Keshe Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Elbasy, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen “Qazaqstan halqy Assambleıasy: Senim. Dástúr. Ashyqtyq. Tózimdilik” atty kún tártibimen Assambleıanyń HVI sessııasy ótti. Onda Memleket basshysy sóz sóıledi.
Búgin Assambleıa jumysyna birneshe ondaǵan elden kelgen qonaqtar, Búkilálemdik rýhanı mádenıet forýmyna qatysýshylar qatysyp otyr.
Olar elordamyzǵa biz jyl saıyn 18 qazanda atap ótetin Rýhanı kelisim kúninde keldi.
1992 jyly sol kúni Almatyda halyqaralyq, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastarda jalpyadamzattyq qundylyqtardy basymdyq dep jarııa etken Birinshi halyqaralyq rýhanı kelisim kongresi bolyp ótti.
Rýhanı mádenıet forýmy Astanada Qazaqstannyń usynysy boıynsha BUU Halyqaralyq mádenıetter jaqyndasýynyń jyly dep jarııalaǵan 2010 jyly ótip otyrǵany bir ǵanıbet.
Men eń aldymen bizdiń barlyq sheteldik qonaqtarymyzǵa forým jumysyna qatysqany úshin rızashylyǵymdy bildirip, osynda jınalyp otyrǵan barshany Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 15 jyldyq mereıtoıymen quttyqtaǵym keledi!
Bizdiń Assambleıanyń tarıhy – bizdiń turaqtylyǵymyzdyń tarıhy.
Bul beıbitshiliktiń, kelisim men jasampazdyqtyń 15 jyly.
Biz bul sessııany EQYU-ǵa bizdiń tóraǵalyǵymyzdyń “Senim, dástúr, ashyqtyq jáne tózimdilik” deıtin ortaq uranymen ótkizip otyrýymyz kezdeısoqtyq emes.
О́tken 15 jylda orasan zor jumys júrgizildi.
Biz kún ótken saıyn adamdar arasyndaǵy SENIMDI nyǵaıta berdik.
Biz Otan taǵdyry úshin ortaq jaýapkershiliktiń jańa DÁSTÚRIN qalyptastyrdyq.
Biz etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastarda AShYQTYQTY qamtamasyz ettik.
TО́ZIMDILIK Qazaqstandy tabysty da senimdi damytýdyń mańyzdy faktoryna aınaldy.
Bul qaǵıdattar bizdiń elimizdiń ishki de, syrtqy da saıasatynyń rýhyn beıneleıdi.
Qurmetti Assambleıa músheleri!
1992 jylǵy jeltoqsanda, Qazaqstan halyqtarynyń birinshi forýmynda ózimizdiń tarıhymyzda alǵash ret bizdiń kóp ultty Otanymyzda ultaralyq kelisimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jańa qoǵamdyq ınstıtýt qurýdy usynǵan edim.
Assambleıanyń qurylýy aqıqat sáti boldy.
Jalpyhalyqtyq erik-jiger týǵyzǵan Assambleıa bedeldi konstıtýsııalyq organǵa aınaldy.
Alǵashqy kúnnen bastap ol elimiz ben halqymyzdyń aldynda jaýapkershilik tanytty.
1995 jyly Assambleıa búkilhalyqtyq referendýmda elimizdiń Negizgi Zańynyń qabyldanýyna qoldaý bildirdi.
Búginde Konstıtýsııa men Qazaqstan halqy Assambleıasy jaı ǵana qurdastar emes.
Bular turaqtylyqtyń, jańǵyrtý men órkendeýdiń irgetasyna aınalǵan eki uly qundylyq.
Assambleıany qurý arqyly biz ulttyq birliktiń derbes jolyn taptyq.
Bul jolda qazirdiń ózinde kóp is atqaryldy.
Birinshiden, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq teńdiktiń quqyqtyq bazasy jasaldy.
Ol dinı nanym erkindigi týraly, tilder týraly, qoǵamdyq birlestikter, Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly zańdar júıesin qamtıdy.
Bizde etnostar quqyǵyn shekteıtin birde bir zań joq.
Ekinshiden, Assambleıa jumysy strategııalyq josparlaý negizinde túzilgen.
2010 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan Assambleıany damytý strategııasy tabysty iske asyryldy.
Bıylǵy jyly Qazaqstandy damytýdyń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq josparynyń quramdas bóligi retindegi El birligi doktrınasy qabyldandy.
Úshinshiden, memlekettiń etnosaralyq saladaǵy saıasatynyń negizine “sanalýandyqtaǵy birlik” qaǵıdaty alynǵan.
Munyń ózi til saıasatynda barynsha aıshyqty kórindi.
Bárinen buryn memlekettik tilde oqytatyn mektepter jelisi keńeıip keledi.
Qazir mundaı mektepter tórt myń derlik, bul 90-shy jyldar basyndaǵydan 2 ese kóp.
Barlyq tilek bildirýshiler úshin qazaq tilin oqytatyn júzden asa ortalyqtyń jumysy jolǵa qoıyldy.
Qazaq tildi BAQ-tarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetilýde. Táýelsizdik jyldarynda qazaq tilindegi baspalyq basylymdar 7 ese kóbeıdi.
Etnostar tilderi men mádenıetterin memlekettik qoldaýdyń tıimdi júıesi oıdaǵydaı jumys isteýde.
Seksen segiz mektepte oqý ózbek, tájik, uıǵyr jáne ýkraın tilderinde júrgiziledi.
Júz segiz mektepte jıyrma eki etnostyń tilderi derbes pán retinde oqytylady.
Otyz etnostyń tilderin oqyp-úırenýdiń júz toqsan lıngvıstıkalyq ortalyǵy jumys isteıdi.
Elimizde on bes tilde otyz bes baspalyq basylym shyǵady.
Telearnalar efırinde on bir tildegi habarlar beriledi.
On tórt orys, ózbek teatrlary, sondaı-aq TMD-daǵy birden bir uıǵyr, koreı jáne nemis teatrlary jumys isteıdi.
Tórtinshiden, biz etnosaralyq qatynastardyń qarjylyq jáne materıaldyq bazasyn nyǵaıttyq.
Tek sońǵy 9 jylda ulttyq teatrlardy memlekettik qoldaýdyń kólemi 4,5 ese derlik ósip, 2010 jyly úsh júz jetpis tórt mıllıon teńgeni qurady.
Besinshiden, Assambleıanyń ınfraqurylymy keńeıtildi.
Eger Assambleıanyń birinshi sessııasyna bar-joǵy 40 ulttyq-mádenı ortalyq qatyssa, búginde elimizdiń barlyq óńirlerinde 820 etnomádenı birlestik tabysty jumys isteýde.
Olardyń ıgiligine Astanada Beıbitshilik jáne kelisim saraıy, on oblys ortalyǵyndaǵy Dostyq úıleri berilgen.
Altynshydan, Otan taǵdyry úshin ortaq jaýapkershilik qazaqstandyqtardyń ulttyq birliginiń irgetasy boldy.
Biz “Bir el – bir taǵdyr” qaǵıdatyn iske asyrdyq.
Barlyq etnostar “Qazaqstan-2030” Strategııasyn iske asyrýǵa belsene qatysýda.
Búginde biz Jedel ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń, Qazaqstandy 2020 jylǵa deıin damytý strategııalyq josparynyń jańa mindetterin birlese sheshýdemiz.
Biz elimizdiń Parlamenti men máslıhattarynda barlyq etnostardyń ókilderi bolýyn qamtamasyz ettik.
Qazaqstan halqy Assambleıasy Májilistiń toǵyz depýtatyn saılaıdy, olar naǵyz “dostyq elshilerine” aınaldy.
Parlamentte barlyǵy otyz etnostyń, al máslıhattarda – otyz eki etnostyń ókilderi jumys isteıdi.
Jetinshiden, bizdiń memleketimizdiń zaıyrly sıpaty jaǵdaıynda dinı sanalýandylyq halqymyz tózimdiliginiń shynaıy belgisine aınaldy.
Qazaqstanda dinı turǵydaǵy qaqtyǵystar eshqashan bolǵan emes.
Bizdiń Astana álemge jahandyq dinaralyq únqatysýdyń ortalyǵy retinde belgili.
Biz Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezin úsh márte ótkizdik.
Osylaısha Qazaqstanda qazirgi kezde ultaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimniń tıimdi júıesi qalyptasqan.
Qurmetti dostar!
Bizdiń Assambleıanyń tarıhy halyq pen eldiń shynaıy qýaty nede ekenin kórsetedi.
Mynadaı tanymdyq mysal keltireıin.
Osy jylǵy kóktemde sýdyń plotınany buzýy saldarynan Almaty oblysyndaǵy Qyzylaǵash aýyly kúıredi.
Adamdar opat boldy, júzdegen otbasylar baspanasyz qaldy.
Bul qasirettiń aýyrtpalyǵy árbir qazaqstandyqtyń qabyrǵasyn qaıystyrdy.
Búkil elimizde adamdar qyzylaǵashtyqtar úshin kıim-keshek, azyq-túlik, aqsha jınaı bastady.
Tek Assambleıa músheleri óz qaltalarynan qyryq jeti mıllıon teńge qosty.
Bul qarajatqa aýylda balalardyń sport mektebi, turmystyq qyzmet úıi salyndy.
Qysqa merzimde kent tolyqtaı qalpyna keltirildi.
Onyń turǵyndary maǵan joldaǵan hattarynda kórsetilgen kómek úshin rızashylyqtaryn bildirip, barsha qazaqstandyqtardyń ózderimen birge qaıǵyryp-muńaıǵandyǵyn atap ótýde.
Bizdiń azamattar Shyǵys Qazaqstanda sý tasqynynan zardap shekkenderge dál osylaı kómek kórsetti.
О́zderińiz bilesizder, bıylǵy jyly búkil álemde osyndaı apattardan júzdegen myń adamdar zardap shekti.
Olardyń basym kópshiligi osy kúnge deıin qarapaıym alǵashqy qajettilik zattarynyń jetispeýshiliginen qıyndyq kórýde.
Sý, elektr jaryǵy, azyq-túlik joq.
Bizdiń elimizde kómek der kezinde kórsetildi, al eldi mekender qalpyna keltirilip qana qoıǵan joq.
Olar jańa turpatqa ıe boldy.
Bul halyq birligi kórinisiniń jarqyn ónegesi.
Taǵy bir basqa mysal keltireıin.
Orys tildi ızraıldikter federasııasynyń tóraıymy, Izraıl knessetiniń depýtaty Sofa Landver óz hatynda kóptegen elderde “burynnan bar tikeleı qazaq dıasporasymen qatar qazaqstandyq dıaspora da paıda bolyp” úlgergenine nazar aýdarypty.
Ony Qazaqstannan Izraılge, Germanııaǵa, Ulybrıtanııaǵa, Reseıge, Túrkııaǵa jáne basqa elderge barǵan barynsha árqıly etnostyq toptardyń ókilderi qalyptastyrýda.
Men jyl saıyn bizdiń sheteldik otandastarymyzdan – qazaqstandyqtardan myńdaǵan hat alamyn.
Olar Qazaqstanda ana tilin oqyp-úırenýge, óz mádenıeti men dástúrlerin saqtaýǵa barlyq jaǵdaıdyń jasalǵany úshin qazaq halqyna rızashylyqtaryn bildiredi.
Qurmetti Assambleıaǵa qatysýshylar!
Turaqtylyq pen kelisim – bul kún saıynǵy úlken jumys, ony jyldan jylǵa, urpaqtan urpaqqa jetkizip jalǵastyrý qajet.
Kelisim men birlikti qandaı bir etnosqa qatystylyǵyna qaramastan árbir qazaqstandyq saqtaýy kerek.
Bul barshaǵa jáne árkimge qajet.
О́ıtkeni bizdiń Otanymyzdyń myzǵymaı turýy, árbir qazaqstandyqtyń aman-saýlyǵy men bolashaǵy osyǵan baılanysty.
Árbir halyq óz elinde tynyshtyq saqtaýǵa jaýapkershilikti ózi moınyna alady.
О́kinishke oraı, etnosaralyq jáne dinaralyq qatynastardyń shıelenisýine baılanysty alańdaýshylyq búginde planetanyń kóptegen óńirlerin qamtyp otyr.
Álemde dinı tózbeýshiliktiń artýy baıqalyp otyr.
Bul dinı qasıetti zattardy ózara jarııa túrde keleke etýden kórinis berýde.
Qasıetti kitaptardy órteýden, hramdar men molalardy qorlaýdan, qandaı din durysyraq degen daýlardan kórinis berýde.
Osynyń bári, ókinishke oraı, joǵalmapty, kerisinshe, álemdi búgin de dúrliktirýde.
Keıbir elderde ulttyq birizdilikti saqtaýdyń radıkaldy ádisteri barǵan saıyn jıi paıdalanylýda.
Jahandanýǵa degen mundaı kózqaras tipti eń damyǵan eýropalyq elderde kóptegen etnostyq mıgranttar men azshylyqtyń múddelerin qozǵap otyr.
О́zara renishter kóbeıip, etnosaralyq alystaýshylyq pen adamdardyń bir-birine senbeýshiligi óse túsýde.
Azııa men Afrıka elderinen monomádenıetti jáne monokonfessııaly Eýropaǵa tartqan kóshi-qon arnasy mundaǵy musylman turǵyndardyń jetiden qyryq mıllıon adamǵa deıin ósýine jetkizdi.
Osy azshylyqpen ózara qarym-qatynas problemasy batyseýropalyq elder kún tártibiniń asa mańyzdy máselesine aınalýda.
Al amerıkalyqtar úshin buǵan deıin beımálim bolyp kelgen florıdalyq pastordyń Qurannyń eki júz danasyn órteımin degen málimdemesi kútpegen oqıǵa boldy.
Mundaı málimdeýler musylman áleminde ásire teris, jaýap kózqarasty týyndatýda.
Mundaı órkenıetti jiktelis úlken shıeleniske soqtyrýy múmkin.
Batysta jáne musylman Shyǵysynda barlyq salamatty oıdyń kúshterin eki taraptaǵy da ekstremıstik kórinisterdi beıtaraptandyrý úshin biriktirý mindeti ózekti bola túsýde.
Onyń ústine qazir ksenofobııany, etnostyq ekstremızm men shovınızmdi ashyq paıdalanýshylardyń saıası yqpaly artýynyń úrdisin kórmeý múmkin emes.
Keıbir elderde olar parlamenttegi ókildikteriniń bolýyna qol jetkizip, úkimetke kirip otyr.
Álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarysy osy zamanǵy jahandyq problemalardy qıyndatyp jiberdi.
Búginde bir mıllıardqa jýyq adam ashtyqtan zardap shegýde. Jyl saıyn ashyǵýdan bes mıllıonǵa deıin balalar opat bolýda.
Eki júz mıllıonnan astam adam jumyssyz júr.
Qaıyrshylyq jaǵdaıynda tózimdilik tóbe kórsetpeıdi.
Sonyń saldarynan jyl saıyn búkil álemde otyzǵa jýyq jańa qarýly qaqtyǵystar týyndaıdy.
О́kinishke oraı, etnosaralyq janjaldar TMD elderinde de oryn alýda. Atap aıtqanda, bul Prıdnestrove, Kavkaz, Ortalyq Azııa.
Bizdiń kórshimiz – Qyrǵyzstannyń qaıǵyly tájirıbesi muny qýattaıdy.
Saıası daǵdarys jaǵdaıynda etnostyq turǵydaǵy qaqtyǵystarǵa arandatýshylyq boldy.
Bul qıyn saldarǵa – bıliksizdikke, beıbereketsizdikke, ıesizderdi tonaýshylyqqa, zorlyqqa, adam óltirýge soqtyrdy.
Ǵasyrlar boıy bir jerde beıbit jaǵdaıda birge turǵan myńdaǵan adamdar zardap shekti.
Biz beıbit ómirdi etnosaralyq janjaldardyń aqylǵa syımaıtyn qatygezdiginen bólip turatyn shekteýdiń qandaılyq shetin ekenin barǵan saıyn ótkir sezine tústik.
Qazir Qyrǵyzstanda memlekettik ınstıtýttardy qalpyna keltirý úderisi júrip jatyr.
Qazaqstandyqtar bul elden jetken árbir ıgi habardy úmitpen estip bilýde.
Men Qyrǵyzstan halqyna óz elderin qaıta túletýde danalyq, tózimdilik tilegim keledi!
Biz osy zamanǵy dúnıeden senim men tózimdilik daǵdarysyn kórip otyrmyz.
Sondyqtan da bıylǵy jyly Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq jónindegi uıymdy basqarǵan Qazaqstan etnosaralyq jáne dinaralyq tózimdilik ıdeıasyn belsendi túrde ilgeriletip keledi.
Bıylǵy jyly qazaqstandyq tózimdilik pen kelisim modeliniń tusaýkeseri Kopengagende, Venada, Jenevada, Nıý-Iorkte bolǵan iri forýmdarda ótti.
Astanada Tózimdilik jáne kemsitpeýshilik jóninde konferensııa ótkizildi.
BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn bizdiń elimizge sapary barysynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jumysymen de egjeı-tegjeıli tanysqan bolatyn.
Ol Assambleıa qaǵıdattary BUU qaǵıdattarymen tolyq máninde úılesetinin atap ótti.
Konfýsıı adamdy parasatqa úsh jol jetkizetinin aıtqan eken: elikteý joly – eń jeńil jol, oı saraby joly – eń izgi jol, óz tájirıbeńniń joly – eń aýyr jol.
Qoǵam, el týraly da osyny aıtýǵa bolady.
Sondyqtan eldiń basty jetistigi beıbitshilik pen kelisim bolyp tabylady degende, bul tizbeleıtin jaı aqıqat emes.
Bul turaqsyz álemdegi aıtýly tabys.
Bul óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa biz qosqan súbeli úles.
Qurmetti Assambleıa músheleri!
Búginde bizdiń aldymyzda ulttyq birlikti nyǵaıtýmen baılanysty birqatar jańa mindetter tur.
Birinshi. Jaqynda Qazaqstan Táýelsizdiginiń Jıyrma jyldyǵyna aıaq basady.
Aldaǵy mereıtoı Qazaqstan tarıhynda aıtýly oqıǵa bolyp, memlekettilikti nyǵaıtýy, halyqty patrıottyq qundylyqtar tóńiregine shoǵyrlandyrýy tıis.
Shynaıy patrıotızm daýys kótere sóılegen sózderden emes, naqty ister men jaýapty qımyl-áreketterden kórinýi kerek.
Qazaqstandyq patrıotızmniń ólshemi el ıgiligi úshin jasalatyn óndiristik jáne shyǵarmashylyq eńbek bolýy tıis ekenine men senimdimin.
Bizdiń jaqyn jyldardaǵy basty mindetimiz Qazaqstandy serpindi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý jónindegi Memlekettik baǵdarlamany júzege asyrý bolady.
Ekonomıkany ınnovasııalyq jańǵyrtý, onyń básekege qabilettiligin arttyrý mindeti – bul bolashaqta eldiń myzǵymastyǵy máselesi.
Bul – Táýelsizdiktiń sınonımi.
Bul – kóptegen ondaǵan jyldar burynǵa arnalǵan ulttyq kún tártibiniń máselesi.
Bul mindetti qoıylǵan merzimde oryndasaq – demek, eldiń ornyqty damýyn qamtamasyz etip, barlyq azamattardyń ál-aýqatyn arttyra alamyz.
Mine, naq osyndaı oılarmen jáne istermen biz Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyn qarsy alyp, jańa ǵasyrdaǵy jolymyzdy jalǵastyrýǵa tıispiz.
Qazirgi kezde Úkimet Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna Jalpyulttyq daıyndyq josparyn jasap jatyr.
Assambleıa ony daıyndaýǵa belsene qatysýy tıis.
Assambleıaǵa sondaı-aq Qazaqstannyń tabystaryn nasıhattaý, taıaýdaǵy onjyldyqqa arnalǵan mindetterdi túsindirý júkteledi.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlesip bilim berý mekemelerinde – balalar baqshasynan bastap joo-larǵa deıin – Qazaqstandaǵy etnosaralyq qatynastardyń tarıhy týraly, patrıotızm týraly arnaıy baǵdarlamalardy jasap, engizý kerek.
Qazaqstandaǵy kópetnosty qoǵamnyń qalyptasý tarıhyn jazý jónindegi jumysty jalǵastyrý qajet.
Birinshi mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúnin el etnostary dostyǵyn jappaı kórsetý merekesine aınaldyrý kerek.
Assambleıaǵa Mádenıet mınıstrligimen birlesip, jastar úshin bizdiń qoǵamymyzdaǵy tózimdilik pen kelisim taqyrybyn ashyp kórsetetin kórkem fılmder serııasyn jasaý qajet.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń quzyrymen ulttyq teatrlar festıvalin uıymdastyrý kerek.
Televızııada jańa Qazaqstannyń qalyptasýyna úles qosqan túrli etnostardyń kórnekti ókilderi týraly áńgimeleıtin habarlar sıkly shyǵýy tıis.
Ekinshi. Memlekettik tildi damytý mańyzdy basymdyq bolyp qala beredi.
Bizdiń maqsatymyz – memlekettik tildi Qazaqstannyń barlyq azamattarynyń meńgerýine qol jetkizý.
Biraq basqa etnostardyń quqyqtaryna qysym kórsetilmeýi tıis.
Túrli qarym-qabilet, adamnyń jasy, múmkindikteri – osynyń barlyǵy eskerilgeni jón.
Jaqynda meniń tapsyrmam boıynsha qazaq tilinde habar taratatyn “Balapan” balalar telearnasy ashyldy.
Kezekte – “Mádenıet” jáne “Bilim” telearnalaryn qurý mindeti tur.
Qazirgi kezde Tilderdi paıdalaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy jasalyp jatyr.
Onyń jobasyn Assambleıa músheleriniń, qoǵamdyq birlestikterdiń qatysýymen muqııat talqylaý qajet.
Úshinshi. Qazaqstan halqynyń etnostyq jáne mádenı sanalýandyǵy men tóltýmalyǵyn saqtaýǵa baılanysty jańa qadamdar izdegen jón.
Assambleıa Hatshylyǵyna, “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qoryna Astana ákimdigimen birlesip, Astanada etnostyq aýyl qurý jóninde usynys jasap engizýdi tapsyramyn.
Jaqynda Qazaqstanda Ulttar Teatry quryldy. Bul bastamany qoldaý qajet.
Úkimetke osy teatrǵa yqpal etý tetigin qarastyrýdy tapsyramyn.
Qazirgi kezde sondaı-aq etnosaralyq qatynas máselelerine arnalǵan ǵylymı zertteýler júıesin damytý da mańyzdy.
Bizdiń tózimdilik modelimizdi ortaq túsiný men jetildirýdiń jańa tetikterin jasaý maqsatynda bul máselede tereń de júıeli kózqaras qajet.
Assambleıa Hatshylyǵyna osy máselelermen naqty aınalysatyn qurylymdardyń jumysyn saralaý kerek.
Olardyń áleýetin biriktirip, Eýrazııa ýnıversıtetiniń janynan Etnosaralyq qatynastardy zertteý ortalyǵyn qurý qajet dep esepteımin.
Tórtinshi. Bizdiń tózimdilik tájirıbemizdi shetelderde odan ári belsendi ilgeriletý mańyzdy.
Qazaqstan halqy Assambleıasy quzyrymen Ortalyq Azııadaǵy tózimdilik máseleleri boıynsha Azamattyq forým ótkizýdi, oǵan óńir elderiniń ÚEU, BAQ, óner jáne mádenıet qaıratkerlerin qatystyrýdy usynamyn.
Qazaqstannyń 2011 jyly ShYU men Islam Konferensııasy Uıymyndaǵy tóraǵalyqtaryn qatysýshy elder jurtshylyǵyn bizdiń konfessııaaralyq kelisim tájirıbemizben keńinen tanystyrý úshin paıdalaný qajet.
О́zderińiz biletindeı, jaqynda Ystambulda ótken Túrki tildes memleketter sammıtinde Astana túrki áleminiń 2012 jylǵy astanasy dep jarııalandy.
Bizge atalǵan halyqaralyq aksııany ótkizý tujyrymdamasyn muqııat daıyndaý kerek.
Besinshi. EQYU-nyń aldaǵy Astana Sammıtine baılanysty aýqymdy jumystar kútip tur.
Álemdegi jańa táýelsiz elderdiń eshqaısysy buǵan deıin ózinde osyndaı jahandyq aýqymdaǵy forýmdy qabyldaýǵa quqyqty bolyp kórgen emes.
Bizge álemniń elý bes memleketiniń, iri halyqaralyq uıymdardyń delegasııalary keledi.
Qazaqstan halqy Assambleıasy sammıtti daıyndaý men ótkizýge barynsha belsene qatysýy tıis.
Biz qonaqjaı qojaıyn bolýymyz kerek.
Laıyqty qarsy alýlar uıymdastyryp, bizdiń sanalýandyǵymyzdy kórsetýimiz, etnomádenı birlestikterimizdiń, Assambleıanyń óziniń jumys tájirıbesin tanystyrýymyz kerek.
Men qazirdiń ózinde álem tarıhyna enip kele jatqan Astana Rýhy uǵymy sanalýandyqtaǵy senim, kelisim, tózimdilik jáne birlik qaǵıdattaryna negizdelgen álem ornyqtyrýdaǵy jalpyǵa ortaq umtylystyń sımvoly bolatynyna senimdimin.
Qurmetti dostar!
Qazaqstan jolynyń eń bir qıyn kezeńderinde árqashan sizderden qoldaý taptym, meniń qymbatty úzeńgilesterim men dostarym!
Men Assambleıany qurýdyń bastaýlarynda turǵandardyń barlyǵyna erekshe rızashylyǵymdy bildiremin.
Maǵan jańa memleket qurýǵa, reformalar júrgizýge, ekonomıkany damytýǵa, halyqtyń turmysyn jaqsartýǵa kómekteskenderge rızashylyǵymdy bildiremin.
Meniń tapsyrmam boıynsha qoǵamdyq nagrada – “Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qoǵamdyq “Birlik” altyn medali” belgilendi.
Búgin men bizdiń qoǵamymyzda beıbitshilik pen kelisimdi qamtamasyz etý isine aıtarlyqtaı úles qosqan qazaqstandyqtarǵa osy medaldy tapsyrý týraly sheshimge qol qoıdym.
Osy nagradanyń alǵashqy ıegerlerin shyn júrekten quttyqtaımyn!
Qadirli áleýmet!
Biz myńjyldyqtar toǵysynda babalar ańsaryn shyndyqqa aınaldyryp, táýelsiz memleket qurdyq.
Keshegi Tóle, Qazybek, Áıteke bıler kóksegen, Abylaı han armandaǵan, Abaı tilegen abat kúnge jetip, barsha qazaqtyń basyn biriktirdik. Osylaısha enshisi bólinbegen birtutas eldikke qol jetkizdik.
Jerdiń kıesin, eldiń ıesin tanyttyq.
Elimizdi meken etken barsha etnos ókilderiniń jaýapkershiligin alyp, ulystyń uıytqysyna aınaldyq.
Kúıregen alyp Keńester odaǵynyń qırandysynan aman shyǵyp, aıdaı álemge tanymal egemen el atandyq.
Biz tarıh úshin tym qysqa sanalatyn táýelsizdik jyldarynda bıik belesterdi baǵyndyryp, asqar asýlardan óttik.
Baýyry bútin birligimizben eńseli eldigimizdi eselep, myzǵymas memleketimizdi bekemdeı tústik.
Dúnıeni dúrliktirgen, álemdi turalatqan jahandyq daǵdarys daýyldaryna tótep berdik. Qıyndyqtardy eńsere júrip shıradyq, shyńdala túsip, asqar shyńdarǵa umtyldyq.
Osylaısha “qazaq el bola almaıdy” degen bázbir sáýegeılerdiń boljamdaryn joqqa shyǵardyq.
Qazir aıtýǵa ǵana jeńil, munyń bári bizge ózdiginen kelmegenin barshańyz bilesizder.
Búgingi kúnge jetý úshin biz aıanbaı ter tógip, tize qosyp, birge eńbek ettik.
Tyǵyryqqa tireıtin túıindi máseleler boıynsha tıimdi sheshimder qabyldap, olardy pármendi iske asyra bildik.
Osy jolda memleketimizdiń mereıin ósirgen, eldi qarqyndy damý jolyna jetelegen – bizdiń aınymas aýyzbirshiligimiz.
Dana halqymyzda “Birligi joq el – tozar, birligi bar el – ozar” degen ulaǵatty sóz bar.
Biz tynyshtyq arqyly turaqtylyqqa, tatýlyq arqyly tutastyqqa qol jetkizdik.
Ardaqty aǵaıyn!
Bizdiń barshamyzdyń Otanymyz bir! Ol – táýelsiz Qazaqstan! Ol bizdiń eń qymbat, eń asyl qundylyǵymyz!
Otany joq adam – tamyrsyz, turlaýsyz qańbaq sııaqty. “Otan – ottan ystyq” degen, týǵan jerdiń topyraǵy da, taýy men dalasy da qymbat.
Otannyń aptap ystyǵy men aıazdy sýyǵy da janǵa jaıly. Onyń kóneden jetken tereń tarıhy men abyz tili túsingen janǵa syrly shejire shertedi.
Otandy qasterleý – eldigimizdiń tiregi.
Biz otanshyl bolýǵa, jas urpaqtyń sanasyna otanshyldyq uǵymyn berik ornyqtyrýǵa tıispiz.
Bile-bilsek, Otandy súıý – bizdiń perzenttik paryzymyz, qarys qadam úshin janyn qıǵan babalardyń asyl amanatyna adaldyǵymyz!
Aldymyzda áli talaı asqar asýlar bar, almaǵaıyp zamanyna saı qubylyp turǵan ǵalam bar.
Biz sonyń bárine tótep berip, ortaq Otanymyzdy kózimizdiń qarashyǵyndaı saqtaýǵa tıispiz.
Ol úshin bizge eń áýeli yntymaq pen bereke-birlik kerek.
Endeshe, táýelsizdigimiz tuǵyrly, elimiz aman, memlekettigimiz máńgi, bereke-birligimiz baıandy bolsyn, aǵaıyn!
Rahmet.
Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
Delegattar ne deıdi?
Aldan SMAIYL, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty:
– Assambleıa – qaı kezde de halyqtyń sózin sóılep, halyqtyń usynysyn aıtyp kele jatqan óte bedeldi uıym. Qazaqstan halqy Assambleıasy respýblıkamyzǵa, halqymyzǵa qajetti kóptegen bastamalardy kóterip júr. Búgingi sessııada resmı usynystar da aıtyldy. Máselen, birinshiden, birligimizdi odan ári damytý, ekinshiden, Qazaqstanda turatyn barlyq azamattardyń qazaq tilin bilýi. Til týraly Koreı mádenıet ortalyǵynyń basshysy jaqsy aıtty jáne Elbasymyzdyń óz sózinde qazaq tiliniń qanshalyqty mańyzdy ekendigin, ony aldymen ózimizdiń úırengendigimiz qajet ekendigin, sodan baryp búkil respýblıka azamattarynyń qazaq tilin ózderiniń ana tilderine aınaldyrý oıy sessııaǵa jınalǵandardyń kóńilderinen shyqty. Endi Elbasynyń bul usynysy búkil Qazaqstanǵa taraıdy dep oılaımyn. Sonymen qatar, elimiz ony qoldaıdy. Dál osydan bastap qazaq tiliniń jańa bıik-belesteri bastalady dep tujyrymdaýǵa bolady.
Sondaı-aq taǵy aıryqsha atap ótetin nárse, búgin Tuńǵysh Prezıdentimizdiń osy respýblıkanyń, halyqtyń shyn mánisindegi álem tanyǵan Kóshbasshysy ekendigin jınalǵan qaýym kóp aıtty. Sondyqtan Qazaqstannyń ári qaraıǵy taǵdyryn, ekonomıkalyq, áleýmettik, rýhanı taǵdyryn, halyqaralyq bedelin Elbasymyzǵa senip tapsyrýymyz kerek.
Gúlshara ÁBDIQALYQOVA, QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri:
– Qazaqstan halqy Assambleıasynyń bıylǵy kezekti sessııasy Astanada ótetin EQYU Sammıtinen buryn ótip jatqandyǵynyń ózindik nyshandyq máni bar. EQYU-ǵa 56 memleket múshe bolsa, al bizdiń elde 130-dan astam ult ókilderi turady. Qazaq jerindegi barlyq ulttardyń tatýlyǵy Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etý jumysyna belgili dárejede oń yqpalyn tıgizýde. Ultaralyq tatýlyqtyń arqasynda memlekettiń saıası turaqty damý menedjmenti qalyptasty. Al bul baǵyttaǵy jumystardyń úlesine jyl saıynǵy ótetin Qazaqstan halqy Assambleıasynyń sessııalarynda kóteriletin máselelerdiń yqpaly orasan zor.
Kezinde halqymyzdyń basyna ekonomıkalyq aýyrtpashylyq túskeni ras. Alaıda sol qıyndyqtardyń bárin rýhanı mádenıettilikke qatysty “tózimdilik” degen sóz bar ǵoı, minekı, sol tózimdiliktiń arqasynda ulttardyń aýyzbirshiliginiń arqasynda jeńip shyqtyq. Búgin bári artta qalyp, qazir kádimgideı umytyla bastady. Osynyń bári Elbasynyń halyqty tózimdilikke shaqyrýynyń nátıjesi, halqymyzdyń birliginiń jemisi dep bilemin.
Raısa MÁDENOVA, Atyraýdaǵy respýblıkalyq “Qazaqstan koreıleri assosıasııasy” fılıalynyń tóraıymy.
– Ultaralyq tatýlyqty tereńine boılatyp, kópjaqty túsinik berýge bolady. Alaıda, men Qazaq eliniń azamaty bolǵandyqtan, bul sózdi eń qarapaıym azamattyq paıymymmen bylaısha túsinemin. О́zim koreı qyzymyn, tegim de kezinde koreıshe Hvan boldy. Biraq qazaq jigitine turmysqa shyqqannan keıin meniń tegim Mádenova bolyp ózgerdi. Bizdiń aramyzda adamı turǵydan da, ultaralyq jaǵynan da eshqandaı bir túsinbeıtin nárseler bolmaıdy. Eger ondaı jaǵdaı bolyp jatsa, otbasyn da qurmaıtyn edik. Baıqasańyz, meniń ústimdegi myna koreı halqynyń ulttyq kıimin jubaıym óz qolymen tigip bergen. Shańyraq kóterip, otaý qurǵanymyzǵa kóptegen jyldar bolsa da men bul kóılekti áli kıip júrmin. Kórdińiz be, senimdilik – adam úshin de, ult úshin de óte qajet nárse. Mine, men úshin ultaralyq tatýlyq, túsinistik degen osy. Qazaq elinde ómir súrip, jerinde turǵanymnyń ózi men úshin úlken maqtanysh. Bilesiz be, men qaıda barsam da “Qazaqstan – meniń Otanym” degen bir-aq nárseni aıtamyn. О́ıtkeni, bul meniń azamattyq boryshym.
Halyqtyń myqtylyǵy – onyń birligi ekendigine búgin taǵy da kózim jetip otyr. Osy jolǵy sessııada aıtylǵan barlyq nárselerdi, usynystardy men endi Aqtaýǵa baryp, jan-jaǵymdaǵy adamdarǵa aıtatyn bolamyn. Elbasymyzdyń kóp qadaǵalap aıtqan máseleleriniń bári “birlik” degen sózge kelip túıisedi. Bul tek sózdiń maǵynasy turǵysynan emes, shynaıy qarqyn men qozǵalystyń nátıjesinde oryndalatyn aqıqat.
Ábý-Qasym HAJALIEV, “Daımoh” cheshen-ıngýsh etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy:
– Búgin elimizde turatyn barlyq ulttardyń ókilderi Qazaqstan halqy Assambleıasynyń sessııasyna qatysyp otyr. Jalpy, halyqtyń qoldaýymen qurylǵan Assambleıa halyqtyq múddemen jumys istep kele jatqandyǵyn kóp aıta berýdiń qajeti shamaly. О́ıtkeni, aýyzbirshilik, tatýlyq, tynyshtyq úshin atqarylyp jatqan isterdi halqymyz óz kózderimen-aq kórip otyr ǵoı. Elbasynyń salıqaly saıasatyn árbir adam jaqsy sezinedi, túsinedi, qashan da qoldaý kórsetýge daıyn turady. Sebebi, barlyǵynyń da uıqysy tynysh, qaryndary toq, kóılekteri kók. Budan artyq bizge nendeı baqyt, baılyq kerek?! Árıne, eshnárseniń keregi joq.
Sonaý alystaǵy kóptegen memleketterden qannyń ıisi múńkip murnyńa keledi. Al sonda ol elder halyqtarynyń uıqysyn tynysh dep aıta alasyz ba?! Sol sebepti de túsinistik – memlekettiń durys baǵyt ustanyp, álemdik tynyshtyqty, beıbit ómirdi jaqtaýdy, jaqtap qana qoımaı, kózge naqty kórinetin istiń nátıjesimen óz halqyńa janashyr bolýdy qalaıdy. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń yqpalynan týyndaıyn saıasattyń oń serpini ultaralyq qana emes, memleketaralyq ortaq túsinistik qalyptastyrýdyń salmaǵyn arttyrmasa, eshýaqytta da kemitpeıdi.
Artýr BORGARD, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, zeınetker:
– Beıbitshilik fenomenin quraıtyn ultaralyq kelisim – ol qarapaıym ǵana adamdar arasyndaǵy dostyq pen mahabbat, senimdilik pen tózimdilik. Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylýynyń birinshi kúninen bastap ol barlyq etnosty rýhtandyra bastady. Basqa elderde joq mundaı uıymnyń bolǵanyn adamdar maqtanyshpen aıtyp jatady. О́ıtkeni, bul ulttardyń bolashaqqa degen senimin arttyrady. Kópultty Qazaqstanda osyndaı uıymnyń yqpalymen saıasattyń birizdiligin turaqtandyrýdyń mańyzy óte zor. Basqa elderde bolyp jatqan ulttar arasyndaǵy qaqtyǵystar qazaq jerinde bolmaýy úshin Assambleıa quryldy. Sondyqtan da jyl ótken saıyn Assambleıa da óziniń múmkindikterin, qoǵamdaǵy bedelin nyǵaıtyp keledi. Qazaqstandy súıýge, otansúıgishtik sezimdi arttyrýǵa jumys istep jatqan bul uıymǵa degen halyqtyń senimi joǵary. Al, munyń ózi tatýlyqtyń, ózara túsinistiktiń belgisi.
Túsinistik qandaı jaǵdaıda paıda bolady? Birinshiden, adamgershilik túsinigi bar kezde. Ekinshiden, aınalasyndaǵy árbir adamǵa onyń qoǵamdaǵy dárejesine qaramastan meıirim shýaǵyn tóge bilgen kezde. Úshinshiden, óz urpaǵyna adamı mahabbat sezimderin jetkize bilgen kezde. Sondyqtan da álemdik, jahandyq, odan qala berdi ultaralyq túsinistik degen kezde osyndaı kishigirim nárselerden bastaý kerek.
Eshaıa KOGEN, QR Bas ravvıni, Qazaqstandaǵy evreı ortalyǵynyń tóraǵasy:
– Men ózim Qazaqstanǵa 1994 jyly Ierýsalımnen kelgenmin. Minekı, bul qasıetti jerde turyp jatqanyma da 16 jyl bolyp qalypty. Aıaǵymdy alǵash ret qazaq jeriniń topyraǵyna tıgizgen kezde men erekshe bir jylylyqty sezingenmin. Taǵdyrymnyń meni Qazaqstanǵa alyp kelgenine, dál qazir osy jerdi, ıaǵnı qazaq jerin basyp júrgenime dán rızamyn. Adam boıyndaǵy árbir tamyr júreginiń soǵysyn bildiretindeı, árbir ıgilikti isti kishkentaı ushqynnan kórýge bolady. Júrektiń qandaı da bir tamyry úzilse, nemese oǵan zaqym kelse, onyń qyzmeti álsireıdi. Qoǵamdaǵy aýyzbirshilik te dál osy sııaqty.
Qazir álemde bolyp jatqan keleńsizdikter neden týyndaıdy? Adamdar bir-birin túsinbegendikten týyndaıdy. Túsinistik bolmaǵan jerde eshnárse ónbeıdi. Ilgeri qaraı júretin nárseniń bári keri ketedi. Qoǵamǵa qaýipti týǵyzatyn da osylar. Kezindegi KSRO-dan taraǵan memleketterdiń kóbinde neshe túrli qaqtyǵystar boldy, bolyp ta jatyr. Al Qazaqstanda, qudaıǵa shúkir, ondaılar bolǵan emes. Nege? О́ıtkeni, bul jerdiń negizgi halqy – qazaq halqy. Qazaq halqynyń keń peıili, basqa halyqtarǵa degen qurmeti, mahabbaty ondaıǵa eshqashan da jol bermeıdi. Men buǵan senimdimin.
Jazyp alǵan Araı ÚIRENIShBEKQYZY.
Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.
Nursultan NAZARBAEV:
TÁÝELSIZ QAZAQSTAN – BIZDIŃ EŃ QYMBAT, EŃ ASYL QUNDYLYǴYMYZ!
Qadirli otandastar!
Qurmetti qonaqtar!
Elimizdegi tatýlyq pen turaqtylyqtyń altyn arqaýyna aınalǵan Qazaqstan halqy Assambleıasyna bıyl 15 jyl toldy. Osydan 15 jyl buryn irgesi qalanǵan Assambleıa órkenıetti álemge óziniń ómirsheńdigin dáleldep berdi. Qoǵamdyq kelisimniń kepili bolǵan Assambleıa elimizdegi tutastyqtyń tutqasyna, birliktiń dińgegine, dostyqtyń dánekerine aınaldy. Endeshe, barshańyzdy osy qutty shańyraqtyń 15 jyldyǵymen shyn júrekten quttyqtaımyn! Barshańyz bilesizder, ózara senimge negizdelgen túsinistik pen tózimdilik – táýelsizdikpen tutas uǵymdar. Taǵdyr tabystyrǵan, tarıh toǵystyrǵan túrli etnos ókilderi azattyqtyń araıly tańynda ortaq Otanymyzdyń irgesin birge qalasty. Yntymaqty yrysqa, alýandyqty baılyqqa balaǵan biz birliktiń qazaqstandyq biregeı úlgisin qalyptastyrdyq. Bul “Biz, Qazaqstan halqy...” dep bastalatyn, Assambleıamen tustas ómirge kelgen keleli Konstıtýsııamyzda berik kórinis tapty. Bizdiń durys jol tańdap, izgilik pen senimge negizdelgen parasatty saıasat júrgizgenimizdi sara ýaqyttyń ózi dáleldep berdi. Beıbitshiliktiń beldeýi bolǵan qazaq jerinde babalar ańsaǵan “qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan zaman” ornady. О́negeli izgi bastamalarymen jahandyq beıbitshilikke zor yqpal etken Qazaqstannyń taǵylymdy tájirıbeleri álem jurtshylyǵyna úlgi boldy. Baǵzy men búgindi jalǵaǵan qazaq jeri adamzattyq aýqymdaǵy ıgi isterdiń ulaǵatty uıytqysyna aınaldy. Mádenıet pen rýhanııattyń alqaly ordasyndaı asqaq Astanamyzda álemniń dinbasylary úsh márte bas qosyp, bátýaly baılamǵa keldi. Turaqtylyq pen tynyshtyq saltanat qurǵan Qazaqstannyń dáýleti men sáýleti kelisip, áleýeti men qýaty eselep artty. El ekonomıkasy qaryshtap órlep, damýdyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵytyna tústik. Árıne, bul jetistikter bizge ózdiginen, ońaı kelgen joq. Elimizdiń tatýlyq pen turaqtylyqtyń berekeli beketine aınalýyna Qazaqstan halqy Assambleıasy úlken úles qosyp keledi. Men osy mereıli kúni bıik minbeden barshańyzǵa zor alǵys aıtamyn! Qurmetti sessııaǵa qatysýshylar! Qymbatty qonaqtar!Búgin Assambleıa jumysyna birneshe ondaǵan elden kelgen qonaqtar, Búkilálemdik rýhanı mádenıet forýmyna qatysýshylar qatysyp otyr.
Olar elordamyzǵa biz jyl saıyn 18 qazanda atap ótetin Rýhanı kelisim kúninde keldi.
1992 jyly sol kúni Almatyda halyqaralyq, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastarda jalpyadamzattyq qundylyqtardy basymdyq dep jarııa etken Birinshi halyqaralyq rýhanı kelisim kongresi bolyp ótti.
Rýhanı mádenıet forýmy Astanada Qazaqstannyń usynysy boıynsha BUU Halyqaralyq mádenıetter jaqyndasýynyń jyly dep jarııalaǵan 2010 jyly ótip otyrǵany bir ǵanıbet.
Men eń aldymen bizdiń barlyq sheteldik qonaqtarymyzǵa forým jumysyna qatysqany úshin rızashylyǵymdy bildirip, osynda jınalyp otyrǵan barshany Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 15 jyldyq mereıtoıymen quttyqtaǵym keledi!
Bizdiń Assambleıanyń tarıhy – bizdiń turaqtylyǵymyzdyń tarıhy.
Bul beıbitshiliktiń, kelisim men jasampazdyqtyń 15 jyly.
Biz bul sessııany EQYU-ǵa bizdiń tóraǵalyǵymyzdyń “Senim, dástúr, ashyqtyq jáne tózimdilik” deıtin ortaq uranymen ótkizip otyrýymyz kezdeısoqtyq emes.
О́tken 15 jylda orasan zor jumys júrgizildi.
Biz kún ótken saıyn adamdar arasyndaǵy SENIMDI nyǵaıta berdik.
Biz Otan taǵdyry úshin ortaq jaýapkershiliktiń jańa DÁSTÚRIN qalyptastyrdyq.
Biz etnosaralyq jáne konfessııaaralyq qatynastarda AShYQTYQTY qamtamasyz ettik.
TО́ZIMDILIK Qazaqstandy tabysty da senimdi damytýdyń mańyzdy faktoryna aınaldy.
Bul qaǵıdattar bizdiń elimizdiń ishki de, syrtqy da saıasatynyń rýhyn beıneleıdi.
Qurmetti Assambleıa músheleri!
1992 jylǵy jeltoqsanda, Qazaqstan halyqtarynyń birinshi forýmynda ózimizdiń tarıhymyzda alǵash ret bizdiń kóp ultty Otanymyzda ultaralyq kelisimdi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jańa qoǵamdyq ınstıtýt qurýdy usynǵan edim.
Assambleıanyń qurylýy aqıqat sáti boldy.
Jalpyhalyqtyq erik-jiger týǵyzǵan Assambleıa bedeldi konstıtýsııalyq organǵa aınaldy.
Alǵashqy kúnnen bastap ol elimiz ben halqymyzdyń aldynda jaýapkershilik tanytty.
1995 jyly Assambleıa búkilhalyqtyq referendýmda elimizdiń Negizgi Zańynyń qabyldanýyna qoldaý bildirdi.
Búginde Konstıtýsııa men Qazaqstan halqy Assambleıasy jaı ǵana qurdastar emes.
Bular turaqtylyqtyń, jańǵyrtý men órkendeýdiń irgetasyna aınalǵan eki uly qundylyq.
Assambleıany qurý arqyly biz ulttyq birliktiń derbes jolyn taptyq.
Bul jolda qazirdiń ózinde kóp is atqaryldy.
Birinshiden, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq teńdiktiń quqyqtyq bazasy jasaldy.
Ol dinı nanym erkindigi týraly, tilder týraly, qoǵamdyq birlestikter, Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly zańdar júıesin qamtıdy.
Bizde etnostar quqyǵyn shekteıtin birde bir zań joq.
Ekinshiden, Assambleıa jumysy strategııalyq josparlaý negizinde túzilgen.
2010 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan Assambleıany damytý strategııasy tabysty iske asyryldy.
Bıylǵy jyly Qazaqstandy damytýdyń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq josparynyń quramdas bóligi retindegi El birligi doktrınasy qabyldandy.
Úshinshiden, memlekettiń etnosaralyq saladaǵy saıasatynyń negizine “sanalýandyqtaǵy birlik” qaǵıdaty alynǵan.
Munyń ózi til saıasatynda barynsha aıshyqty kórindi.
Bárinen buryn memlekettik tilde oqytatyn mektepter jelisi keńeıip keledi.
Qazir mundaı mektepter tórt myń derlik, bul 90-shy jyldar basyndaǵydan 2 ese kóp.
Barlyq tilek bildirýshiler úshin qazaq tilin oqytatyn júzden asa ortalyqtyń jumysy jolǵa qoıyldy.
Qazaq tildi BAQ-tarǵa jan-jaqty qoldaý kórsetilýde. Táýelsizdik jyldarynda qazaq tilindegi baspalyq basylymdar 7 ese kóbeıdi.
Etnostar tilderi men mádenıetterin memlekettik qoldaýdyń tıimdi júıesi oıdaǵydaı jumys isteýde.
Seksen segiz mektepte oqý ózbek, tájik, uıǵyr jáne ýkraın tilderinde júrgiziledi.
Júz segiz mektepte jıyrma eki etnostyń tilderi derbes pán retinde oqytylady.
Otyz etnostyń tilderin oqyp-úırenýdiń júz toqsan lıngvıstıkalyq ortalyǵy jumys isteıdi.
Elimizde on bes tilde otyz bes baspalyq basylym shyǵady.
Telearnalar efırinde on bir tildegi habarlar beriledi.
On tórt orys, ózbek teatrlary, sondaı-aq TMD-daǵy birden bir uıǵyr, koreı jáne nemis teatrlary jumys isteıdi.
Tórtinshiden, biz etnosaralyq qatynastardyń qarjylyq jáne materıaldyq bazasyn nyǵaıttyq.
Tek sońǵy 9 jylda ulttyq teatrlardy memlekettik qoldaýdyń kólemi 4,5 ese derlik ósip, 2010 jyly úsh júz jetpis tórt mıllıon teńgeni qurady.
Besinshiden, Assambleıanyń ınfraqurylymy keńeıtildi.
Eger Assambleıanyń birinshi sessııasyna bar-joǵy 40 ulttyq-mádenı ortalyq qatyssa, búginde elimizdiń barlyq óńirlerinde 820 etnomádenı birlestik tabysty jumys isteýde.
Olardyń ıgiligine Astanada Beıbitshilik jáne kelisim saraıy, on oblys ortalyǵyndaǵy Dostyq úıleri berilgen.
Altynshydan, Otan taǵdyry úshin ortaq jaýapkershilik qazaqstandyqtardyń ulttyq birliginiń irgetasy boldy.
Biz “Bir el – bir taǵdyr” qaǵıdatyn iske asyrdyq.
Barlyq etnostar “Qazaqstan-2030” Strategııasyn iske asyrýǵa belsene qatysýda.
Búginde biz Jedel ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń, Qazaqstandy 2020 jylǵa deıin damytý strategııalyq josparynyń jańa mindetterin birlese sheshýdemiz.
Biz elimizdiń Parlamenti men máslıhattarynda barlyq etnostardyń ókilderi bolýyn qamtamasyz ettik.
Qazaqstan halqy Assambleıasy Májilistiń toǵyz depýtatyn saılaıdy, olar naǵyz “dostyq elshilerine” aınaldy.
Parlamentte barlyǵy otyz etnostyń, al máslıhattarda – otyz eki etnostyń ókilderi jumys isteıdi.
Jetinshiden, bizdiń memleketimizdiń zaıyrly sıpaty jaǵdaıynda dinı sanalýandylyq halqymyz tózimdiliginiń shynaıy belgisine aınaldy.
Qazaqstanda dinı turǵydaǵy qaqtyǵystar eshqashan bolǵan emes.
Bizdiń Astana álemge jahandyq dinaralyq únqatysýdyń ortalyǵy retinde belgili.
Biz Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezin úsh márte ótkizdik.
Osylaısha Qazaqstanda qazirgi kezde ultaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimniń tıimdi júıesi qalyptasqan.
Qurmetti dostar!
Bizdiń Assambleıanyń tarıhy halyq pen eldiń shynaıy qýaty nede ekenin kórsetedi.
Mynadaı tanymdyq mysal keltireıin.
Osy jylǵy kóktemde sýdyń plotınany buzýy saldarynan Almaty oblysyndaǵy Qyzylaǵash aýyly kúıredi.
Adamdar opat boldy, júzdegen otbasylar baspanasyz qaldy.
Bul qasirettiń aýyrtpalyǵy árbir qazaqstandyqtyń qabyrǵasyn qaıystyrdy.
Búkil elimizde adamdar qyzylaǵashtyqtar úshin kıim-keshek, azyq-túlik, aqsha jınaı bastady.
Tek Assambleıa músheleri óz qaltalarynan qyryq jeti mıllıon teńge qosty.
Bul qarajatqa aýylda balalardyń sport mektebi, turmystyq qyzmet úıi salyndy.
Qysqa merzimde kent tolyqtaı qalpyna keltirildi.
Onyń turǵyndary maǵan joldaǵan hattarynda kórsetilgen kómek úshin rızashylyqtaryn bildirip, barsha qazaqstandyqtardyń ózderimen birge qaıǵyryp-muńaıǵandyǵyn atap ótýde.
Bizdiń azamattar Shyǵys Qazaqstanda sý tasqynynan zardap shekkenderge dál osylaı kómek kórsetti.
О́zderińiz bilesizder, bıylǵy jyly búkil álemde osyndaı apattardan júzdegen myń adamdar zardap shekti.
Olardyń basym kópshiligi osy kúnge deıin qarapaıym alǵashqy qajettilik zattarynyń jetispeýshiliginen qıyndyq kórýde.
Sý, elektr jaryǵy, azyq-túlik joq.
Bizdiń elimizde kómek der kezinde kórsetildi, al eldi mekender qalpyna keltirilip qana qoıǵan joq.
Olar jańa turpatqa ıe boldy.
Bul halyq birligi kórinisiniń jarqyn ónegesi.
Taǵy bir basqa mysal keltireıin.
Orys tildi ızraıldikter federasııasynyń tóraıymy, Izraıl knessetiniń depýtaty Sofa Landver óz hatynda kóptegen elderde “burynnan bar tikeleı qazaq dıasporasymen qatar qazaqstandyq dıaspora da paıda bolyp” úlgergenine nazar aýdarypty.
Ony Qazaqstannan Izraılge, Germanııaǵa, Ulybrıtanııaǵa, Reseıge, Túrkııaǵa jáne basqa elderge barǵan barynsha árqıly etnostyq toptardyń ókilderi qalyptastyrýda.
Men jyl saıyn bizdiń sheteldik otandastarymyzdan – qazaqstandyqtardan myńdaǵan hat alamyn.
Olar Qazaqstanda ana tilin oqyp-úırenýge, óz mádenıeti men dástúrlerin saqtaýǵa barlyq jaǵdaıdyń jasalǵany úshin qazaq halqyna rızashylyqtaryn bildiredi.
Qurmetti Assambleıaǵa qatysýshylar!
Turaqtylyq pen kelisim – bul kún saıynǵy úlken jumys, ony jyldan jylǵa, urpaqtan urpaqqa jetkizip jalǵastyrý qajet.
Kelisim men birlikti qandaı bir etnosqa qatystylyǵyna qaramastan árbir qazaqstandyq saqtaýy kerek.
Bul barshaǵa jáne árkimge qajet.
О́ıtkeni bizdiń Otanymyzdyń myzǵymaı turýy, árbir qazaqstandyqtyń aman-saýlyǵy men bolashaǵy osyǵan baılanysty.
Árbir halyq óz elinde tynyshtyq saqtaýǵa jaýapkershilikti ózi moınyna alady.
О́kinishke oraı, etnosaralyq jáne dinaralyq qatynastardyń shıelenisýine baılanysty alańdaýshylyq búginde planetanyń kóptegen óńirlerin qamtyp otyr.
Álemde dinı tózbeýshiliktiń artýy baıqalyp otyr.
Bul dinı qasıetti zattardy ózara jarııa túrde keleke etýden kórinis berýde.
Qasıetti kitaptardy órteýden, hramdar men molalardy qorlaýdan, qandaı din durysyraq degen daýlardan kórinis berýde.
Osynyń bári, ókinishke oraı, joǵalmapty, kerisinshe, álemdi búgin de dúrliktirýde.
Keıbir elderde ulttyq birizdilikti saqtaýdyń radıkaldy ádisteri barǵan saıyn jıi paıdalanylýda.
Jahandanýǵa degen mundaı kózqaras tipti eń damyǵan eýropalyq elderde kóptegen etnostyq mıgranttar men azshylyqtyń múddelerin qozǵap otyr.
О́zara renishter kóbeıip, etnosaralyq alystaýshylyq pen adamdardyń bir-birine senbeýshiligi óse túsýde.
Azııa men Afrıka elderinen monomádenıetti jáne monokonfessııaly Eýropaǵa tartqan kóshi-qon arnasy mundaǵy musylman turǵyndardyń jetiden qyryq mıllıon adamǵa deıin ósýine jetkizdi.
Osy azshylyqpen ózara qarym-qatynas problemasy batyseýropalyq elder kún tártibiniń asa mańyzdy máselesine aınalýda.
Al amerıkalyqtar úshin buǵan deıin beımálim bolyp kelgen florıdalyq pastordyń Qurannyń eki júz danasyn órteımin degen málimdemesi kútpegen oqıǵa boldy.
Mundaı málimdeýler musylman áleminde ásire teris, jaýap kózqarasty týyndatýda.
Mundaı órkenıetti jiktelis úlken shıeleniske soqtyrýy múmkin.
Batysta jáne musylman Shyǵysynda barlyq salamatty oıdyń kúshterin eki taraptaǵy da ekstremıstik kórinisterdi beıtaraptandyrý úshin biriktirý mindeti ózekti bola túsýde.
Onyń ústine qazir ksenofobııany, etnostyq ekstremızm men shovınızmdi ashyq paıdalanýshylardyń saıası yqpaly artýynyń úrdisin kórmeý múmkin emes.
Keıbir elderde olar parlamenttegi ókildikteriniń bolýyna qol jetkizip, úkimetke kirip otyr.
Álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarysy osy zamanǵy jahandyq problemalardy qıyndatyp jiberdi.
Búginde bir mıllıardqa jýyq adam ashtyqtan zardap shegýde. Jyl saıyn ashyǵýdan bes mıllıonǵa deıin balalar opat bolýda.
Eki júz mıllıonnan astam adam jumyssyz júr.
Qaıyrshylyq jaǵdaıynda tózimdilik tóbe kórsetpeıdi.
Sonyń saldarynan jyl saıyn búkil álemde otyzǵa jýyq jańa qarýly qaqtyǵystar týyndaıdy.
О́kinishke oraı, etnosaralyq janjaldar TMD elderinde de oryn alýda. Atap aıtqanda, bul Prıdnestrove, Kavkaz, Ortalyq Azııa.
Bizdiń kórshimiz – Qyrǵyzstannyń qaıǵyly tájirıbesi muny qýattaıdy.
Saıası daǵdarys jaǵdaıynda etnostyq turǵydaǵy qaqtyǵystarǵa arandatýshylyq boldy.
Bul qıyn saldarǵa – bıliksizdikke, beıbereketsizdikke, ıesizderdi tonaýshylyqqa, zorlyqqa, adam óltirýge soqtyrdy.
Ǵasyrlar boıy bir jerde beıbit jaǵdaıda birge turǵan myńdaǵan adamdar zardap shekti.
Biz beıbit ómirdi etnosaralyq janjaldardyń aqylǵa syımaıtyn qatygezdiginen bólip turatyn shekteýdiń qandaılyq shetin ekenin barǵan saıyn ótkir sezine tústik.
Qazir Qyrǵyzstanda memlekettik ınstıtýttardy qalpyna keltirý úderisi júrip jatyr.
Qazaqstandyqtar bul elden jetken árbir ıgi habardy úmitpen estip bilýde.
Men Qyrǵyzstan halqyna óz elderin qaıta túletýde danalyq, tózimdilik tilegim keledi!
Biz osy zamanǵy dúnıeden senim men tózimdilik daǵdarysyn kórip otyrmyz.
Sondyqtan da bıylǵy jyly Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq jónindegi uıymdy basqarǵan Qazaqstan etnosaralyq jáne dinaralyq tózimdilik ıdeıasyn belsendi túrde ilgeriletip keledi.
Bıylǵy jyly qazaqstandyq tózimdilik pen kelisim modeliniń tusaýkeseri Kopengagende, Venada, Jenevada, Nıý-Iorkte bolǵan iri forýmdarda ótti.
Astanada Tózimdilik jáne kemsitpeýshilik jóninde konferensııa ótkizildi.
BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn bizdiń elimizge sapary barysynda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jumysymen de egjeı-tegjeıli tanysqan bolatyn.
Ol Assambleıa qaǵıdattary BUU qaǵıdattarymen tolyq máninde úılesetinin atap ótti.
Konfýsıı adamdy parasatqa úsh jol jetkizetinin aıtqan eken: elikteý joly – eń jeńil jol, oı saraby joly – eń izgi jol, óz tájirıbeńniń joly – eń aýyr jol.
Qoǵam, el týraly da osyny aıtýǵa bolady.
Sondyqtan eldiń basty jetistigi beıbitshilik pen kelisim bolyp tabylady degende, bul tizbeleıtin jaı aqıqat emes.
Bul turaqsyz álemdegi aıtýly tabys.
Bul óńirlik jáne jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa biz qosqan súbeli úles.
Qurmetti Assambleıa músheleri!
Búginde bizdiń aldymyzda ulttyq birlikti nyǵaıtýmen baılanysty birqatar jańa mindetter tur.
Birinshi. Jaqynda Qazaqstan Táýelsizdiginiń Jıyrma jyldyǵyna aıaq basady.
Aldaǵy mereıtoı Qazaqstan tarıhynda aıtýly oqıǵa bolyp, memlekettilikti nyǵaıtýy, halyqty patrıottyq qundylyqtar tóńiregine shoǵyrlandyrýy tıis.
Shynaıy patrıotızm daýys kótere sóılegen sózderden emes, naqty ister men jaýapty qımyl-áreketterden kórinýi kerek.
Qazaqstandyq patrıotızmniń ólshemi el ıgiligi úshin jasalatyn óndiristik jáne shyǵarmashylyq eńbek bolýy tıis ekenine men senimdimin.
Bizdiń jaqyn jyldardaǵy basty mindetimiz Qazaqstandy serpindi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý jónindegi Memlekettik baǵdarlamany júzege asyrý bolady.
Ekonomıkany ınnovasııalyq jańǵyrtý, onyń básekege qabilettiligin arttyrý mindeti – bul bolashaqta eldiń myzǵymastyǵy máselesi.
Bul – Táýelsizdiktiń sınonımi.
Bul – kóptegen ondaǵan jyldar burynǵa arnalǵan ulttyq kún tártibiniń máselesi.
Bul mindetti qoıylǵan merzimde oryndasaq – demek, eldiń ornyqty damýyn qamtamasyz etip, barlyq azamattardyń ál-aýqatyn arttyra alamyz.
Mine, naq osyndaı oılarmen jáne istermen biz Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyn qarsy alyp, jańa ǵasyrdaǵy jolymyzdy jalǵastyrýǵa tıispiz.
Qazirgi kezde Úkimet Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyna Jalpyulttyq daıyndyq josparyn jasap jatyr.
Assambleıa ony daıyndaýǵa belsene qatysýy tıis.
Assambleıaǵa sondaı-aq Qazaqstannyń tabystaryn nasıhattaý, taıaýdaǵy onjyldyqqa arnalǵan mindetterdi túsindirý júkteledi.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlesip bilim berý mekemelerinde – balalar baqshasynan bastap joo-larǵa deıin – Qazaqstandaǵy etnosaralyq qatynastardyń tarıhy týraly, patrıotızm týraly arnaıy baǵdarlamalardy jasap, engizý kerek.
Qazaqstandaǵy kópetnosty qoǵamnyń qalyptasý tarıhyn jazý jónindegi jumysty jalǵastyrý qajet.
Birinshi mamyr – Qazaqstan halqynyń birligi kúnin el etnostary dostyǵyn jappaı kórsetý merekesine aınaldyrý kerek.
Assambleıaǵa Mádenıet mınıstrligimen birlesip, jastar úshin bizdiń qoǵamymyzdaǵy tózimdilik pen kelisim taqyrybyn ashyp kórsetetin kórkem fılmder serııasyn jasaý qajet.
Qazaqstan halqy Assambleıasynyń quzyrymen ulttyq teatrlar festıvalin uıymdastyrý kerek.
Televızııada jańa Qazaqstannyń qalyptasýyna úles qosqan túrli etnostardyń kórnekti ókilderi týraly áńgimeleıtin habarlar sıkly shyǵýy tıis.
Ekinshi. Memlekettik tildi damytý mańyzdy basymdyq bolyp qala beredi.
Bizdiń maqsatymyz – memlekettik tildi Qazaqstannyń barlyq azamattarynyń meńgerýine qol jetkizý.
Biraq basqa etnostardyń quqyqtaryna qysym kórsetilmeýi tıis.
Túrli qarym-qabilet, adamnyń jasy, múmkindikteri – osynyń barlyǵy eskerilgeni jón.
Jaqynda meniń tapsyrmam boıynsha qazaq tilinde habar taratatyn “Balapan” balalar telearnasy ashyldy.
Kezekte – “Mádenıet” jáne “Bilim” telearnalaryn qurý mindeti tur.
Qazirgi kezde Tilderdi paıdalaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy jasalyp jatyr.
Onyń jobasyn Assambleıa músheleriniń, qoǵamdyq birlestikterdiń qatysýymen muqııat talqylaý qajet.
Úshinshi. Qazaqstan halqynyń etnostyq jáne mádenı sanalýandyǵy men tóltýmalyǵyn saqtaýǵa baılanysty jańa qadamdar izdegen jón.
Assambleıa Hatshylyǵyna, “Samuryq-Qazyna” ulttyq ál-aýqat qoryna Astana ákimdigimen birlesip, Astanada etnostyq aýyl qurý jóninde usynys jasap engizýdi tapsyramyn.
Jaqynda Qazaqstanda Ulttar Teatry quryldy. Bul bastamany qoldaý qajet.
Úkimetke osy teatrǵa yqpal etý tetigin qarastyrýdy tapsyramyn.
Qazirgi kezde sondaı-aq etnosaralyq qatynas máselelerine arnalǵan ǵylymı zertteýler júıesin damytý da mańyzdy.
Bizdiń tózimdilik modelimizdi ortaq túsiný men jetildirýdiń jańa tetikterin jasaý maqsatynda bul máselede tereń de júıeli kózqaras qajet.
Assambleıa Hatshylyǵyna osy máselelermen naqty aınalysatyn qurylymdardyń jumysyn saralaý kerek.
Olardyń áleýetin biriktirip, Eýrazııa ýnıversıtetiniń janynan Etnosaralyq qatynastardy zertteý ortalyǵyn qurý qajet dep esepteımin.
Tórtinshi. Bizdiń tózimdilik tájirıbemizdi shetelderde odan ári belsendi ilgeriletý mańyzdy.
Qazaqstan halqy Assambleıasy quzyrymen Ortalyq Azııadaǵy tózimdilik máseleleri boıynsha Azamattyq forým ótkizýdi, oǵan óńir elderiniń ÚEU, BAQ, óner jáne mádenıet qaıratkerlerin qatystyrýdy usynamyn.
Qazaqstannyń 2011 jyly ShYU men Islam Konferensııasy Uıymyndaǵy tóraǵalyqtaryn qatysýshy elder jurtshylyǵyn bizdiń konfessııaaralyq kelisim tájirıbemizben keńinen tanystyrý úshin paıdalaný qajet.
О́zderińiz biletindeı, jaqynda Ystambulda ótken Túrki tildes memleketter sammıtinde Astana túrki áleminiń 2012 jylǵy astanasy dep jarııalandy.
Bizge atalǵan halyqaralyq aksııany ótkizý tujyrymdamasyn muqııat daıyndaý kerek.
Besinshi. EQYU-nyń aldaǵy Astana Sammıtine baılanysty aýqymdy jumystar kútip tur.
Álemdegi jańa táýelsiz elderdiń eshqaısysy buǵan deıin ózinde osyndaı jahandyq aýqymdaǵy forýmdy qabyldaýǵa quqyqty bolyp kórgen emes.
Bizge álemniń elý bes memleketiniń, iri halyqaralyq uıymdardyń delegasııalary keledi.
Qazaqstan halqy Assambleıasy sammıtti daıyndaý men ótkizýge barynsha belsene qatysýy tıis.
Biz qonaqjaı qojaıyn bolýymyz kerek.
Laıyqty qarsy alýlar uıymdastyryp, bizdiń sanalýandyǵymyzdy kórsetýimiz, etnomádenı birlestikterimizdiń, Assambleıanyń óziniń jumys tájirıbesin tanystyrýymyz kerek.
Men qazirdiń ózinde álem tarıhyna enip kele jatqan Astana Rýhy uǵymy sanalýandyqtaǵy senim, kelisim, tózimdilik jáne birlik qaǵıdattaryna negizdelgen álem ornyqtyrýdaǵy jalpyǵa ortaq umtylystyń sımvoly bolatynyna senimdimin.
Qurmetti dostar!
Qazaqstan jolynyń eń bir qıyn kezeńderinde árqashan sizderden qoldaý taptym, meniń qymbatty úzeńgilesterim men dostarym!
Men Assambleıany qurýdyń bastaýlarynda turǵandardyń barlyǵyna erekshe rızashylyǵymdy bildiremin.
Maǵan jańa memleket qurýǵa, reformalar júrgizýge, ekonomıkany damytýǵa, halyqtyń turmysyn jaqsartýǵa kómekteskenderge rızashylyǵymdy bildiremin.
Meniń tapsyrmam boıynsha qoǵamdyq nagrada – “Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qoǵamdyq “Birlik” altyn medali” belgilendi.
Búgin men bizdiń qoǵamymyzda beıbitshilik pen kelisimdi qamtamasyz etý isine aıtarlyqtaı úles qosqan qazaqstandyqtarǵa osy medaldy tapsyrý týraly sheshimge qol qoıdym.
Osy nagradanyń alǵashqy ıegerlerin shyn júrekten quttyqtaımyn!
Qadirli áleýmet!
Biz myńjyldyqtar toǵysynda babalar ańsaryn shyndyqqa aınaldyryp, táýelsiz memleket qurdyq.
Keshegi Tóle, Qazybek, Áıteke bıler kóksegen, Abylaı han armandaǵan, Abaı tilegen abat kúnge jetip, barsha qazaqtyń basyn biriktirdik. Osylaısha enshisi bólinbegen birtutas eldikke qol jetkizdik.
Jerdiń kıesin, eldiń ıesin tanyttyq.
Elimizdi meken etken barsha etnos ókilderiniń jaýapkershiligin alyp, ulystyń uıytqysyna aınaldyq.
Kúıregen alyp Keńester odaǵynyń qırandysynan aman shyǵyp, aıdaı álemge tanymal egemen el atandyq.
Biz tarıh úshin tym qysqa sanalatyn táýelsizdik jyldarynda bıik belesterdi baǵyndyryp, asqar asýlardan óttik.
Baýyry bútin birligimizben eńseli eldigimizdi eselep, myzǵymas memleketimizdi bekemdeı tústik.
Dúnıeni dúrliktirgen, álemdi turalatqan jahandyq daǵdarys daýyldaryna tótep berdik. Qıyndyqtardy eńsere júrip shıradyq, shyńdala túsip, asqar shyńdarǵa umtyldyq.
Osylaısha “qazaq el bola almaıdy” degen bázbir sáýegeılerdiń boljamdaryn joqqa shyǵardyq.
Qazir aıtýǵa ǵana jeńil, munyń bári bizge ózdiginen kelmegenin barshańyz bilesizder.
Búgingi kúnge jetý úshin biz aıanbaı ter tógip, tize qosyp, birge eńbek ettik.
Tyǵyryqqa tireıtin túıindi máseleler boıynsha tıimdi sheshimder qabyldap, olardy pármendi iske asyra bildik.
Osy jolda memleketimizdiń mereıin ósirgen, eldi qarqyndy damý jolyna jetelegen – bizdiń aınymas aýyzbirshiligimiz.
Dana halqymyzda “Birligi joq el – tozar, birligi bar el – ozar” degen ulaǵatty sóz bar.
Biz tynyshtyq arqyly turaqtylyqqa, tatýlyq arqyly tutastyqqa qol jetkizdik.
Ardaqty aǵaıyn!
Bizdiń barshamyzdyń Otanymyz bir! Ol – táýelsiz Qazaqstan! Ol bizdiń eń qymbat, eń asyl qundylyǵymyz!
Otany joq adam – tamyrsyz, turlaýsyz qańbaq sııaqty. “Otan – ottan ystyq” degen, týǵan jerdiń topyraǵy da, taýy men dalasy da qymbat.
Otannyń aptap ystyǵy men aıazdy sýyǵy da janǵa jaıly. Onyń kóneden jetken tereń tarıhy men abyz tili túsingen janǵa syrly shejire shertedi.
Otandy qasterleý – eldigimizdiń tiregi.
Biz otanshyl bolýǵa, jas urpaqtyń sanasyna otanshyldyq uǵymyn berik ornyqtyrýǵa tıispiz.
Bile-bilsek, Otandy súıý – bizdiń perzenttik paryzymyz, qarys qadam úshin janyn qıǵan babalardyń asyl amanatyna adaldyǵymyz!
Aldymyzda áli talaı asqar asýlar bar, almaǵaıyp zamanyna saı qubylyp turǵan ǵalam bar.
Biz sonyń bárine tótep berip, ortaq Otanymyzdy kózimizdiń qarashyǵyndaı saqtaýǵa tıispiz.
Ol úshin bizge eń áýeli yntymaq pen bereke-birlik kerek.
Endeshe, táýelsizdigimiz tuǵyrly, elimiz aman, memlekettigimiz máńgi, bereke-birligimiz baıandy bolsyn, aǵaıyn!
Rahmet.
Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.
Delegattar ne deıdi?
Aldan SMAIYL, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty:
– Assambleıa – qaı kezde de halyqtyń sózin sóılep, halyqtyń usynysyn aıtyp kele jatqan óte bedeldi uıym. Qazaqstan halqy Assambleıasy respýblıkamyzǵa, halqymyzǵa qajetti kóptegen bastamalardy kóterip júr. Búgingi sessııada resmı usynystar da aıtyldy. Máselen, birinshiden, birligimizdi odan ári damytý, ekinshiden, Qazaqstanda turatyn barlyq azamattardyń qazaq tilin bilýi. Til týraly Koreı mádenıet ortalyǵynyń basshysy jaqsy aıtty jáne Elbasymyzdyń óz sózinde qazaq tiliniń qanshalyqty mańyzdy ekendigin, ony aldymen ózimizdiń úırengendigimiz qajet ekendigin, sodan baryp búkil respýblıka azamattarynyń qazaq tilin ózderiniń ana tilderine aınaldyrý oıy sessııaǵa jınalǵandardyń kóńilderinen shyqty. Endi Elbasynyń bul usynysy búkil Qazaqstanǵa taraıdy dep oılaımyn. Sonymen qatar, elimiz ony qoldaıdy. Dál osydan bastap qazaq tiliniń jańa bıik-belesteri bastalady dep tujyrymdaýǵa bolady.
Sondaı-aq taǵy aıryqsha atap ótetin nárse, búgin Tuńǵysh Prezıdentimizdiń osy respýblıkanyń, halyqtyń shyn mánisindegi álem tanyǵan Kóshbasshysy ekendigin jınalǵan qaýym kóp aıtty. Sondyqtan Qazaqstannyń ári qaraıǵy taǵdyryn, ekonomıkalyq, áleýmettik, rýhanı taǵdyryn, halyqaralyq bedelin Elbasymyzǵa senip tapsyrýymyz kerek.
Gúlshara ÁBDIQALYQOVA, QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri:
– Qazaqstan halqy Assambleıasynyń bıylǵy kezekti sessııasy Astanada ótetin EQYU Sammıtinen buryn ótip jatqandyǵynyń ózindik nyshandyq máni bar. EQYU-ǵa 56 memleket múshe bolsa, al bizdiń elde 130-dan astam ult ókilderi turady. Qazaq jerindegi barlyq ulttardyń tatýlyǵy Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etý jumysyna belgili dárejede oń yqpalyn tıgizýde. Ultaralyq tatýlyqtyń arqasynda memlekettiń saıası turaqty damý menedjmenti qalyptasty. Al bul baǵyttaǵy jumystardyń úlesine jyl saıynǵy ótetin Qazaqstan halqy Assambleıasynyń sessııalarynda kóteriletin máselelerdiń yqpaly orasan zor.
Kezinde halqymyzdyń basyna ekonomıkalyq aýyrtpashylyq túskeni ras. Alaıda sol qıyndyqtardyń bárin rýhanı mádenıettilikke qatysty “tózimdilik” degen sóz bar ǵoı, minekı, sol tózimdiliktiń arqasynda ulttardyń aýyzbirshiliginiń arqasynda jeńip shyqtyq. Búgin bári artta qalyp, qazir kádimgideı umytyla bastady. Osynyń bári Elbasynyń halyqty tózimdilikke shaqyrýynyń nátıjesi, halqymyzdyń birliginiń jemisi dep bilemin.
Raısa MÁDENOVA, Atyraýdaǵy respýblıkalyq “Qazaqstan koreıleri assosıasııasy” fılıalynyń tóraıymy.
– Ultaralyq tatýlyqty tereńine boılatyp, kópjaqty túsinik berýge bolady. Alaıda, men Qazaq eliniń azamaty bolǵandyqtan, bul sózdi eń qarapaıym azamattyq paıymymmen bylaısha túsinemin. О́zim koreı qyzymyn, tegim de kezinde koreıshe Hvan boldy. Biraq qazaq jigitine turmysqa shyqqannan keıin meniń tegim Mádenova bolyp ózgerdi. Bizdiń aramyzda adamı turǵydan da, ultaralyq jaǵynan da eshqandaı bir túsinbeıtin nárseler bolmaıdy. Eger ondaı jaǵdaı bolyp jatsa, otbasyn da qurmaıtyn edik. Baıqasańyz, meniń ústimdegi myna koreı halqynyń ulttyq kıimin jubaıym óz qolymen tigip bergen. Shańyraq kóterip, otaý qurǵanymyzǵa kóptegen jyldar bolsa da men bul kóılekti áli kıip júrmin. Kórdińiz be, senimdilik – adam úshin de, ult úshin de óte qajet nárse. Mine, men úshin ultaralyq tatýlyq, túsinistik degen osy. Qazaq elinde ómir súrip, jerinde turǵanymnyń ózi men úshin úlken maqtanysh. Bilesiz be, men qaıda barsam da “Qazaqstan – meniń Otanym” degen bir-aq nárseni aıtamyn. О́ıtkeni, bul meniń azamattyq boryshym.
Halyqtyń myqtylyǵy – onyń birligi ekendigine búgin taǵy da kózim jetip otyr. Osy jolǵy sessııada aıtylǵan barlyq nárselerdi, usynystardy men endi Aqtaýǵa baryp, jan-jaǵymdaǵy adamdarǵa aıtatyn bolamyn. Elbasymyzdyń kóp qadaǵalap aıtqan máseleleriniń bári “birlik” degen sózge kelip túıisedi. Bul tek sózdiń maǵynasy turǵysynan emes, shynaıy qarqyn men qozǵalystyń nátıjesinde oryndalatyn aqıqat.
Ábý-Qasym HAJALIEV, “Daımoh” cheshen-ıngýsh etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy:
– Búgin elimizde turatyn barlyq ulttardyń ókilderi Qazaqstan halqy Assambleıasynyń sessııasyna qatysyp otyr. Jalpy, halyqtyń qoldaýymen qurylǵan Assambleıa halyqtyq múddemen jumys istep kele jatqandyǵyn kóp aıta berýdiń qajeti shamaly. О́ıtkeni, aýyzbirshilik, tatýlyq, tynyshtyq úshin atqarylyp jatqan isterdi halqymyz óz kózderimen-aq kórip otyr ǵoı. Elbasynyń salıqaly saıasatyn árbir adam jaqsy sezinedi, túsinedi, qashan da qoldaý kórsetýge daıyn turady. Sebebi, barlyǵynyń da uıqysy tynysh, qaryndary toq, kóılekteri kók. Budan artyq bizge nendeı baqyt, baılyq kerek?! Árıne, eshnárseniń keregi joq.
Sonaý alystaǵy kóptegen memleketterden qannyń ıisi múńkip murnyńa keledi. Al sonda ol elder halyqtarynyń uıqysyn tynysh dep aıta alasyz ba?! Sol sebepti de túsinistik – memlekettiń durys baǵyt ustanyp, álemdik tynyshtyqty, beıbit ómirdi jaqtaýdy, jaqtap qana qoımaı, kózge naqty kórinetin istiń nátıjesimen óz halqyńa janashyr bolýdy qalaıdy. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń yqpalynan týyndaıyn saıasattyń oń serpini ultaralyq qana emes, memleketaralyq ortaq túsinistik qalyptastyrýdyń salmaǵyn arttyrmasa, eshýaqytta da kemitpeıdi.
Artýr BORGARD, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, zeınetker:
– Beıbitshilik fenomenin quraıtyn ultaralyq kelisim – ol qarapaıym ǵana adamdar arasyndaǵy dostyq pen mahabbat, senimdilik pen tózimdilik. Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylýynyń birinshi kúninen bastap ol barlyq etnosty rýhtandyra bastady. Basqa elderde joq mundaı uıymnyń bolǵanyn adamdar maqtanyshpen aıtyp jatady. О́ıtkeni, bul ulttardyń bolashaqqa degen senimin arttyrady. Kópultty Qazaqstanda osyndaı uıymnyń yqpalymen saıasattyń birizdiligin turaqtandyrýdyń mańyzy óte zor. Basqa elderde bolyp jatqan ulttar arasyndaǵy qaqtyǵystar qazaq jerinde bolmaýy úshin Assambleıa quryldy. Sondyqtan da jyl ótken saıyn Assambleıa da óziniń múmkindikterin, qoǵamdaǵy bedelin nyǵaıtyp keledi. Qazaqstandy súıýge, otansúıgishtik sezimdi arttyrýǵa jumys istep jatqan bul uıymǵa degen halyqtyń senimi joǵary. Al, munyń ózi tatýlyqtyń, ózara túsinistiktiń belgisi.
Túsinistik qandaı jaǵdaıda paıda bolady? Birinshiden, adamgershilik túsinigi bar kezde. Ekinshiden, aınalasyndaǵy árbir adamǵa onyń qoǵamdaǵy dárejesine qaramastan meıirim shýaǵyn tóge bilgen kezde. Úshinshiden, óz urpaǵyna adamı mahabbat sezimderin jetkize bilgen kezde. Sondyqtan da álemdik, jahandyq, odan qala berdi ultaralyq túsinistik degen kezde osyndaı kishigirim nárselerden bastaý kerek.
Eshaıa KOGEN, QR Bas ravvıni, Qazaqstandaǵy evreı ortalyǵynyń tóraǵasy:
– Men ózim Qazaqstanǵa 1994 jyly Ierýsalımnen kelgenmin. Minekı, bul qasıetti jerde turyp jatqanyma da 16 jyl bolyp qalypty. Aıaǵymdy alǵash ret qazaq jeriniń topyraǵyna tıgizgen kezde men erekshe bir jylylyqty sezingenmin. Taǵdyrymnyń meni Qazaqstanǵa alyp kelgenine, dál qazir osy jerdi, ıaǵnı qazaq jerin basyp júrgenime dán rızamyn. Adam boıyndaǵy árbir tamyr júreginiń soǵysyn bildiretindeı, árbir ıgilikti isti kishkentaı ushqynnan kórýge bolady. Júrektiń qandaı da bir tamyry úzilse, nemese oǵan zaqym kelse, onyń qyzmeti álsireıdi. Qoǵamdaǵy aýyzbirshilik te dál osy sııaqty.
Qazir álemde bolyp jatqan keleńsizdikter neden týyndaıdy? Adamdar bir-birin túsinbegendikten týyndaıdy. Túsinistik bolmaǵan jerde eshnárse ónbeıdi. Ilgeri qaraı júretin nárseniń bári keri ketedi. Qoǵamǵa qaýipti týǵyzatyn da osylar. Kezindegi KSRO-dan taraǵan memleketterdiń kóbinde neshe túrli qaqtyǵystar boldy, bolyp ta jatyr. Al Qazaqstanda, qudaıǵa shúkir, ondaılar bolǵan emes. Nege? О́ıtkeni, bul jerdiń negizgi halqy – qazaq halqy. Qazaq halqynyń keń peıili, basqa halyqtarǵa degen qurmeti, mahabbaty ondaıǵa eshqashan da jol bermeıdi. Men buǵan senimdimin.
Jazyp alǵan Araı ÚIRENIShBEKQYZY.
Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.
