Elektr qýatyn kún batareıasynan alyp otyr

Jańaqala – maldy óńir. Biz taıaýda qys kezindegi qıyndyqtarmen betpe-bet kelip otyrǵan óńir malshylarynyń jaı-kúıimen tanysyp qaıtqan edik. Osy sapardan kórgen-bilgen, uqqan-túıgen máselelerimizdi gazet oqyrmandarynyń nazaryna usynǵandy jón kórdik. Biz aralaýdy Jańaqala aýyldyq okrýgine qarasty Birqazandy qystap otyrǵan Temirlan Shamuratovtan bastadyq. О́ıtkeni, bul sharýa qojalyǵy sút óndirip, aýdan ortalyǵyn sút ónimderimen qamtyp otyrǵan birden-bir qojalyq. Jumysyn jetildirý maqsatynda bıyl ol «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha 51 bas sútti sıyr tuqymy – qyrdyń qyzyl sıyryn alǵan bolatyn. Aýdan basshysy osy maldyń jersiný jaıyn kóre ketýdi jón kóripti. – Jaǵdaıymyz jaman emes. Qyzyl sıyrlarym da kóndigetin túri bar. Bıyl jaıylys bolmady ǵoı. Sál qońy ortaıǵany bolmasa, jaqsy. Jemdeýdi bastadym. Aldaǵy jyldary tóldep, ıgiligin kórem be dep otyrmyn. Soǵan oraı óndirisimdi jetildirý de oıymda bar, – deıdi qojalyq basshysy. Shabyndyq tapshylyq etse de qysqa tolyq qamdanysy baryn bilip, T.Mýsın otyrǵan Bazarqudyq qystaǵyna bet aldyq. О́ıtkeni, bul sharýa qojalyǵy da asyl tuqymdy mal ósirýmen aınalysyp, iskerligimen tanyla bastaǵan, aýdan maqtanyshy bolǵan sharýashylyq edi. Munda qazir gereford ta, aberdın-angýs ta ósiriledi. Onyń ústine jańashyl sharýa aýdanda alǵashqy bolyp bıyl Qonaqaı qystaǵyna alty kún batareıasyn ornatyp, elektr energııasyn alýdy jańa tehnologııamen sheship edi. Endi Bazarqudyqqa da kún kózinen qýat óndiretin on tórt batareıa ornatqan eken. Sondyqtan ári tekti maldardyń jaǵdaıyn bilýdi, ári elektr energııasymen qamtyp turǵan kún batareıalaryn kózben kórýdi maqsat ettik. – Gereford jersinip ketti ǵoı. Bıyl alǵash tóldedi. Qazir erte tóldegenderdiń tólin aıyrdyq. Tóline de kóńilimiz tolady. Degenmen, ózime angýstar kóbirek unap keledi. Gerefordtar bizdiń jerdiń mı qaınatar ystyǵy men qystyń qatty aıazyna az da bolsa syr bergenin baıqatady. Al angýstar naǵyz osy tabıǵatqa laıyq tuqym. Qazir ózderińiz de kórersizder, – dedi Tilegen Mýsın. Rasynda da gerefordtardyń reńi sál pásteý, qońyn bermese de qatty aıazda kútim kerektigin ańdatqandaı. Al angýs­tar emin-erkin jaıylyp jatyr. Túk­teri jyltyrap semirip alypty. Shóp­pen birge kóbik qardy da qarbyta asap, qyzyqtaǵan bizge shekelerinen qa­raı­dy. 9-10 gradýs aıazdy eleń qylar emes. Tilegenniń Bazarqudyqqa qondyrǵan kún batareıalaryn da kórdik. – Munda 14 kún batareıasyn qondyrtyp aldym. Tumandy kún ulasyp ketpese sharýamyzǵa qajetti elektr energııasyn erkin beredi, – deıdi Tilegen jańa tehnologııanyń ıgiligin kórgenine rızashylyǵyn jasyrmaı. Bazarqudyqta elektr jaryǵy samaladaı jarqyrap tur. Telefon baılanysy da minsiz. Maldary qońdy. Jumys qoly mol. Qysqa syr aldyrar emes. Sharýasy ońdy aýyldan rıza bolyp attandyq. Birlik aýyldyq okrýginiń ústi­men Qyzyloba okrýgi je­ri­ne ótip, Bozoba qystaǵyna atbasyn burdyq. Munda aǵasy basshylyq etetin «Jandos» sharýa qojalyǵynan bıyl bólinip, óz aldyna qojalyq qurǵan Erbolat Aıtqalıev otyr eken. Erbolat ta sharýasy myǵym jastardyń biri. Bıyldyń ózinde «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha 20 mln. teńge nesıege suranysy ótip, 90 bas asyl tuqymdy aq bas sıyr qasharlaryn alýǵa jumystanýda. 30 basyn ákelip, qalǵanyn ákelýge ázirlenip otyr. Sol sııaqty, «Jan­­dos» sharýa qojalyǵymen bir­ge «Qulan» baǵdarlamasy boıyn­sha da bıyl 20 mln. teńge nesıe alýǵa qol jetkizip, jyl sońyna deıin qylquıryqtaryn túgendep almaqshy. Qystaǵynda shóbi jetkilikti. Alańy – sý eken. Qaraqudyq kanaly arqyly sý túsip, kóbigin tol­tyryp alǵan sharýa qysqa alań­syzdyǵyn aıtyp, sý berýge sebepshi bolǵan aýdan basshylaryna rızashylyǵyn bildirdi. Bul kúni aralaǵan qystaqtardan baıqaǵanymyz – basy jaıly bastalǵan mal qystatý naýqany úlgili ótýde. Qaı qystaqtyń da qam­danystary jaqsy, maldary qońdy. Bıylǵy qystyń alǵashqy aıyna syr aldyrǵany joq. Mal baqqan sharýanyń da, olardyń jumysyna uıytqy bolatyn aýdan ákimdiginiń de qys aldyndaǵy alańy sý máselesi edi. Ásirese, Kópjasar, Jańaqalanyń qurǵap qalǵan ózen, kólderine sý jetpese de, jaǵalaı mal qys­taıtyn, eldi mekender otyrǵan Qaraqudyq, Boryq, Aqqus kanaldaryna sý berý, Qońyrsaıdy sýǵa toltyryp, Muqyrǵa jiberý, Qaraózen arqyly Aıdarhan, Másteksaı, Muqyr, Sarykól aýyldaryna, Saryózen arqyly Aıdynǵa qysqa jeterlik sý alý eń ózekti másele bolǵan-dy. Tipti, sý mamandarynyń ýáde­sine kúdik keltirip, senimsizdik tanyt­qanymyz ras. Dese de, másele ońynan sheshile bastady. Qaryq qylyp tastamaǵanmen Aıdynǵa ájeptáýir sý keldi. Qaraózennen de túsken sý Aıdarhandy, Mástek­saıdy, Muqyrdy qamtyp, Sarykól ózenine túsip jatyr. Basty ala­ńymyz – Jaıyqtan alatyn sý edi. Ol da kúdigimizdi seıiltkendeı. Saparymyzdyń maqsaty – qys­taq barysymen qatar sýdyń jaıy bolǵasyn biz aldymen Birlik aýyldyq okrýgine sý beretin ka­nal­dyń Maqsot qaqpasyna atbasyn tiregen edik. Kanal sýǵa tolyp tur. – Birlik aýyly aýyz sýdy osy kanal arqyly alatyn bolǵan soń sý deńgeıin túsirmeımiz, – deıdi aýdannyń bas sýshysy Erbol Tó­leýǵalıev. Ýaıym bolǵan Qaraqudyq kanalyna da sý túsken eken. Bo­zo­­badaǵylar da qurǵap qal­ǵan kóbikterin sýǵa toltyryp, kóńilderin birlep otyr. Bo­ryq kana­lyna da jeterlik sý beripti. Aqqus kanaly arqyly da Qońyr­saıǵa sý túse bastaǵanyn estip, Aq­­qus tusyndaǵy kópirge bet bur­dyq. Sýdyń aǵysy óte baıaý kórindi. – Myna aǵýmen Qońyrsaı qa­shan tolady? Qatty aıaz bolsa baýyrlap qalady ǵoı, – degen aýdan basshysy sýdyń jylymshylap aǵýyna renishin jasyrmady. Sóıtsek, joǵarydan bir qaqpa jabylyp qalǵan eken. Ony aýdan ákiminiń tapsyrmasymen ekinshi kúni aralap barǵan Erbol Tóleýǵalıev kórip, ashqanyn, aǵystyń molaıǵanyn habarlady. Demek, aǵys túzelse Qońyrsaı tolyp, Muqyrǵa sý túser degen úmitimizdi úkileıdi. Biz osy jýrnalıstik issa­pardan qys aldyndaǵy basty alańymyz – sý máselesiniń oń sheshile bastaǵanyn kórip, oblystyń sý sharýashylyǵynyń basshylary qys boıy sý berýdi toqtatpaýǵa kelisip otyrǵanyn estip, kóńildi jaılandyryp qaıttyq. О́mirzaq AQBASOV, jýrnalıst. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan». Batys Qazaqstan oblysy, Jańaqala aýdany.