Shynyqqan shymyr bolar

Eske sala ketý kerek, 2010 jylǵy 29 qara­shada el Prezıdenti «Qazaqstan Respýb­lıkasy­nyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy týraly» Jarlyqqa qol qoıǵan bolatyn. Memlekettik baǵdarlamanyń negizgi maqsaty eldiń ornyqty áleýmettik-demografııalyq damýyn qamtamasyz etý úshin Qazaqstan azamattarynyń densaýlyǵyn jaqsartý bolyp tabylady, sonymen qatar biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesinde medısınalyq kómekti uıymdastyrýǵa, basqarý men qarjylandyrýdy jetildirýge, medısınalyq, farmasevtıkalyq bilimdi jetildirýge, ınnovasııalyq tehnologııalardy damytýǵa jáne medısınaǵa engizýge, halyq úshin dárilik zattardyń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrýǵa, densaýlyq saqtaý uıymdaryn medısınalyq tehnıkamen jaraqtandyrýdy jaqsartýǵa, t.s.s munan da basqa kóptegen mańyzdy salalardy qamtıdy. Baǵdarlama boıynsha ásirese, medısınalyq kómektiń róline aıryqsha kóńil bólinip, shalǵaı aýyldardaǵy, ortalyqpen qarym-qatynasy qıyn óńirlerdegi turǵyndarǵa medısınalyq kómek qoljetimdi bolýy úshin arnaıy kólik medısınasy uıymdastyrylsa, sonyń ishinde qystyń kózi qyraýda sanıtarııalyq avıasııanyń kúshine ıek artýshylar sanynyń kúrt artýy atap óterlik jaǵdaı. Solaı degenmen, memlekettik baǵdarla­madaǵy negizgi máseleniń biri – turǵyndardyń densaýlyǵyn nyǵaıtyp, halyqtyń ómir súrý jasyn barynsha uzartý desek, bul rette jalpy qarapaıym jurtshylyqtyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa talaptyń barynsha kúsheıtilip otyrǵany baıqalady. Ol úshin memleketten qyrýar qarjynyń tikeleı osy salaǵa bólinýinde úlken mán bar. Qazirgi tańda elimizde atalǵan jobany júzege asyrý úshin, azamattardyń densaýlyǵyn jaqsartý men densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jumystardyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda kóptegen is-sharalar qolǵa alynýda. Soǵan oraı Ońtústik Qazaqstan memlekettik farmasevtıkalyq akademııasynyń qyzmetkerleri arasynda dástúrli spartakıa­da oıyndary ótkizilgen bolatyn. Atalmysh is-sharaǵa «Medısınalyq bıofızıka, ınformatıka jáne matematıka» kafedrasynyń oqytýshylary arqan tartý, voleıbol, shaǵyn fýtbol oıyndary boıynsha synǵa túsip, oblys boıynsha III oryndy ıelendi. Halyq arasynda «Aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde» degen tamasha támsil bar. Sol aıtpaqshy, salamatty ómir saltyn saqtaý ult densaýlyǵy qaýipsizdiginiń bas­ty qaǵıdasy, ustanymy bolýǵa tıis. Osy áńgimede jalpy ońtústik jurtshylyǵynyń basqa óńirdegi aǵaıyndarǵa qaraǵanda sportpen shuǵyldanýyna múmkindikteri óte joǵary ekenin aıtýdyń oraıy kelip tur. Jazy uzaq, qysy jumsaq óńir úshin bul úlken olja, sondyqtan mundaı bastamalar men sporttyq jobalardy ulttyń densaýlyǵyn jaqsartýǵa meılinshe molyraq qarastyrǵany abzal. О́kinishke qaraı, jer-jerde áli de densaýlyqqa paıdaly mundaı máselelerge jetkilikti kóńil bólinbeı otyr. Sporttyq spartakıadalar men is-sharalardyń keıde qalamen shektelip qalyp jatatyny qynjyltady. Osyǵan oraı biz Shymkent shahary jurtshylyǵyn ǵana emes, jalpy oblys óńirlerindegi, shalǵaı aýyldardaǵy tıisti salaǵa qatysty mamandardyń belsendiligin arttyrýǵa mán berilse deımiz. Qalada da, aýyl­da da sportty damytýdyń qalyptasqan dástúrleri saqtalyp otyrsa, nur ústine nur emes pe. Qysqasy, jappaı sportpen aınalysatyn óńir bolýǵa atsalysýymyz kerek. Máselen, qaladaǵy, sondaı-aq, qalamen teńestirilgen eldi-mekenderdegi ár aýlany, ár stadıondy nege jurttyń ıgiligine aınal­dyrmasqa, nege jarys alańdaryn qyzdyrmasqa. Bizde mundaı is-sharalardyń bastamashylary da, belsendileri de ejelden jastar bolyp kelgen desek, al endi aldaǵy ýaqytta da aýyldy jerdegi órkenderdiń arasynda bul ıdeıa­ny keńinen taratý óte mańyzdy bolmaq. Sonda salamatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa, keleshek úshin óz úlesimizdi qosqan bolyp eseptelemiz. Osy arqyly qanshama órenderdiń jumystan keıingi ýaqyttary ishimdikpen, túngi kóńil kóterýlermen, jastyq shaqtaryn bosqa ótkizýmen sarqylmas edi. Kerisinshe, ózderin jaqsy jaqtarǵa qaraı tárbıeleýine, rýhanı ósip-órkendeýlerine jol ashylar edi... Adam densaýlyǵy, dene tárbıesi, sport, taza aýada durys demalý, ıaǵnı salamatty ómir súrý salty qashanda qoǵamdaǵy mańyzdy másele bolyp qala bereri sózsiz. Elbasy halyqqa arnaǵan Joldaýynda bul máseleniń ómirlik mán-mańyzyn taǵy da ashyp kórsetip berdi. Salamatty ómir súrý salty dene tárbıesimen aınalysýǵa, durys tamaqtanýǵa, esirtkiden, temekiden, alkogoldi ishimdikten aýlaq bolýǵa mindetteıdi. О́kinishtisi, saý kezimizde densaýlyqtyń baǵasy men qadirine sonshalyq mán bere qoımaımyz. Dárigerge aýrý ábden asqynyp, meńdegende keshiktirip baratyn ádetimiz taǵy joq emes. Mundaı kemshiliktiń aldyn alýdyń jalǵyz joly, ol – sport. «Aýrý batpandap kirip, mysqaldap shyǵady» demekshi, denniń saýlyǵy óz aldyna, al ár adam ózin-ózi shynyqtyryp, udaıy sportpen shuǵyldansa, qarapaıym ǵana tirshilik qaǵıdalaryn saqtap, salamatty ǵumyr keshse, uzaq ta mándi ómir ıesi atanbaq. Marııa MAHANBETOVA, Jańyl ABDRAHMANOVA, Ońtústik Qazaqstan memlekettik farmasevtıkalyq akademııasy «Medısınalyq bıofızıka, ınformatıka jáne matematıka» kafedrasynyń oqytýshylary.