Qarjyny qadaǵalaý qataıa túsedi

Keshe Premer-Mın­ıstr­diń birinshi orynbasary Baqyt­jan Saǵyntaevtyń qaty­sýy­men Qarjy mı­nıstrli­giniń keńeıtilgen al­qa oty­rysy ótti. Onda mı­nıs­tr­lik ótken jyly atqa­ryl­ǵan jumystardyń qory­tyn­­dysyn shyǵaryp, al­daǵy ýaqytqa josparlaǵan is-sharalarymen tanystyrdy. Alqa otyrysyna ózge de bir­qatar memlekettik organdardyń basshylary men «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy bas­qarma tóraǵasynyń orynbasary Nurjan Áltaev ta qatys­ty. Otyrysty júrgizgen elimiz­diń bas qarjygeri Baqyt Sul­tanov ótken jyldyń óte kúr­deli bolǵanyn aıtty. «Bári­ńizge belgili, ótken jyly qar­jy­lyq jumystar asa qıyn jaǵ­daıda júrgizildi. Soǵan oraı mınıstrlik ár iste muqııat boldy. Bul yqtııatty isimizdiń nátıjesi ja­man emes dep oılaımyn. Álem­di jaılaǵan ekonomıkalyq daǵ­darys óz qıyndyqtaryn kól­deneń tartty. Oǵan qaramaı mınıstrlik qarjy saıasatyn salıqaly júr­gize otyryp, óz mindetine júk­tel­gen tapsyrmalardy múltik­siz oryndaýǵa tyrysty», dedi vedomstvo basshysy. Mınıstr elimizdegi ekono­mı­kalyq kúrdeli jaǵdaı byltyr ǵana emes, burnaǵy jyly bastalǵanyn alǵa tartty. «Ekonomıkalyq daǵ­darysqa baılanysty ótken jy­ly bıýdjetti josparlap, jasaý kóptegen qıyndyqtarǵa tap kel­tirdi. Sebebi, burnaǵy 2014 jyl­dyń ekinshi jartysynan bas­­tap munaı baǵasy quldyraı bas­taǵan bolatyn. Munaıdyń baǵa­sy álemdik naryqta arzandaı bastaǵanyn muqııat baqylaı júrip, kez keler qıyndyqtardy boljap, bilip otyrdyq. О́ıtkeni, bizdiń eksportqa shyǵaratyn negizgi taýarymyz munaı ekeni belgili. Eli­mizdiń bıýdjetine quıylatyn ne­gizgi qarjy da osy saladan kele­tini jasyryn emes. Buǵan qosa aı­maq­taǵy saıası ahýal da qalypty bol­mady. Sondaı-aq, bizdiń negizgi saý­da áriptesterimiz Reseı men Qy­taı elinde de ekonomıkalyq qıyn­­dyqtar týyndady», dedi B.Sul­tanov. Syrtqy saýda isindegi kúrdeli jaǵdaılardy aıtyp ótken mınıstr, el ishindegi saýda-sattyqta oryn alǵan jaǵymsyz jaǵdaılarǵa da toqtaldy. «Rasyn aıtqanda, ishki ónim óndirý de birshama aqsady. Sebebi, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtaǵy saýda básekesinde otan­dyq ónimderimiz kóp jaǵdaıda qar­sylastarynan jeńilip qalyp jatty. Sonyń saldarynan salyq tólemderi de birshama qysqaryp, memleket qazynasyna quıylatyn qarjy kólemi azaıyp qalǵany málim. Bularmen birge aımaqtaǵy elderdiń ulttyq valıýtalary devalvasııaǵa ushyrap, saýda isin qıyndatýmen qatar, bankterdiń belsendi jumys isteýine de óz kedergilerin keltirdi. Osy jaǵym­syz sebepter bıýdjet pen Ult­tyq qorǵa quıylatyn qarjy kóle­min azaıtyp jiberdi. Osynyń sal­­darynan bizge bıýdjetti qa­tarynan úsh ret qaıta qarap, ońtaı­lan­dyrýymyzǵa týra keldi. Mu­nyń bári qarjy sektoryndaǵy ve­domstvolarǵa ońaı soqpaǵany anyq», dedi mınıstr. Bıýdjetti naqtylaýda kóp­te­gen qıyndyqtarǵa urynǵan mı­nıstrlik, munaı baǵasynyń ter­belýine qaramaı óz mindetin atqaryp keledi eken. «О́tken jyly sońǵy ret bıýdjetti naqtylaý kezinde Memleket basshysynyń tapsyrmasyna oraı, «Nurly Jol» ınfraqurylymdyq baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin Ulttyq qordan 9 mlrd. AQSh dollary bólinetin boldy. Qazirgi tańda osy jumys óz retimen júrgizilip jatyr. Bu­ǵan qosa atalǵan baǵdarlamany qar­jylandyrýǵa bes birdeı halyq­aralyq qarjy ınstıtýttary da tartylyp otyrǵany málim. Desek te, ótken jyly shamaly bıýdjet tap­shylyǵy oryn alǵanyn aıtpaı ótýge bolmaıdy. Osyǵan oraı biz ishki jalpy ónimniń úsh paıyzyn osy maqsatqa aýdarýǵa májbúr bol­dyq», dedi bas qarjyger. Saladaǵy qıyndyqtar men jemisti jumystaryn iriktep, qory­tyn­dylaǵan mınıstr, aldaǵy ýaqyt­ta jospardaǵy jumystaryn júıe­li júrgize otyryp, el bıýd­jetinde qarjy tapshylyǵyna jol berilmeıtindigin aıtyp ótti. Qarjy jınaýda qarqyndy ju­mys isteı otyryp, qarjy bólýde jáne bólingen qarjynyń jaraty­lýyna qadaǵalaý qataıa túseti­nin qadap aıtty. Alqa otyrysyna qatysyp otyrǵan Esep komıte­tiniń tóraǵasy Qozykórpesh Jań­byr­shın sóz alyp, qarjy sala­syndaǵy organdardyń jumysyn úılestirý kerektigin aıtty. «Qur­metti áriptester, elimizdiń ekono­mıkalyq damýynda Qarjy mı­nıstrliginiń alatyn orny orasan zor ekenine daý joq. Sondyqtan mınıstrliktiń ár atqarǵan isi el damýynda kórinis tabady. Es­terińizde bolsa, ótken jyly Mem­leket basshysynyń tapsyrmasyna oraı qarjyny baqylaýǵa qatys­ty memlekettik aýdıt qyzmeti jó­ninde zań qabyldandy. Men bul zańnyń barlyq normalaryna toq­talmaı-aq, onyń tıimdi tustaryn qajetimizge jarata bileıik degim keledi. Zańda buryn eskerilmegen kóptegen paıdaly normalar bar. Máselen, sertıfıkat berýde júkteletin mindetterge saı komıssııa qurylyp, tıisti tekserýler men zerdeleý isteri memleket kirisin arttyra túsetini anyq», dedi komıtet tóraǵasy. Onyń sózine qaraǵanda, bu­dan bylaı Esep komıteti tek syrt­qy qarjyny ǵana baqylap qoı­maı, el ishindegi qarjylardyń jum­salý barysyn da nazarynda ustaıtyn bolady. Sol úshin budan bylaı qarjy salasyndaǵy mem­lekettik organdar ózara jumys­taryn úılestirýi kerek. Ult­tyq kásipkerler palatasy tóra­ǵasynyń orynbasary Nurjan Ál­taev Qarjy mınıstrligimen bir­lesip atqarylǵan jumystarǵa toq­taldy. «Rasyn aıtqanda, Qarjy mınıstrligi «Atameken» Ult­tyq kásipkerler palatasymen ashyq jumys istep, qajet jerinde kóme­gin aıamaı otyrǵan memlekettik organdardyń biri. Ony otandyq kásipkerlerdiń bári de sezinip otyr. Bıznes qaýymdastyǵy qarjyǵa qatysty máselelerdiń únemi tıim­di sheshilip kele jatqanyna rıza. Mysaly, sońǵy kezderdegi memle­kettik satyp alýlarda jasal­ǵan qolaılylyqtar men tıimdi qyz­metter kásipkerlerdiń kóńili­nen shyqty deýge negiz bar», dedi bas­qarma tóraǵasynyń orynbasary. N.Áltaevtyń sózine zer salsaq, memlekettik satyp alýda ǵana emes, osyǵan qatysty zańdy daıyndaǵanda da eki qurylym kóp isti kelise otyryp kesimdi sheshimin jasaǵan eken. Zańda kásipkerlerdiń talap-tilegi tolyq derlik eskerilip, kórinis taýypty. Nátıjesinde, kóptegen usaq kedergiler joıylyp, qarjymen qatar onsyz da qat ýaqytty únemdeýge qol jetkizipti. Osyny aıtqan palatanyń bas­qarma tóraǵasynyń orynbasary ótken jylǵy úılesimdi jumys­tarǵa toqtala kelip, aǵymdaǵy jyl­dyń mindetteri jóninde aıtyp ótti. «Aǵymdaǵy jyly memle­kettik satyp alýlarǵa 8 mlrd. teńge qarastyrylyp otyrǵany málim. Bul qarajat memlekettik bıýd­jetpen qatar, «Samuryq-Qazy­na» men ulttyq kompanııalar­dan bólinetini belgili. Meniń aıt­paǵym, osy aqshany ıgeretin otandyq kásipkerler men Ult­tyq kásipkerler palatasy atal­ǵan qarajattyń ár teńgesi óz eli­miz­diń ekonomıkasyna jum­salýyn qamtamasyz etedi. Sóı­tip, mem­lekettik satyp alýǵa jumsa­latyn ár tıyn el aýmaǵynda qalady», dedi N.Áltaev. Alqa otyrysyn Úkimet bas­shy­synyń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev qory­tyn­dylady. «Elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq klımatynyń qalaı bolmaǵy Qarjy mınıstrligine baılanysty ekeni barshańyzǵa aıan. Sebebi, el qazynasynda qarjy mol bolsa, ekonomıkalyq jaǵdaıymyz ben áleýmettik turmysymyz jaq­sy bolatyny belgili. Son­dyq­tan Qarjy mınıstrligine júk­­tel­gen jumys jeńil emes. Birin­shiden, ekonomıkanyń barlyq sala­laryndaǵy qarjylardy jınaqtap, el qorjynyna alyp kelý kerek. Oǵan qosa sol qarjyny ornymen úlestire bilip, el ekonomıkasyn damytý lázim. Bul jumystar ońaı sharýa emes», dep qaıyrdy Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary. Búgingi tańda elimizdiń salyq júıesin jetildirý isi de júrgizildi. Onyń qanshalyqty tıimdi bol­ǵa­nyn aldaǵy ýaqyt kórsetedi. Osyny aıtqan B.Saǵyntaev sala­daǵy basym baǵyttarǵa toqtaldy. «Qazirgi kezde Memleket basshysy men Úkimet te salyqtyń jınalý barysy men onyń bıýdjetke kelip quıylýyna asa kóńil bólip otyr. Sebebi, salyqtan tús­ken qarjynyń mol bolýy el jaǵ­daıyna qatty áser etedi. Sondyq­tan salyqty jınaǵanda óte muqııat bolǵan lázim. Qazir ǵana Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary da osy máselege qatysty óz pikirin jaqsy aıtyp ótti. Ras, salyqtyń mol jınalýy úshin biz bızneske qolaıly jaǵdaılar jasaýymyz kerek. Eger kásipkerlik damyp, jumys oryndary kóptep ashylsa jáne ónim mol shyǵaryla bastasa olardan keletin salyq kólemi de ulǵaıa túsedi. Sóıtip, bıýdjetke quıylatyn qarjy molaıa beredi», dedi B.Saǵyntaev. Nurbaı ELMURATOV, «Egemen Qazaqstan».