sharýalarmen, fermer­ler­men qalaı sóılesýi, qyzmet kórse­týi tıis? Olardyń arasyndaǵy artyq-kem ketip jatatyn daýly máse­leler jetkilikti. 12-qadam osyny retteıtin bolady. Demek, «Naqty 100 qadamda» usaq-túıek joq.

QOSTANAI.

Maqsat – júıeli jumys

Tursynaı ABDRAHMANOVA, N.Ábdirov atyndaǵy mektep dırektorynyń oqý isi jónindegi orynbasary.

El táýelsizdiginiń nyǵaıýy orta bilim berý júıesimen tyǵyz baı­lanysty bolǵandyqtan, aýyl mektepteriniń búgingi jaıy, damý baǵyttary, onyń bolashaǵy memleket nazarynan tys qalǵan emes. Elbasynyń aldaǵy ýaqytta memleket pen qoǵamdy odan ári damytýdyń neǵurlym ózekti máselelerin anyqtap, naqty mindetter júktegen baǵdarlamalyq maqsattarda óskeleń urpaqqa patrıottyq tárbıe berýge, azamattyq qaǵıdattarynda qazaqstandyq biregeılikti nyǵaıtýǵa, olardyń sanasynda jalpyulttyq qundylyqtardy, adamgershilik qasıetterdi, ar-namys, izgilik pen qaıy­rymdylyq normalaryn qalyp­tastyrýǵa erekshe kóńil bólinýi ustazdar qaýymyna úlken jaýap­kershilik artady. Bizdiń aýdany­myzdaǵy Keńes Odaǵynyń Batyry, ushqysh, batyr babamyz Núrken Ábdirovtiń esimimen atalatyn baıyr­ǵy bilim uıasy qazirgi zaman talapta­ryna saı oı-órisi keń, sanaly da tárbıe­li shákirtterdi úlken ómirge qanat­tandyrýda osy bıik mindet deń­geıi­nen kórinýge kúsh salyp keledi. Buǵan oraı mektebimiz «Oqytý­­­dyń ınnovasııalyq tehnologııalaryn paıdalaný arqyly bilim sapasyn arttyrý, oqýshynyń alǵan bilimin ómirlik jaǵdaıattarda qoldana bilýine qol jetkizý» atty baǵdarlamany negizge alyp, sol boıynsha 4 joǵary, 13 birinshi sanat­ty 28 muǵalim eńbek etýde. Zama­naýı oqý quraldarymen jab­dyqtalǵan 14 pán kabıneti, 6601 dana oqýlyqtar men ádebı shyǵar­malar qory bar kitaphana shákirt­terimizdiń biliktilikterin kóterýine múmkindik beredi. Árıne, eń bastysy, ustazdardyń joǵary kásibılik qyzmet ete bilý qabileti men yntasy túpqazyq bolsa, bul rette udaıy izdenis birazyna tán ekenin aıtýǵa bolady. Pedagog kadrlardyń biliktiligin arttyrýdyń deńgeıli baǵdarlamasy aıasynda I, II jáne III deńgeı boıynsha aǵylshyn tili, syzý jáne tehnologııa, qazaq tili, qazaq ádebıeti pánderiniń muǵalimderi S.Kúzembaeva, J.Qudaıbergenov, G.Kóshkinbaeva, bastaýysh synyp muǵalimderi Á.Bákirova, M.Sholanova arnaýly kýrsty támamdap, zaman talabyna saı jańashyldyqpen bilim berý baǵytynda eńbektenýde. Mektep ákimshiliginiń basqarý júıesin, pedagogtik qaýymnyń oqý-tárbıe úrdisin uıymdastyrý sheberligin damytpaly qurylymǵa negizdeýde mektep dırektory S.Bákirov 2014 jyly Kembrıdj ýnıversıtetimen birlesken «Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń» Astana qalasyndaǵy pedagogıkalyq sheberlik ortaly­ǵynda jańa pishimdegi mektep basshylaryn daıyndaýdyń 9 aılyq kýrsynda bilimin jetildirip keldi. Búginde oqýshy bilimin saralap, keleshekke joldama beretin tetik – UBT jaqyndap keledi. О́tken oqý jylynda túlekterimizdiń 74 paıyzy ony kóńildegideı tapsyryp, aýdan mektepteri arasynda joǵary oryndardan kórindi. Bıyl oqýshylardy kezekti synaqqa daıyndaýda qabileti men bilimine iskerligi saı áriptesterimiz N.Moldahanova, G.Rahymbekova, A.Seıtjapparova jyldaǵydaı aıanbaı qamqorlyq kórsetýde. «Qyzyqtyrar ustaz bolsa, qy­zyqpaıtyn shákirt bolmas» degendeı, mektebimizde «Máńgilik El» qun­dylyqtary – eńbeksúıgishtikke, adal­dyqqa, otanshyldyqqa, patrıo­tızmge, baýyrmaldyqqa baýlýǵa, ulttyq salt-dástúrlerdi úlgi etýge arnalǵan mádenı-tanymdyq sharalar jıi ótkizilip turady. Tilder merekesine oraı ótken «О́ner aldy – qyzyl til» aýdandyq úzdik shyǵar­malar baıqaýynda «Úzdik týyn­dy» nomınasııasy boıynsha 9-10-synyp oqýshylary Tolǵanaı Júnisqyzy I, Ulpan Ábdilda II oryn aldy. Máýlit merekesindegi músháırada 8-synyp shákirti Alma­ra Esbergen jeńimpaz bolyp tanylyp, Alǵys hatpen marapattalýmen birge, demeýshiler aqshalaı syılyq usyndy. Respýblıkalyq «Aqbota-2015» ıntellektýaldy marafonynda 5-synyp oqýshylary Álııa Kádirbekova I, Meıram Saǵat­bek II oryn ıelendi. Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnalyp Jezqazǵan qalasynda oqýshylar arasynda ótken respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııada jasaǵan Aqbota Kómirbaıdyń «Qazaq halqynyń táýelsizdik jolyndaǵy uly betburysy» atty baıandamasy jınaqqa endi. Balqash qalasynda ótken qalalyq «Otan úshin jan qıǵan er» taqyrybynda Keńes Odaǵynyń Batyry jerlesimiz Qazbek Nurjanov babamyzǵa arnalǵan kórkemsóz oqý sheberleriniń baıqaýynan shákirtimiz Baıan Beksultanova II oryn ıelendi. Sporttyq jarystardan da oqýshylarymyzdyń jetistikteri aıtarlyqtaı. Toǵyzqumalaq, shahmat, tennıs, kúres túrlerinen aýdandyq, oblystyq saıystardan júldemen oralyp júr. Osy oraıda muǵalimderdiń izden­­gishtigi olarǵa úlken úlgi. Res­pýblıkalyq syrttaı «Shyǵarmashyl synyp jetekshisi» konkýrsyna qatysqan joǵary sanatty qazaq tili men ádebıeti, matematıka, ınformatıka pánderiniń oqytýshylary G.Rahymbekova, matematıka, ınformatıka páni muǵalimi G.Noǵaeva dıplommen marapattalsa, jas áriptesteri Ǵ.Abylhanovanyń, M.Sá­kenovanyń biliktilik arttyrý kýrstarynda qorǵaǵan jumys­tary jınaqta jarııalandy. Jyl ­saıyn qatarymyzdy tolyqtyrýshy izba­sarlarymyz óz qyzmetterin­de osyndaı belsendilik tanytyp keledi. Mektep janynan qurylǵan N.Áb­dirov memorıaldyq mura­jaıy shaǵyn bolǵanymen er esi­mine qatysty derekter men jádi­gerler jetkilikti. Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna oraı jańa mura­ǵattarmen tolyqtyryldy. Jaqynda aýylymyzda batyr eskert­kishi ornatylyp, ony oqýshy­lar kútimge aldy. Muǵalimder de oqý­shylar sııaq­ty bilim uıasynda biryń­ǵaı kıim úlgisimen júredi. Respýblıkalyq «Oqytý men tárbıeleý tehnologııasy» jýr­naly­nyń mamyr-maýsym aılaryn­daǵy tutas bir nómiriniń mektep muǵalimderiniń is-izdenisterine arnalýy qýanyshty oqıǵa boldy. Bolashaǵymyzdy baǵdarlap, kemel keleshegimizdiń kókjıegin aıqyn­daǵan isterge óz úlesimizdi qosa bilý – árqaısymyzǵa zor mereı. Bilimimiz ben kúsh-jigerimiz soǵan jumylǵan.

Qaraǵandy oblysy, Aqtoǵaı aýdany, Jámshi aýyly.

Bolashaqtyń tuǵyrnamasy

Altynbek BAIаNOV, Áýezov aýdandyq (№2) sotynyń tóraǵasy. HH ǵasyr qazaq halqy úshin almaǵaıyp kezeń bolǵandyǵy anyq. Alaıda, halqymyz ulttyń joǵyn joqtaǵan erleri men handary, batyrlary arqasynda alapat asharshylyqtan, qorqaý­lardyń qolymen jasalǵan zulmattardan aman-esen ótip, ege­mendikke qol jetkizdi. Qazaq­stan táýelsiz el atanyp, máńgilik armanyna qol jetkizdi. Ult joǵalmasa, ulttyń rýhy joǵalmasa bolashaqqa eshkim de tosqaýyl qoıa almaıdy. Eldigimizdiń týyn kókke kóter­­gen Elbasymyz eldiń máńgilik tuǵyrnamasyn qaıta qozǵa­dy. Pre­zıdettiń nurly jolǵa bastaǵan bes halyqtyq refor­ma saıasaty bizdiń erteńimizdiń bastaýy, bolashaqtyń tuǵyrnamasy. Búginde halyqtyń qoldaýyna ıe bolǵan bul halyqtyq reformalar egemendi elimizdi bolashaqqa aparar jarqyn joldyń bastaýy. Olardyń aıasynda halqymyzdyń bolashaqqa degen senimi aıqyndalyp, Qazaqstannyń kemeldi keleshegine altyn kópir jalǵandy. Onyń aıqyn dáleli keshe ǵana ótken prezıdenttik saılaýdyń nátıjesi. Osy saılaýda qazaqstandyqtar erekshe belsendilik, aýyzbirshilik tanytyp, beıbitshilik pen tynyshtyq, bereke úshin biraýyzdan daýys berip, óz tańdaýlaryn jasady. Prezıdenttiń bastamasymen jańa ekonomıkalyq saıasattyń jeti ózekti baǵyty belgilendi. Osy baǵytta mejelengen baǵdarlamalardy barynsha qarqyndy júrgizý Qazaqstannyń ekonomıkasyn jańa deńgeıge kóterip, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartary haq. Elbasy, «Nur Otan» partııasynyń Tóraǵasy N.Á.Nazarbaev partııanyń XVI sezinde sóılegen sózinde bes halyqtyq reforma týraly jan-jaqty málimdep, qazaqstandyqtardyń aldyna jańa mindetter qoıǵanyn joǵaryda aıttyq. Elbasy basqa da basty baǵyttarmen qatar, quqyq qorǵaý organdary men sot júıesinde tereń reformalar júrip jatqandyǵyn tilge tıek etti. Sonymen qatar, Prezıdent búginde sot júıesiniń álsiz býyny – sýdıalar korpýsy arasyndaǵy sybaılas jemqorlyq kórinisterine jıi-jıi soqtyryp jatatyn sýdıalardy irikteý, sýdıalarǵa qoıylatyn biliktilik talaptarynyń tıimsizdigi. Sýdıalar korporasııamen meńireý tumshalanbaýy tıis jáne qoǵamdyq synnan tys bolmaýy kerek. Ashyqtyq – sýdıalar qataryndaǵy jemqorlyqtan emdeıtin dári, dep sot júıesiniń jalpy halyqqa ashyq bolýy qajettigine toqtaldy. Elbasy óz sózinde sýdıalarǵa qoıylatyn biliktilik talaptaryn qataıtý qajettigin, sýdıalar korpýsyndaǵy orynnan úmitker kandıdattyń notarıýsta, polısııada nemese zańgerlik JOO-da emes, sot júıesinde bes jyldan kem emes jumys ótili bolýy tıistigin, sýdıalyqqa kandıdattar negizgi jumysynan bosatylǵan negizde jáne bir jyldan kem emes merzimde sottarda ótetin sot taǵylymdamasy úshin shart retinde qatań testilik irikteýden ótýi tıistigin, kez kelgen joǵary turǵan sýdıa tómengi sottarda jumys istep kórýi kerektigin atap kórsetti. Sol sııaqty qyzmetin jańa bastaǵan sýdıalar úshin uzaqty­ǵy bir jyldan kem emes synaq merzimin engizý de mańyzdy, odan tabysty ótkennen keıin olardyń úzdikteri sýdıalyq­qa saılanady. Sheteldik jáne otandyq ınvestorlar qazaqstan­dyq ádil sottyń adaldyǵyna senimdi bolýy tıis. Oǵan degen senimdi arttyrý úshin ınvestısııalyq daýlardy qaraýǵa shetel­dik sýdıalardy tartyp, mundaı daýlardy sheteldik jáne halyq­aralyq sottardyń úzdik standarttary boıynsha qaraý qajet, dep sot júıesin jańartýdyń naqty mindetteri qoıyldy. Qazaqstannyń sot júıesinde sońǵy jyldary kóptegen reformalar jasalyp, sot júıesi halyqaralyq standattarǵa sáıkestendirilýde. Halyqtyń sot salasyna degen senimi artyp keledi. Onyń eń birinshi dáleli – sottarda qaralatyn isterdiń jyl sanap ósýi. Sot júıesiniń aldyna qoıylǵan osy mindetterdi sýdıalarǵa júktelgen úlken jaýapkershilik dep túsinemiz. Sondyqtan da sýdıalar qaýymy bar kúsh-jigerin osy mindetterdi abyroımen oryndaýǵa baǵyttaıdy degen senimdemiz. Sebebi, erteńimizdiń aıqyn, tunyq bolýy barsha qazaqstandyqtarmen qatar, sýdıalardyń biliktiligine, adaldyǵyna baılanysty dep uǵamyz. ALMATY.