Taıyr eskertkishin turǵyzǵan tarlan edi

Oılaý júıesi boıynsha óz zamanynan sál asyp túsetin adamdar bolady. Máselen, KSRO-da jetpis jyldan astam ýaqyt bılik tizginin eshkimdi typyr etkizbeı ustaǵan sosıalıstik-partııalyq júıeni alaıyq. Bul kezde ózgeshe oılaýǵa, qalyptasqan partııalyq normalardan aýytqýǵa, sonyń ishinde ulttyq maqsat-múddelerdi birinshi kezekke qoıýǵa múldem bolmaıtyn. Ásirese, osy jyldarda aýdandyq, oblystyq partııa komıtetteriniń birinshi hatshysy qyzmetindegiler bul talaptardy buljytpaı saqtaıtyn. Sondyqtan da mundaı laýazymǵa ıe bolǵandarda el-jurt arasyndaǵy shynaıy óz abyroı-bedelinen góri, kompartııanyń temir toqpaǵy arqyly keletin jalǵan ári arzan bedel kóbirek kórinis beretin. Al bizdiń búgingi keıipkerimiz sonaý alpysynshy-jetpisinshi jyldar aralyǵynda Jympıty, Jánibek jáne Orda aýdandyq partııa komıtetteriniń birinshi hatshysy qyzmetterin atqarǵan Rahmetolla Egizbaevty bul qatarǵa múldem qosa almaımyz. Sonda muny qalaı túsinýge bolady degen oı turǵan shyǵar oqyrman kóńilinde. Joq, álde bul kisi partııalyq noqtadan basyn ala qashyp, óz aýanymen júrdi me?! Olaı emes, árıne. Qyzdyń jolynan da jińishke, qatań partııalyq júıede bulaısha bir kún de isteı almasyń aıdan anyq. Bar gáp Rahmetolla Súıin­dikulynyń azýy alty qarys derlikteı joǵaryda atalǵan so­sıa­lıstik qoǵamdaǵy bıik la­ýazymdy ıelene júrip, halyqtyń oı-sanasyndaǵy máselelerdiń sheshimin tabýyna umtylys jasaýynda. Umtylys jasap qana qoımaı, osy maqsatyn tikeleı iske asyryp, naqty nátıjege jetýinde. Árıne, shóp shabylar, egin orylar, mal basy tolyǵar. Gáp basqada. Gáp – keńestik kezeńde eldiń atyn er shyǵarady degendeı, ultymyzdyń rýhyn kótergen tarıhı tulǵalarymyzdyń esimderin asqaqtata bilýde emes pe? Aıtalyq, kompartııanyń qylyshynan qany tamyp turǵan tusta oblys, aýdan ortalyqtarynda kún kósem Lenınniń kókke qolyn sozǵan eskertkishteri jáne Karl Marks pen Engelstiń, Dzerjınskııdiń keýde músinderi ǵana ornatylatyn. Al halqymyzdyń sana-seziminen oryn tepken tarıhı tulǵalarǵa eskertkish ornatý tek arman ǵana edi. Osyndaı tar kezeńde aýdandyq deńgeıdegi partııalyq basshy qazaqtyń batyr ul-qyzy Erdenbek Nıetqalıev pen Mánshúk Mámetovaǵa, qazaqtan saılanǵan tuńǵysh halyq komıssary, alǵash­qy KSRO Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty Habı Halıýllınge, qazaq­tyń kórnekti aqyny Taıyr Jarokovke, halyqtyń qamyn kók­sep ótken esil erler Ǵabıt Sarbaev pen Beısen Janekeshevke eskert­kishter turǵyzýǵa bastamashy bola bildi. Munyń ózin, joǵaryda aıtylǵandaı, sol ýaqytta halyqtyń kókeıinde júr­gen másele dep esepteýimiz kerek. Sosıalıstik zamanda múmkin emes­teı kóringen bul ister qalaısha múmkin boldy? Biz bul saýaldy sol kezde Rahańnyń janynan tabylǵan belgili jýrnalıst, kásipqoı aýdarmashy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ǵarıfolla Kóshenovke qoıǵan edik. Ǵarekeń bizdiń oıymyzdy túsinistikpen qabyl alyp, syr tıegin bylaısha aǵytty. – Rahań turǵyzǵan barlyq eskert­kishterdiń mán-jaıyn bile bermeımin. Degenmen, qazaqtyń daýylpaz, arqaly aqyny Taıyr Jarokovke alpysynshy jyl­dardyń aıaǵynda eskertkishtiń qa­laı ornatylǵanyn aıtyp berýge bolady, – dedi jýrnalıstıka maıtalmany. – Aıtaıyn degenim, keńes dáýirinde kommýnıstik kósem­der­den ózge pendege adamnyń keý­desi ǵana beınelenetin bıýst bol­masa, tuǵyrdyń ústinde tutas boıy qu­ryshtan quıylatyn úlken eskert­kish ornatylmaıtyn. Tipti, ornatyla qalǵan kúnniń ózinde, oǵan KSRO Mınıstrler Keńesiniń arnaıy qaýlysyn shyǵartý qajet bolatyn. Al Taıyr aqynnyń qolyna óleń kitabyn ustap, arqyrap jyr oqyp turǵan tutas beınesi somdalǵan myna eskertkish osy bir mindetti rásimdi aınalyp ótip, jartylaı astyrtyn ornatyldy dese de bolady. Qasań qaǵıdasy qııa bastyrmaıtyn sol kezeńniń ózinde qazaqtyń arqaly aqynyna tutastaı eskertkish quıdyryp, osyndaı kózsiz táýekelge barǵan Jánibek aýdandyq partııa komıtetiniń sol kezdegi birinshi hatshysy, ózi de sóz qadirin tereńnen túısine biletin aqynjandy azamat Rahmetolla Súıindikuly Egizbaev aǵamyz bolatyn. Bizdiń baıqaǵanymyz ári ishteı ańǵarǵanymyz ol kisi eskertkishtiń nobaıyn daıyndatqan da, jeke tanystyǵyn paıdalana otyryp, Qazaqstanmen shektes Reseıdiń Volgograd qalasyndaǵy kórkem sheberhanaǵa tapsyrys bergizgen. Bul ózi Edil boıyndaǵy belgili «Otan-Ana» jáne «Mamaı qor­ǵa­ny» memorıaldaryn jasap shyq­qan tanymal sheberhana bolatyn. Sol sheberhana músinshileriniń tilin tapqan Rahmetolla aǵamyz qarajatyn keńshardyń esebinen tólettirip, daıyn eskertkishti ákeldirgen de, tuǵyrǵa qondyrtqan. Keıin osy eskertkishke baılanysty áńgime edáýir deńgeıde kóterilip, Rahmetolla Egizbaevtyń partııalyq jaza alǵanynan da habarymyz bar. Jazany qoıshy, berildi-alyndy. Esesine Narynnyń Mahambetten keıingi jalyndy jyrshysy Taıyr aqynnyń qola músini tutas boıymen tuǵyr ústinde turdy da qaldy. Biz biletin Rahań ádebıet pen ónerge jaqyn júretin, oǵan jany ashıtyn, tipti, qajet jerinde tıisti kómegin aıamaıtyn márt azamat edi. Ol ózi de óte sezimtal, tabıǵatynan aqynjandy azamat bolatyn. Kózi tirisinde «Jazýshy» baspasynan «Sheshýshi kúsh», «Qarasha qazdar», «Dala bulbuldary» atty jyr jınaqtary jaryq kórdi. О́mirden ótkennen keıin «Izdedim seni» atty óleńder toptamasy shyqty. Rahmetolla aǵamyz eldiń sheti, jeldiń ótinde ornalasqan shalǵaı óńirde óner festıvaldaryn jáne aqyn-jazýshylarmen kezdesýlerdi jıi ótkizýge muryndyq bolyp otyrýshy edi. Juban Moldaǵalıev, Roza Baǵlanova, Bıbigúl Tólegenova, Ǵafý Qaıyrbekov, Saǵynǵalı Seıitov, Ǵarıfolla Qurmanǵalıev jáne Orazaqyn Asqar sekildi ádebıet jáne óner tarlandarynyń elge jıi atbasyn burýy da dál osy tusta oryn aldy. Sondaı-aq, Rahań óte sheber, sheshen sóıleı biletin, aýzy dýaly azamat edi. Ol kisiniń qarapaıymdylyǵy men dostyqqa adaldyǵy da óz aldyna bir bólek áńgime. Keıin ol oblystyq jáne respýblıkalyq deńgeıdegi úlken laýazymdy qyzmetterdi atqaryp júrgen kezinde de, elge kelgen saparlarynda mektepte birge oqyǵan dostarymen kezdesýge ýaqyt tabatyn. Bala kezde qulyn-taıdaı tebisip birge ósken dosy Ábýtálip Muhanǵalıevti ózimen birge ertip alatyn. Qazaǵymyzdyń qııan shettegi alaqandaı bir aýylynda dúnıege kelse de, keıinnen tutastaı eldik múddege sanaly ǵumyryn sarp etken Rahmetolla Egizbaevtaı erdiń artyna qaldyrǵan bederli izi men ónegeli isi búginde jeti qaraqshy juldyzyndaı saırap jatyr. Asqar ATAEV, Mustaqym Yqsanov atyndaǵy qordyń tóraǵasy, Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan». Batys Qazaqstan oblysy. Sýrette: Rahmetolla EGIZBAEV.