Qazaqstandyq arman jáne jastar

Jyl basyndaǵy jarqyn kúnderdiń birinde Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty baǵdarlamalyq maqalasy jarııa­landy. Maqalada 5 ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha «100 naqty qadam» – Ult Josparyn oryndaýdyń praktıkalyq kezeńi 1 qańtardan bastalǵany týraly baıan­dalady. Osy oraıda kóptegen naqty jumystar atqarylyp, tıisti qujattar qabyldandy. Memlekettiń, ekonomıka men qoǵamnyń damýy úshin jańa quqyqtyq ortany quraıtyn 59 zań kúshine endi. Bul jospardyń oryndalýy bizdiń qazaqstandyq armanǵa jetýimizge jol ashady. Al ol arman – HHI ǵasyrdyń otyz kóshbasshy ulttarynyń qataryna ený. Maqalada Prezıdent ulttyq eko­nomıka jahandyq ekonomıka­lyq qıyn­shylyqtar qyspaǵynda qalǵan kez­degi reformalardyń mańyzdylyǵyn qadap aıtady. Bes ınstıtýttyq refor­ma ekonomıkalyq ósýdiń naqty qar­qy­nyn qalyptastyrýǵa jáne myqty áleýmettik kepildikterdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan memlekettiń daǵdarysqa qarsy pármendi qural-jaraqtardyń biri retinde qarastyrylady. Naq osy turǵydan kelgende, qazirgi tańda jastardy patrıottyq rýhta tár­bıeleý Qazaqstannyń bolashaq damý basymdylyqtarynyń negizgi tııanaǵy bolyp tabylady. Patrıotızm birden-bir tarıhı optımızmniń kózi dep sanalatyn Máńgilik El ulttyq ıdeıasymen baı­lanysty. Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń aıtýynsha, «Máńgi­lik El» – halyq úshin ulttyq tarıhtyń, ata-baba teginiń qazynaly tereńdigin baıyptaıtyn ynta. Bul – Máńgilik Eldiń Uly Dalasy men Uly Otanynyń kórinisi. N.Á.Nazarbaevtyń «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» maqalasyndaǵy paıymdar «Máńgilik El» ıdeıasynda halyqtyń bolashaqqa degen jalpy senimi kórinis tabatynyn aıqyndaıdy. Jasampazdyq halyqtyń uly isteri men bereke-birligi arqyly qazaqstandyq patrıotızmniń negizi retinde qalyptastyryldy. Ony tek bekitip tolyqtyrý ǵana emes, urpaqtan urpaqqa, dáýirden dáýirge sabaqtastyra tabystaý qajet. «Máńgilik El» pat­rıot­tyq aktisiniń tarıhı jáne rýhanı kúsh-qudireti osylaısha baıqalmaq. Shynynda, «Máńgilik El» – óz Ota­nyna, týǵan halqy men jalpyulttyq qundylyqqa adaldyq tanytýdyń aza­mattyq serti. Sondyqtan, jańa qazaq­standyq patrıotızm memlekettik saıasat pen ıdeologııanyń paradıgmasy bolyp tabylady. Árıne, onyń paıda bolýy men bekitilýi el Táýelsizdiginiń nyǵaıýymen baılanysty. Bizdiń qoǵamnyń aldyna ortaq bola­shaqqa ıe birtutas ultty qalyptastyrý mindeti qoıylyp otyr. Bul máseleni sheshýde erekshe ról ósip kele jatqan urpaqqa, jastarǵa júkteledi. Jastarǵa zor senim artylýda. Elbasy Maǵjannyń sózimen «Men jas­tarǵa senemin», dedi. Demek, jastar Qa­zaq­stannyń bolashaǵyn aıqyndaıtyn bolady. Olardyń aldynda mańyzdy mindet tur, ol – elimizdiń táýelsizdik kezinde jetken jetistikteri men jasa­ǵan qundylyqtaryn joǵaltpaý. Jastar uzaq merzimdi saıası jáne ekono­mıkalyq jobalardy, onyń ishinde «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýdy jalǵas­tyrýy qajet, óıtkeni Qazaqstan Res­pýblıkasynyń bolashaǵy naq osy jobaǵa kindigimen baılanǵan. Patrıottyq tárbıe berýdiń máni nede, ol ne úshin qajet jáne ony tárbıeleýdiń qandaı tásilderi men ádisteri bar? Aldymen, jastardyń boıyna balalyq shaqtan bastap el tarıhyna, halyq tarıhyna, onyń mádenıeti men saltyna qyzyǵýshylyqpen qaraý sezimin sińi­rý qajet. Táýelsizdikti alǵanǵa deıin biz­­­­diń halyq shynaıy tarıhty, ata-babalarymyzdyń, ult qaharmandarynyń bostandyq pen táýelsizdik úshin, óz memleketimizdi qurý úshin júrgizgen kúresin jan-jaqty bilgen joq. Orta mektepke arnalǵan oqýlyqtarda halqymyz ben jalpy el tarıhy qysqasha túrde sıpattalǵan, kóptegen tarıhı kezeńder burmalanyp, shyndyq jasyryn-jabyq qalǵan bolatyn. Munyń barlyǵy qazaq halqy damýynyń shynaıy tarıhyna jaǵymsyz áserin tıgizgeni anyq. Qazirgi tańda el jaǵdaıy túbegeıli ózgerdi. Ǵasyrlar qoınaýynan ur­paqtan urpaqqa jetken tarıhı qundy­lyqtarymyz qaıta orala bastady. Jas­tar aǵa býynnyń yqylas-járdemi­men ótkenge tııanaqty qaraı bastady, umy­tylǵan salt-dástúrlerge, adamı izgilik, ónegelerge qyzyǵýshylyq tanytty. О́ziniń tól tarıhyna, ulty men halqyna qatystylyq sezimi ótken belesterge maqtanyshpen jáne qurmetpen qaraý arly azamattyń, zııaly tulǵanyń qalyptasýyna úlken áser etedi. О́ıtkeni, ótken tarıhsyz halyq qalyptaspaıdy. Meniń paıymdaýymsha, bul sezimdi patrıottyq sezim, týǵan el men Otandy qorǵaýǵa, bilim alyp jumys isteýge yntalandyratyn adamnyń patrıottyq rýhy dep aıtýǵa bolady. Patrıottyq rýhy kóterińki ár adam adal jumys atqarýǵa, bilim alýǵa yntalanady, halyqqa degen adal sezimdi kórsetedi, óz eliniń ulttyq qundylyqtaryn qorǵaıdy. Budan basqa, tarıhtan belgili, jastar Otannyń shaqyrýyna árqashan daıyn jáne jańa zaýyttar salý, jańa óńirlerdi ıgerý, qalalar salý, jańa mamandyqty meńgerý sııaqty búkilhalyqtyq isterge belsendi qatysady. Bul árqashan jastarǵa tıesili qasıet bolatyn. Sonymen qatar, árqashan da negizgi máselelerdiń biri kadr máselesi bolyp tabylady. Strategııada belgilengen kúr­deli maqsattardy sheshý úshin, ıaǵnı otyz damy­ǵan elder qataryna kirý úshin qazirgi zaman talaptaryna sáıkes básekege qabiletti, joǵary kásibı deńgeıli kadr­lar qajet. Tek osy jaǵdaıda jalpy eldiń básekege qabilettiligine jetýge bolady. Mysaly, biz, soǵystan keıin qıyn jaǵdaıda ómir súrdik, kompıýtersiz mektepterde oqydyq, bir nárse qurastyryp shyǵarýǵa bolatyn sheberhanalar, ón­diristik bazalar múldem bolǵan joq. Mundaı jaǵdaılarda biz muńaıǵan joqpyz, jaıshylyq ómirdi arman ettik jáne bizdiń de aýlamyzda toı-dýman bolatynyna sendik. Shynymen, jaıshylyq kúnderdiń bastalǵany esimde. Bul kezde biz orta mektep tú­lekteri bolýymyzǵa daıyndalǵan edik. Qazaqstan komsomolynyń Ortalyq komıteti Temirtaý qalasynda salynyp jatqan Qaraǵandy metallýrgııalyq zaýytyna jumys atqarýǵa shaqyrǵan edi. О́zi­mizdiń bolashaq mamandyǵymyzdyń aýqymyn elestetýge biz áli de jas bol­dyq, biraq búkil elge tanymal metallýrgter bolýdy, Temirtaý qalasynda turýdy armandadyq. О́z boljamymyzda jańylǵan joqpyz. Biz úmittendik jáne bizdiń úzdiksiz eńbekqorlyǵymyz ben se­nimniń arqasynda armanymyz oryndaldy. Komsomoldyq joldama boıynsha 700-ge jýyq qazaqstandyq jasóspirimder irgesi jańa qalanyp jatqan Temirtaýǵa keldi. Bizdi zaýyt sehtary boıynsha or­nalastyrdy, jumys mamandyǵyn anyq­tap, óndiristik nusqaýlyqtan ótken­nen soń birneshe kúnnen keıin bizdi ta­ǵy­lymdama issaparyna, eldiń metallýrgııa ortalyqtaryna – Magnıtogorsk, Novokýznesk, Nıjnıı Tagıl, Zaporo­je, Dnepropetrovsk jáne taǵy basqa qalalarǵa bekitilgen mamandyqtardy ıge­rýge jiberdi. Metallýrgııalyq zaýyt sehynda ýaqyt ótkizip, jumys oryndarynda qyzmet atqarý kezinde biz úshin barlyǵy jańa jáne qyzyqty kórindi. Birinshi ret arnaıy naýalar arqyly shoıyn tasymaldaýshy shómishke sý sııaqty aǵatyn jalyndy metaldy kórdik, barlyq metall kremnıımen ushqyndaıdy, tóbede aýyr salmaqty krandar qozǵalady. 1960 jyldyń 3 shildesinde domna peshinen tarıhta birinshi ret qazaqstandyq shoıyn shyqty. Bul tarıhı oqıǵa boldy, halyq sharýashylyǵyna shoıyn beretin jańa metallýrgııalyq zaýyt ashyldy. Biz zaýyttyń iske qosylýynda, birinshi sho­ıyndy shyǵarýda, kásiporyn ujymynyń úlken eńbeginde belsene qatysqanymyzǵa mereılene qaraımyz. Patrıotızm rýhy jas metallýrgterdi qamtydy, olardyń tarıhı oqıǵaǵa qatysqanyn baıqatty. Bul sezim ómir boıy júregimizde qaldy. Bul mańyzdy oqıǵa árqaısysymyzda óz halqymyzǵa degen maqtanysh sezimin týdyrdy. Zaýytta qyzmet etý, aýyr eńbek bizdiń minez-qulyǵymyzdy qataıtty, biz jaýapty óndiristik tapsyrmalardy oryndaýǵa, bar ynta men kúshimizdi aıamaı jumys isteýge úırendik. Uly isti uly adamdar jasaıdy dep durys aıtylǵan. Bul sózder qara metal­lýrgııa alyby – Qazaqstan Magnıtkasyn qurastyrǵan jáne jalpaq prokatty jylyna 5 mıllıon tonnaǵa deıin toqtaýsyz shyǵarýdy qamtamasyz etken jastarǵa tikeleı qatysty. Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaev óz Joldaýynda Úkimetke 2017 jyldan bastap «Jalpyǵa birdeı tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý» jobasyn júzege asyrýdy tapsyrdy. Jastar bul shaqyrýǵa ún qatyp, bizdiń ekonomıka qajetsinetin mamandyqtardy ıgerýge tehnıkalyq oqý oryndaryna kóptep túsetin bolady. Aldyńǵy qatarly ma­man­dyqtardy meńgere otyryp, jastar zaýyttar men fabrıkalarda belsendi jumys isteı bastaıdy jáne ári qaraı kásibı sheberlik pen bilimdi jetildirýge múmkindik alady. Jas urpaqtyń alǵashqy jumysshy mamandyǵyn alýǵa degen talaby ózimizge de óte mańyzdy. Qazirgi tańda jumysker mamandyqtarynyń qoǵamdaǵy róli artyp, olarǵa memleket tarapynan arnaıy jeńildikter men artyqshylyqtar jasalynatyn bolady. Memleket jastar úshin óte jaqsy múmkinshilikter usynady. Bul úlken jetistikterge alyp keledi. Jastar sanaly túrde el azamaty bolý jolyn tańdaıtynyna senimdimin. Munda qazaqstandyq patrıotızmdi eskermeı ótýge bolmaıdy. Jastarǵa ekonomıkanyń ınnovasııalyq damýy­na qajetti jumysshy mamandyǵyn ıgerýdi túsindirý boıynsha tııanaqty jumys júrgizý qajet. Qazirgi tańda óner­­­kásip jańa tehnologııalarmen, av­tomattandyrylǵan jelilermen jab­dyqtalǵan. Sondyqtan, qazirgi ju­mys­ker, operator sáıkes tetikterdi, agregattardy, kólikterdi basqarý úshin asa bilimdar bolýy kerek. Bizdiń jaǵdaıda patrıottyq sezimi bar jas azamat bul shaqyrýǵa sanaly túrde ún qatýy jáne 2016 jyldyń jaz aıynan bastap ózderine esigin aıqara ashqan kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshelerge túsýi qajet. Bul ıgilikke úgitteý jumysy otbasy men mektepten bastalýy tıis. Dóńgelek ústelderdi, soǵys ardagerlerimen, eń­bek qaıratkerlerimen kezdesýlerdi, jumysshy taby týraly derekti fılmder túsirilýin jıi uıymdastyrǵany jón. Budan basqa, kásibı baǵdarlaý maq­satynda mektep oqýshylarynyń Tuńǵysh Prezıdent Mýzeıine, Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasyna, ulttyq mýzeılerge jáne N.Á.Nazarbaevtyń qarapaıym jumyskerden Ult basshysyna deıingi ómir joly, onymen qosa, qazirgi Qazaq­standy qurýdaǵy onyń zor úlesi men tarıhı róli kórsetilgen basqa uıymdarǵa jıi­rek barýy uıymdastyrylsa, nur ústine nur. Jastar nazaryn el Táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynda Prezıdenttiń otanshyldyǵy men patrıottyq rýhynyń qanshalyqty qýatty ekendigin pash etken biregeı oqıǵaǵa aýdarǵym keledi. 90-jyldardyń basy. Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń AQSh-qa resmı sapary. Joǵary deńgeıli kelissózder tabysty ótti, birqatar mańyzdy eki­jaqty kelisimderge qol qoıyldy, Ame­rıka jaǵynan saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń damýyna qoldaý kórsetildi. Issapar josparyna sáıkes Qazaqstan Prezıdentiniń qurmetine barlyq dıplomatııalyq korpýs, eks-prezıdentter, mınıstrler, senatorlar men kongressmender, AQSh saıası qaıratkerleri men qazaqstandyq delegasııa shaqyrylǵan saltanatty qabyldaý boldy. Jalpy alǵanda, 1000-ǵa jýyq adam qatysty. Qabyldaý saltanatpen ashyldy. Bir kezde AQSh vıse-prezıdenti Albert Gor Nursultan Ábishulyna qazaqtyń ulttyq ánin aıtýyn surap ótinish bildirdi, óıtkeni ol Elbasynyń vokaldyq qabileti týraly biletin. Bizdiń Prezıdent qysylyp-qymtyrylǵan joq, kerisinshe, Sara Alpys­qyzy men Darıǵany ertip shyqty. Olar eki halyq ánin qazaq tilinde, Darıǵa bireýin aǵylshynsha oryndady. Dýyldaǵan qol shapalaq jaýyp ketti. Uly derjavada, barlyq amerıkalyq elıta aldynda, 120-dan astam memleketter ókilderiniń aldyndaǵy án syn­aǵynan abyroımen ótken óz eliniń, týǵan halqynyń naǵyz patrıotynyń batyl ónegesi edi bul! Sol kezde janymda otyrǵan amerıkalyqtar: «Mınıstr myrza, mundaı Prezıdentpen istiń jóni úılesedi! Qazaqstan bıikten kórinedi», dep razy kóńilden daýystady. Bul sózder shyndyqqa aınaldy – Qazaqstan óz damýynda úlken jetistikterge jetti. Jas urpaqqa N.Á.Nazarbaevtyń «Qa­zaqstan joly» kitabyn oqýdy usynǵan durys. Bul kitap jas urpaqqa arnalǵan. Onda Prezıdent jastardy kóshbasshylyqqa yntalanýǵa shabyttandyrady, bilgirlikke, sabyrlyq pen aqyl-parasattylyqqa shaqyrady. Bul qasıetter damý men qalyptasý dá­ýirinde jastarǵa ásirese qajet. Osy ta­ǵylymdy kitapty oqý arqyly jastar patrıotızm­ge baýlynyp, óz Otanyn súıýdi úırenedi. Kitap ystyq baýyrmalshyl sezimge, óz bastaýy men túp negizine degen súıispenshilik pen meıirimge toly. 11 kılolyq súımenmen, eni 40 sm, uzyndyǵy 60 sm kúrekpen metallýrgııalyq zaýytta domna peshinde kórikshi bolyp jumys istegen N.Á.Nazarbaev sózderiniń kórikti ushqynyn joǵaltyp almaý qa­jet. Ol óziniń mamandyǵy týraly maq­ta­nyshpen aıtty: naǵyz jumysshy retinde shyńdaldy, ári qaraı qanshama qıynshylyqtardy jeńdi. Bul oqıǵa bozbalalar men boıjetkenderge qatardaǵy qarapaıym jumyskerden Elbasyna deıin ótý jolyn kórsetetin aıqyn úlgi bolyp keledi. Dál osyny oqytýshylar, muǵalimder, eńbek ardagerleri men ustazdar jastarǵa úlgi-ónege etip, jumysshy mamandyǵyna shynaıy yqylas týdyrýdy, eresektermen birge el bolashaǵyn oılaýdy nasıhattap tapsyrýy qajet. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Joldaýynda jastarǵa qaratyp aıtylǵan úndeýine oraılas «Serpin-2050» bastamasy ınnovasııa men jańa tehnologııa kezeńinde mańyzdy oryn alatynyn aıtqymyz keledi. Muny Elbasy saıasatyn qoldaýdyń jarqyn kórinisi desek te bolar. Qazaqstan aımaqtary boıynsha óndiristik kúsh pen eńbek resýrstaryn ornalastyrý týraly boljamdy sta­tıstıkaǵa súıensek, taıaýdaǵy bes jylda ekonomıka jaǵdaıy turaqsyz bolady. Qaraǵandy oblysy sııaqty ón­diristik aımaqtarda ornalasqan iri zaýyttar men fabrıkalar jumys kúshiniń jetispeýshiligine ushyraıdy. Bul óz kezeginde eńbek ónimdiligi men shyǵarylatyn ónim kólemine keri áserin tıgizeri sózsiz. Mundaı jaǵdaı kóbinese, ekonomıkanyń munaı-gaz sektorynda qalyptasady. Sebebi, bul salada 100 myńnan asa tehnıkalyq jumyskerler qajet etilmek. Sondyqtan, bilikti kadr­lardy mamandar asa qajet aımaqtarda daıarlaýy qajet. Mundaı kórinis Aqtóbe, Batys Qazaq­stan, Aqmola jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda baıqalady. Bul jaǵdaı, bizdiń oıymyzsha, orta mektepti bitirgen jáne elimizdiń joǵary oqý oryndaryna túsýge yqylasty jastar arasynan ulttyq kadrlardy daıarlaý oraıyndaǵy memleket strategııasynyń tez arada qaıta qaralýyn qajet etedi. Tájirıbe eki jyl buryn bastaý aldy. Ońtústik Qazaqstan jáne Jambyl oblystarynan 400 jasóspirim Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetine, Temirtaý qalasyndaǵy ındýstrıaldyq ýnıversıtetke jáne basqa joǵary oqý oryndaryna túsý úshin tańdaldy jáne usynyldy. Usynylǵan barlyq qyzdar men uldar osy ýnıversıtetterdiń stýdentteri atanyp, qazirgi ýaqytta jap-jaqsy oqyp jatyr. Atalǵan armanshyl jastar bul aımaq ekonomıkasynda kelesi 5 jylda qajet etiletin mamandyqtardy tańdady. Osylaısha, aldaǵy ýaqytta aımaq nysanaly baǵyt boıynsha joǵary bilimdi mamandarmen senimdi ári kepildi túrde qamtamasyz etiledi. Árıne, bul bastamany Qazaqstannyń barlyq aımaqtaryna taratý qajet. Osyǵan baılanysty Úkimet tarapynan, salalyq mınıstrlikterden jáne vedomstvolardan, bıznes ortalyqtary men ózge de qoǵamdyq qorlardan qoldaý tabýdyń mańyzy zor. Sonymen qatar, ótkizý naryǵynyń konıýnktýrasyn eskere otyryp, ǵylymı-tehnıkalyq órleýge sáıkes ortalyq mekemeler tarapynan tehnıkalyq jáne kásibı bilim sapasyn nyǵaıtý da udaıy nazarda bolmaǵy lázim. Iri memlekettik kompanııalar óz tarapynan oqý úrdisi óndiristegi jaǵdaıǵa sáıkes ótýin kózdep jastar úshin osy zamandyq oqý ortalyqtaryn qurý bo­ıynsha qosymsha sharalar qabyldaýy tıis. Osynaý máselege keshendi túrde kelgende ǵana mańyzdy memlekettik tapsyrmany utymdy sheshýge bolady. Oqýǵa túsken stýdentterdiń sapaly bilim alýyna kómek kórsetý, bolashaq mamandyǵyna qyzyǵýshylyqty arttyrý oraıynda kóptegen jumystar júrgizilýi qajet. Budan basqa, olardyń týǵan aýyldarynda ózi oqyp júrgen joǵary oqý ornyna túsýge shaqyra alatyn týǵan-týysqandary, tanystary, mekteptes dos­tary qalǵandyǵyn eskergen de durys. Sóıtip, ýnıversıtetterge túsýge yntaly jas talapkerlermen qamtamasyz etetin keri baılanys ornaǵany tipten jaqsy emes pe. Osy turǵydan paıymdaǵanda, Qara­ǵandy tehnıkalyq ýnıversıtetiniń ońdy jumys tájirıbesine toqtalǵanymyz jón. Onyń qyzmeti álemdik bilim salasy aýqymynda básekelesýge, halyqaralyq standarttarǵa sáıkes eksporttyq ónim shyǵarýǵa qabiletti mamandardy daıarlaý men tárbıeleýge baǵyttalǵan. 2008 jyldan bastap QR UǴA akademıgi A.Ǵazalıevtiń jetekshiligimen álem­dik deńgeıdegi zamanaýı tehnıkalyq ýnı­versıtettiń jańa brendi jasaldy. Onyń aıryqsha jaýapkershiligin, talapshyldyǵyn, kóregendigin jáne bolashaqty aldyn ala josparlaýyn atap ótkim keledi. Ýnıversıtettegi barlyq bolyp jatqan jaǵymdy ózgerister osyny aıǵaqtaıdy. QarMTÝ bazasynda Qazaqstannyń, Germanııanyń, Qytaıdyń, Reseıdiń, Belorýssııanyń jáne О́zbekstannyń 86 ónerkásip kásiporyndaryn jáne ǵylymı ortalyqtaryn biriktiretin «Korporatıvtik ýnıversıtet» ınno­vasııa­lyq bilim berýshi konsorsıýmy qurylyp, óz qyzmetin bastady. Bá­sekege qabiletti mamandar daıarlaý­da jáne ǵylymı tehnologııalardy transfertteýde QarMTÝ seriktesteri álemdik deńgeıdegi ýnıversıtetter bolyp tabylady. Sonymen qatar, TOTAL (Fransııa), ERSAI (Italııa), FESTO (Avstrııa-Germanııa), Leica Geosystems, (Shveısarııa), ERAM Systems pen FLUOR (AQSh), Qytaı energetıkalyq kompanııa­sy SINHÝA, BelAZ, MTZ, Amkodor (Belorýssııa), ARSELOR MITTAL, QAZAQMYS, IMSTALKON, KEGOC, SSGPO, «Shubarkól-Kómir» sııaqty ultaralyq jáne ulttyq kompanııalar da osy quramǵa kiredi. Nursultan Ábishulynyń tapsyrmasymen elimizdiń jetekshi ýnı­versıtetteriniń ǵylymı bazasyn damytý boıynsha oryn­dalǵan QarmTÝ Injenerlik beıindi zert­hanasy tehnologııany kommersııa­laý kólemderi boıynsha Qazaqstanda eń úzdigi bolyp tanyldy. «Álemdik bank granty» respýblıkalyq baıqaý nátıjesi boıynsha ýnıversıtet bazasynda Materıaltanýdyń halyq­aralyq orta­lyǵy quryldy, ol ulttyq ınnova­sııa­lyq júıeniń ózekti ıntegratory boldy. 2010 jyldyń qazan aıynda el Pre­zıdentiniń qatysýymen Ýnı­ver­sıtet bazasynda munaı-gaz kesheni­niń qazaqstandyq kásiporyndary úshin dánekerleýshi-ınjenerlerdiń úshinshi býy­nyn oqytyp shyǵaratyn Qazaqstandyq dánekerleý ınstıtýty quryldy. Túlekter álemniń 56 memleketinde moıyndalatyn halyq­aralyq úlgidegi dıplom alady. Ýnıversıtet elimizdiń ın­dýs­­trııa­lyq-ınnovasııalyq damýy­nyń memlekettik baǵdarlamasynyń jobalaryn iske asyrý úshin mamandar daıarlaý bo­ıyn­­sha bazalyq joǵary oqý orny bolyp tabylady. Qaraǵandy oblysy­nyń Indýstrııalandyrý kartasynyń 96 kásiporny úshin halyqaralyq standart boıynsha kadrlardy daıarlaý «Kor­­­­poratıvtik ýnıversıtet» ınno­vasııalyq bilim berýshi konsorsıýmy quramyndaǵy kafedralardyń 60 fılıa­lynda oqytýdyń dýaldy júıesi boıynsha júrgiziledi. Qaraǵandy oblysynyń Indýs­trııa­landyrý kartasyna 11 000 jańa jumys ornyn qurý boıynsha 519 mlrd. teńgeden asa somaǵa 95 joba engizildi. Ýnıversıtet barlyq kásiporyndarmen joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilimniń 29 mamandyǵy boıynsha 2019 jylǵa deıin 1682 maman daıarlaýǵa kelisimshart jasasty. QarMTÝ In­dýstrııalandyrý kartasynyń áreket­tegi 61 nysanyna 1096 mamandy daıarlap, jumysqa ornalastyrdy. Kadrlardy daıarlaý boıynsha mem­lekettik mańyzdy tapsyrmany oryndaý úshin ýnıversıtette Qazaqstannyń taý-ken, metallýrgııalyq jáne munaı-gaz, sonymen qatar, kólik-kommýnıkatıvtik, qurylys jáne otyn-energetıkalyq keshenderi sııaqty ónerkásip salalary boıynsha stýdentterdi oqytý úrdisinde Jańa qazaqstandyq patrıotızmdi tár­bıeleý konsepsııasy ázirlenip, sátti iske asyrylyp jatyr. Ýnıversıtet rektory Arystan Gaza­lıevtiń bastamasy bo­ıynsha stýdentter kelisim negizinde tıis­ti mamandyqtary boıynsha naqty kásiporyndarǵa jáne uıymdarǵa tir­keledi, onda olar oqý úde­­risi ke­zin­de tájirıbeden ótedi, óndirispen, jetekshilermen tanysady. Mundaı baılanys jumys berýshige túlekti jumysqa alýǵa múmkindik beredi. Bul rette túlek te jumyspen qam­tyl­ǵanyna senimdi bolady, budan ári jumys izdeýdiń qajet emestigine, kepildiktiń ornynda ekendigine kózi jetedi. Eger bul bastama óz jalǵasyn tapsa, al meniń oǵan kúmánim joq, onda bizdiń bolashaqqa degen josparymyz tolyq iske asady deýge bolady. Osyndaı tańdaý jasap ýnıversıtetke túsken stýdenttermen kezdesýler ótti. Kezdesý barysynda biz olardyń kóńil-kúıimen tanysyp, bolashaq pen búgingi kún týraly oılaryn, armandaryn surastyrdyq. О́zara únqatysý qyzyqty ótti. Olardyń patrıottyq rýhy men úzdik bolýǵa degen qushtarlyqtary, beriletin bilimdi meńgerý, oqýda kóshbasshy jáne ozat bolý, barlyq jaqsylyqtar men paıdaly iske úırený oraıyndaǵy yntalary tańǵaldyrdy. Ásirese, kóptegen stýdentterdiń óz armandaryn aıqyn da ashyq bildirgenin atap ótý qajet: Prezıdentke uqsas bolý, memleket jáne qoǵam qaıratkerleri bolý, joǵary bilikti, básekege qabiletti maman ataný, Prezıdentimiz sııaqty Temirtaýda jumys jasap, ómir súrý. Bizdiń jastardyń arman-maqsattary osyndaı eken. Bul bizdi súısindirdi! Biz jastardyń optımıstik kózqarasyna, olardyń maqsatqa talpynýshylyǵyna aıtarlyqtaı qanattandyq. Bizdiń bola­shaǵymyzdy osyndaı patrıottyq qul­shynystaǵy jastardyń qolyna senip tapsyrýǵa bolatyndyǵyna kózi­miz jetkendeı. Iá, olar bizdi uıatqa qal­dyrmaıdy, elimizdiń kórkeıýi úshin asqaqtaǵan armandarymyzdy oryndaıdy. El boıynsha bul qozǵalystyń keńi­­nen taralýy úshin osy jumysty úılestiretin qoǵamdyq shtab qurý tıimdi bolar edi esepteımin. Oǵan osy stýdentter arasyndaǵy belsendiler, qoǵam qaıratkerleri, bilim berý júıesiniń jumyskerleri, bıznesmender jáne belgili akademıkter, professorlar kirýi tıis. Shtab qyzmetindegi mańyzdy jaıt jastardyń qazaqstandyq patrıotızmin nyǵaıtý baǵytynda jumystar júrgizý, álemniń ozyq elderiniń otyzdyǵyna kirýi jolyndaǵy memleketimizdiń jos­parlaryn júzege asyrý bolyp tabylary da kúmánsiz. Shtab jumysynyń baǵdarlamasy kezdesýler, alqaqotan áńgimeler, jastardyń patrıottyq rýhyn kóteretin oıyn-saýyq merekelerden turýy tıis dep oılaımyz. Osy ıgi iske buqaralyq aqparat quraldaryn qosý oryndy bolar edi. «Egemen Qazaqstan» jáne «Kazahstanskaıa pravda» respýblıkalyq basylymdarynda, telearnalarda «Qazaqstan patrıoty» aıdaryn ashý, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Qurmet gramotasymen marapattaý, ózge de sharalar jasaý. Odan basqa, qazaqstandyq patrıotızmge baılanysty jastar saıasaty týraly Zańǵa ózgertýler engizý de – ýaqyt talaby. Osynaý sharalar jastardyń patrıot­tyq tárbıesin nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Jastar bizdiń bolashaǵymyz ekendigin árdaıym este saqtaýymyz kerek! Olar aǵa býynnyń úmitin, Elbasy senimin aqtaıdy dep bilemiz. Qazaqstandyqtardy Ult Josparyn jáne reformalardy júzege asyrýǵa bel­sendi qatysýǵa shaqyra otyryp, Elbasy kóp etnosty qoǵamymyzdyń bıik jetistikke jetýi úshin halyqtyń yntymaǵyna, qazaqstandyq patrıo­tızmniń uıytqyly túrde kórinýine nazar aýdarady. Bul oraıda jastar óz armandary men senimderin, asqaq murattaryn Ult Josparyn oryndaýǵa baǵyttaıdy, azamattyq belsendiligin tanytady dep taǵy da kámil senim bildiremiz. О́ıtkeni, jańa qazaqstandyq patrıotızm jastardy qazaqstandyq armanǵa bastaıdy. Tóleýtaı SÚLEIMENOV, 1991-1994 j.j. Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri, Tótenshe jáne ókiletti elshi, saıası ǵylymdar doktory, professor. Astana.