Aq jol, Aıdyn!

2015 jyldyń 2 qyrkúıegi kúni quramynda qazaq ǵaryshkeri Aıdyn Aıymbetov bar halyqaralyq ekıpaj Baıqońyrdan kók júzine attanady Ret sanymen baǵamdar bolsaq, «Jer aılaǵy Baıqońyrdan» ǵaryshqa úshinshi qazaq attanyp barady. О́te qýanyshty! 1991 jylǵy 2 qazanda ultymyzdyń rýhyn aspandatqan tuńǵysh ǵaryshkerimiz Toqtar Áýbákirov ushty. Toqańnan soń ǵaryshqa úsh ret ushyp (1994, 1998, 2001 jj., 341 táýlik 9 saǵat 48 mınýt 41 sekýnd!!!), onyń ekeýinde ǵarysh kemesiniń komandıri mindetin atqarǵan, úshinshisinde ǵarysh jáne adamzat tarıhynda tuńǵysh ret týrıst Dénnıs Éntonı Tı́tony (AQSh) ǵarysh kógine aman-esen aparyp, serýendetip aman-esen alyp kelgen qazirgi «Qazǵaryshtyń» basshysy Talǵat Musabaevtyń beınesi elesteıdi. Onyń ber jaǵynda kúni búgin ǵalymdarymyz aýzyn toltyryp aıtyp otyrǵanyndaı, tuńǵysh qazaq ǵaryshkeri Toqtar Áýbákirovtiń ǵaryshta jasaǵan alǵashqy ǵylymı-tájirıbelik eńbeginiń jalǵasyn Talǵat Musabaev uzartqan, erteń – Aıdyn Aıymbetov tájirıbeniń órisin keńeıtedi. ...Ǵarysh saparyna attaný ǵaryshqa alǵashqy qadam bas­talǵan kezden-aq eshýaqytta jeńil bolǵan emes. Bul arada másele ǵaryshkerlerdiń bilimi men biliktiligine de baılanysty emes. Másele – kezekte. Jasy­ratyny joq, Toqtar men Talǵat­tyń ǵarysh kógine kóterilýi Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı aralasýymen bolǵany tarıhtan jaqsy málim. Aıdynda da solaı... О́ıtkeni, úmitker kóp, oryn tapshy! Qaıtalaı keteıik, sonaý alǵashqy ǵaryshker Iýrıı Gagarınniń zamanynan solaı! Búgingi tańǵa deıin keńestik jáne reseılik ǵaryshta bolǵan erlerdiń sany 119 bolsa, onyń 4-i áıel eken. Sońǵy ǵaryshker áıel Elena Serovanyń («Soıýz TMA-14M» –2014 jyl-HǴK) kúıeýi «Roskosmostyń» asa belsendi ári bedeldi mamany, ataǵy dúrildep turǵan Mark Serovtyń ózi ǵarysh­qa ushý kezegin 11 jyl kútip, aqyr aıaǵynda densaýlyǵy syr berip... qyzmetinen ketti. Utqany – áıeli, áriptesi Elena Serova naǵyz ǵaryshker! Ǵaryshta 3 ret bolyp, onda barlyǵy 391 táýlikten astam ýaqyt ótkizgen ataqty keńes-re­seı ǵaryshkeri Valerıı Rıýmın­niń áıeli Elena Kondakova alǵashqy saparyn bizdiń Talǵat Musa­baev­qa qosalqy ǵaryshker bolýdan bastaǵan. Demek, «Roskos­mosta» otbasylyq-týystyq baıla­nystardyń bolǵany ǵoı... Erteńgi «Soıýz TMA-18M» ǵarysh kemesiniń komandıri Sergeı Volkovtyń bul – ǵaryshqa úshinshi sapary. Onyń ákesi Aleksandr Volkov ta ǵaryshta úsh ret bolǵan tanymal azamat! Endi, eń qy­zyǵy, Aleksandr Volkov 1991 jyly ǵaryshqa barǵan úshinshi saparynda qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri Toqtar Áýbákirov pen Avstrııanyń tuńǵysh ǵaryshkeri Frans Fıbekti qanatynyń astyna alyp ushqan! Qandaı úılesimdilik baryn kim bilsin – ǵaryshkerdiń uly ǵaryshker Sergeı Volkov ta osy saparynda dál sondaı eki eldiń azamatyna jetekshilik jasap, attanǵaly tur. Onyń ústine Sergeı álemdik ǵarysh tarıhyna qosylǵan jańa urpaqtyń birinshi ókili bolyp sanalady. Kezek sany – Reseıde 101-shi, álem boıynsha – 475-shi ǵaryshker. Máskeýdegi ári «ja­byq qala», ári «juldyzdy qala» sanalatyn ǵaryshkerler toptasqan otbasynyń ortasynda ósip-jetilgen. О́zi keńestik tanymal ǵaryshkerlerdiń esik aldynda «bala Sergeıdiń» kekilinen talaı sıpaǵanyn esh umytpaıdy eken. Kemeniń birinshi bort ınjeneri Andreas Eneýoll Mogensen týraly da biraýyz sóz. Danııalyq azamat, Kopengagende týǵan. 2009 jyldan Eýropalyq ǵarysh agenttiginiń (EǴA) astronavy. Ushaq qurastyrý salasy boıynsha fılosofııa ǵylymdarynyń doktory. Ulybrıtanııa, AQSh sekildi elderdegi ataqty ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynda tájirıbeden ótken. Eliniń múddesi úshin ǵa­ryshta birqatar bıologııalyq jáne tehnologııalyq tájirıbeler jasaıdy. Al qazaq ǵaryshkeri Aıdyn Aıymbetov qazaqstandyq ǵylymı baǵdarlamadan tys Halyqaralyq ǵarysh keshenine (HǴK) qazaq­tyń ulttyq taǵamdary – et pen qazy, qymyz alyp barady. HǴK-de qazaq dastarqanyn jaıady. Úlken jańalyq! Árıne, budan ult taǵamynyń shıkideı, ıakı pisirgen kúıin kóz aldymyzǵa elestetý úlken ábestik bolar edi. Ol taǵamdar ǵaryshtyq ushý tala­byna saı sýblımasııalanyp, pa­kettelingen. Ǵylymdaǵy jańalyq! Qazaqstannyń ǵarysh tarı­hynyń paraqtary Aıdyn Aıym­betovtiń erteńgi ushýymen taǵy bir jańalanatyny anyq. Árı­ne, ǵylymǵa qosar jańaly­ǵymen deıikshi. О́ıtkeni, búgingi Qa­zaq­­stannyń ǵarysh salasyna ta­bıǵatymen de, eldiń erteńine degen jedeldetken umtylysymen de erekshe ynta tanytyp otyrǵany – ómirdiń shyndyǵy. Ǵarysh qyrandaryna sátti sapar tileıik! Aq jol, Aıdyn! Talǵat SÚIINBAI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.