Keshe Májilistiń kezekti jalpy otyrysy tús qaıta ótkizildi. Bul túske deıin ótken «Nur Otan» partııasynyń kezekti HVI sezimen baılanysty bolyp otyr. Májilistiń jalpy otyrysy barysynda Palata Spıkeri Qabıbolla Jaqypov «Nur Otan» partııasynyń XVI sezinde aıtylǵan máselelerdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
Tóraǵa sezde aldaǵy prezıdenttik saılaýǵa Nursultan Nazarbaevty kandıdat retinde usyný týraly sheshim qabyldanǵanyn, atalǵan jıynda sóz alǵan elimizdiń ár óńirlerinen kelgen delegattardyń qazirgi is basyndaǵy Prezıdenttiń qazaqstandyq memlekettilikti qalyptastyrýdaǵy teńdessiz róline aıryqsha nazar aýdarǵanyn erekshe atady. Spıker sóz reti kelgende Májilistiń depýtattyq korpýsy halyqtyń ómirin jaqsartý úshin Elbasy júktegen qoǵam men memleket aldynda turǵan bes basym baǵytty júzege asyrý jolynda bar kúsh-jigeri men bilimin jumsaıtynyna sendirdi.
Budan keıin kún tártibindegi máseleler qaraldy. Aldymen depýtattar nazaryna «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine zııatkerlik menshik salasyn quqyqtyq retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna Senat engizgen ózgerister men tolyqtyrýlar usynyldy. Májilis depýtaty Ońalsyn Jumabekov engizilgen ózgerister zań jobasynyń tujyrymdamalyq erejelerin qozǵamaıtyndyǵyna nazar aýdartty. Senat Azamattyq kodeksine zııatkerlik shyǵarmashylyq qyzmettiń nátıjelerin jáne daralaný quraldaryn zańnamalyq aktilerde belgilengen jaǵdaılarda quqyq ıelenýshiniń kelisiminsiz paıdalanýǵa qatysty ózgerister engizgen. Sondaı-aq, keshendi kásipkerlik lısenzııa shartyn tirkeý týraly erejeni qoldaný da nazardan tys qalmapty. Sonymen birge, Senat «Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly» Zańyna engiziletin ózgerister avtorlardyń, oryndaýshylardyń, fonogrammalardy jasaýshylardyń, avtorlyq nemese sabaqtas quqyqtardy ózge de ıelenýshilerdiń múliktik quqyqtaryn ujymdyq negizde basqaratyn uıymnyń ýákiletti organyna aqparat usynýyna jatatyn normaǵa qatysty óz ustanymdaryn da engizipti. Budan basqa joǵary palata taýar tańbalary men menshik obektilerine qatysty jáne ózge de ózgerister usynǵany belgili bolyp otyr. Májilis atalǵan usynystardy qarap, ózderiniń kelisimderin berdi.
Kún tártibine shyǵarylǵan Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq prosestik is júrgizý kodeksiniń jobasy jáne oǵan ilespe zań jobalary birinshi oqylymda qaralyp, qoldaý tapty. Zań jobasy sot isin júrgizýde bitistirý resimderin belsendi qoldaný úshin ony jańǵyrtý arqyly jeke jáne zańdy tulǵalardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn sotta tıimdi qorǵaýdy qamtamasyz etýge, sondaı-aq sottardyń qyzmetine aqparattyq tehnıkalyq quraldardy paıdalanýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Bul rette isti sot talqylaýyna daıyndaý merzimi ulǵaıtylyp, sot qýynym aryzyn qabyldaǵannan keıin sýdıa men proseske basqa qatysýshylardyń áreketi neǵurlym naqty reglamenttelgen. Sotqa deıingi talqylaýǵa barlyq qatysýshylar dáleldemelerdi usynýǵa tıis. Eger olar aǵymdaǵy kezde usyna almasa, onda dáleldemeler keıinirek, sot talqylaýy barysynda usynylýǵa tıis. Erekshe jaǵdaılarda, eger ýaqtyly usynbaý sebepteri dáleldi dep tanylsa, onda olardy apellıasııalyq saty sotyna da usynýǵa ruqsat etiledi. Munda azamattyq proseste advokatýranyń rólin kúsheıtý de kózdelipti. Kodeks jobasynda advokattardyń qatysýymen bitistirýdiń jańa tásili – partısıpatıvtik rásim engizilip otyr. Ol daýǵa qatysýshylarǵa kelissózderdi advokattardyń belsendi qatysýy arqyly ótkizý múmkindigin beredi. Taraptardy tatýlasýǵa qosymsha yntalandyrý úshin olarǵa sotqa qýynym bergen kezde tólegen memlekettik baj qaıtarylatyn bolady. Jáne de medıasııa ınstıtýtyn keńinen qoldaný, ony sýdıa taraptardyń ótinishhaty boıynsha júrgizetini erekshe ataldy. Sot bekitken medıasııa tártibimen daýdy retteý týraly kelisim tatýlasý kelisimine uqsas oryndalatyn bolady.
Kodeks jobasynyń aıryqsha máni ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi sottardyń mamandandyrylǵan quramdaryn engizý bolyp tabylady. Kodekstiń jobasymen Astana qalasynyń sotynda ınvestısııalyq daýlardy qaraý jónindegi mamandandyrylǵan quramdy qurý, sondaı-aq Joǵarǵy Sotta apellıasııalyq alqa qurý kózdelgen. Bul shara ınvestısııalardy quqyqtyq qorǵaýdy arttyrýǵa, bıznesti júrgizýdiń qolaıly sharttaryn qurýǵa baǵyttalǵan.
Jalpy, Kodeks jobasynyń erejeleri tatýlastyrý resimderin jáne daýlardy sheshýdiń balama tásilderin keńinen qoldanýdy kózdeıdi. Osyǵan baılanysty zań jobasynda zııatkerlik menshik quqyqtaryn qorǵaý salasynda, ekologııalyq, jer, neke-otbasy quqyqtyq qatynastary jáne ınvestısııalyq qyzmetten týyndaıtyn quqyqtyq qatynastar salasynda daýdy sotqa deıin retteýdi mindetti túrde qoldaý qarastyrylǵan. Osyǵan oraı, zań jobasynda daýdy beıbit jolmen retteýge kómektesýdi advokatýra mindetteriniń biri retinde belgileý kórinis tapqan. Soǵan baılanysty advokattar zań kómegin kórsete otyryp tatýlastyrý rásimderin de júrgizýge tıis. Bul rette notarıattyq áreketterdi jasaýdyń jańa túri – atqarýshylyq jazba engizilip otyr. Usynylyp otyrǵan norma azamattyq quqyqtyq qatynastarǵa qatysýshylardyń daýsyz talaptar boıynsha buzylǵan quqyqtardy sotqa barmaı-aq qalpyna keltirýine múmkindik beredi.
Sondaı-aq, Palata «2009 jylǵy 6 qazandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Fransýz Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Jerdi qashyqtyqtan zondtaýdyń ǵarysh júıesin jáne ǵarysh apparattarynyń qurastyrý-synaý keshenin qurý men paıdalaný sharttary týraly kelisimge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Almaty qalasynda Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń medısınalyq-sanıtarııalyq alǵashqy kómek jónindegi geografııalyq jaǵynan qashyq ornalasqan ofısin ashý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobalary boıynsha qorytyndy ázirleý merzimderin bekitip berdi.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
