Úrjardaǵy sút zaýyty

Úrjar aýdanynyń ortaly­ǵyn­da jańadan ashylǵan sút qabyldaý jáne óńdeý zaýytyna turǵyndar kúndelikti sút ótkizip, pulyn qolma-qol alady. Jergilikti halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa, qoldaǵy ónimin ótkizýge sep bolǵan jańa sút zaýytynyń jumysymen tanysqan edik. Byltyr qańtar aıynda qurý jumystary bastalǵan kásiporyn barlyq talapqa saı jabdyqtalyp, úsh aıda iske qosyldy. Oblys ákiminiń sút óndirisin jandandyrý jónindegi tapsyrmasy aıasynda kásipkerge kommýnaldyq menshiktegi ǵıma­rat tegin berilip, jobany qarjy­landyrý jedel júrgizildi. Atap aıtqanda, «Arystanbek-Úrjar» JShS jetekshisi Talǵat Aqbekov «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy bo­ıynsha jeńildetilgen nesıege qol jetkizip, «Ertis» áleýmettik kásipkerlik korporasııasynan 12 mln. teńge, Aýyl sharýashylyǵyn damytý qorynan 5 mln. teńge aldy. Bul qarjyǵa sút qabyldaý, saqtaý jáne óńdeý qondyrǵylary satyp alyndy. Búginde jeti adamdy jańa jumys ornymen qamtyp otyrǵan kásiporyn toǵyz aıdyń ishinde jergilikti halyqtan 240 tonna kóleminde sút qabyldap úlgergen eken. Súttiń lıtrin jazdygúni 65 teńgeden qabyldasa, kúzde 85 teńgeden, qys kezinde súttiń maılylyǵy kóbeıgendikten 120 teńgeden qabyldaýda. Zaýyt ákimshiligi sút ótkizýshilerden veterınarlyq anyqtamany talap etedi. Sondaı-aq, seh zerthanasynda sút quramy muqııat tekseriledi. Odan ózge taǵy eki zerthanamen kelisimshart jasalǵan. Bul – sapaly ónim kepili. Aýladaǵy saýyn sıyrdyń artylǵan sútin ótkizýge halyq ta daǵdylanyp aldy. Máselen, Aqjar aýyldyq ok­rýginiń ákimi Táýirjan Shomanov aýyl turǵyndarynyń atalǵan seh­qa byltyr ótkizgen sút kólemi orta eseppen 8 mln. teńgeni quraǵanyn aıtty. Zaýytta táýligine 1 tonna sút óńdeledi. Qazirgi kezde sha­ǵyn kásiporyn taza sútten 14 túrli sút ónimin shyǵarýda. Onyń ishinde maılylyǵy túrli deń­geı­degi súttiń 5 túri, sary maı, kilegeı, súzbe, qurt, irimshik jáne aıran syndy ónimder bar. Suranys ta az emes. Bala­baq­shalar, emhanalar, balalar úıi syn­dy mekemelermen kelisimshart jasal­ǵandyqtan, kásiporyn aý­dan­daǵy mekemelerdi sapaly sút ónim­derimen tolyq ári arzan ba­­ǵamen qamtamasyz ete basta­dy. О́nimdi ózderi jetkizip bere­di. Bul – jergilikti bıýdjetke de únem. Má­selen, súttiń lıtri Naý­a­ly aýy­lyndaǵy balalar úıi­ne 150 teńgeden, mektepterge 173 teń­­ge­den satylady. Iаǵnı, ba­zar nar­­qynan arzan. Sondaı-aq, kásip­­orynnyń «Aq qaınar» atty óz dú­ke­ninen alýshylar da az emes. – Jazda aýdanymyzdaǵy Ala­kól jaǵalaýyna, «Barlyq-Ara­san» shıpajaıyna kelgen demalýshylar da bizdiń ónimderimizdi tutynady. Iri qalalardan alys ornalasqandyqtan ónimniń sapasy men tabıǵı qunary erekshe. Keleshekte óndiris kólemin arttyryp, basqa qalalarǵa, aýdandarǵa da shyǵarýdy kózdep otyrmyz, – deıdi zaýyt dırektory Talǵat Moldashuly. Jańa óndiriske jumyspen qamtý ortalyǵynan jas mamandar jiberilgen eken. Shákárim atyn­daǵy Semeı memlekettik ýnı­versıtetin támamdaǵan eki jas maman zamanaýı qondyrǵylarmen jumys isteýdi jaqsy meńgergen. Aıtalyq, Talshyn Jaqsarat esimdi zerthanashy qyz qabyldanǵan súttiń maılylyǵyn, aqýyzyn, tyǵyz­dyǵyn tekserip, pasterlengen ónimdi saralaý jumystaryn júr­gizedi. «Bıotehnolog maman­dyǵyn alǵannan keıin «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń jastardy ón­diristik tájirıbeden ótkizý tar­maǵy boıynsha osynda kelip, eńbek etýdemin. Jumysym ózime unaı­dy», – dedi Talshyn. Seh tehno­logy Sergeı Chýprının de jas maman. Ol sút óndirisiniń óte názik sala ekendigin, oǵan úlken jaýapkershilikpen qaraý qajet­tigin aıtady. Sondyqtan, óndiris úderisinde eń aldymen eskeri­letini – tazalyq. Osy talaptardy qatań saqtaıtyn jas tehnolog «Qazaqstanda jasalǵan» aksııasy aıasynda otandyq ónimdi qol­daýdyń mańyzy zor ekenin aıtty. Al Gúlimhan Baqtııarova 1986-1998 jyldar aralyǵynda Úrjar­dyń irimshik zaýytynda jumys istegen eken. Uzaq jyldar boıy jumyssyz qalǵan ol maman­dyǵy boıynsha jańa jumys orny ashylǵanyna qýanyshty ekenin jetkizdi. – Endi dál osy ispetti sút qabyldaý jáne óńdeý orny Ma­qan­shy aýylynda ashylmaq. Qaı­rolla Nyǵmet esimdi Qytaıdan oralǵan qandasymyz 5 mln. teńge jeńildetilgen nesıe qarjysyn aldy. Oǵan óz qarajatyn qosty. Aqpan aıynyń ishinde ashylatyn kásiporyn ónimderi de óńirdegi bilim berý, densaýlyq saqtaý já­ne qorǵanys salasyndaǵy meke­melerdi arzan ári sapaly sútpen qamtamasyz etetin bolady. Son­daı-aq, Úrjar óńirinde aldaǵy ýaqytta birqatar taýarly sút fermasy ashylmaq. Jospar boıynsha, Maqanshy aýylyndaǵy «Saǵadı» sharýa qojalyǵynda 200 bas saýyn sıyrǵa eseptelgen ferma qurylysy bıyl aıaqtalady. Atalǵan jobaǵa «QazAgroQarjy» AQ-tan 176 mln. teńge nesıe qara­jaty bólindi. Reseıden 47 bas asyl tuqymdy mal jetkizildi. So­nymen birge, onda 150 basqa arnal­ǵan bordaqylaý alańy da bolady. «Bátýa» JShS 400 basqa arnalǵan taýarly sút fermasy men 5 myń basqa arnalǵan bordaqylaý alańyn salmaq. Al «Iýbıleınyı» sharýa qojalyǵy 200 basqa arnalǵan sút fermasyn salýdy kózdep otyr. Qazirgi kezde bul sharýashylyqqa Reseıden «Sımmental» tuqymdy 115 bas sıyr satyp alyndy. Osynyń barlyǵy aýdannyń sút óndirý áleýetin arttyra túsetin bolady, dedi aýdan ákiminiń orynbasary Jarqynbek Baısabyrov. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy, Úrjar aýdany.