Intellektýaldy ken orny

Atyraý munaıshylary transformasııalaý baǵdarlamasy aıasynda alǵash ret munaı óndirýdi onlaın júıesinde baqylaýdy qolǵa aldy Iá, muny otandyq munaı-gaz ónerkásibi úshin jańa ınnovasııalyq bastama desek te bolady. Ras, álemdik munaı naryǵyndaǵy iri kompanııalarda mundaı ınnovasııalyq tehnologııa sońǵy on jyldan beri keńinen qoldanylyp keledi eken. Sheteldik kompanııalarda bul joba san túrli ataýlarmen atalady. Bizdiń elimizde «Shevron» korporasııasynyń ınvestorlyǵymen qurylǵan alǵashqy birlesken kásiporyn – «Teńizshevroıl» áıgili «Teńiz» kenishinde osyndaı jańashyl tehnologııany munaı óndirý úderisine qoldanady eken. Al otandyq munaı-gaz ónerkásibiniń qarashańyraǵy – «Embimunaıgaz» aksıonerlik qoǵamyna qarasty «Ýaz» ken ornynda iske qosylǵan ınnovasııalyq tehnologııanyń qandaı ereksheligi bar? Aldymen aıtarymyz, otandyq munaıshylar bul jobany «Intellektýaldy ken orny» dep atapty. «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» aksıonerlik qoǵamynyń bas dırektory Qurmanǵazy Esqazıevtiń aıtýynsha, bul – jańa ınnovasııalyq tehnologııa transformasııalaý baǵdarlamasy aıasyndaǵy qanatqaqty jobanyń birinshi kezegi. Al ıntellektýaldy ken orny –jumys istep turǵan óndirý qoryn ońtaıly paıdalaný úshin basqarý pýltine uńǵymalardan aqparatty berýge jol ashatyn ınnovasııalyq tehnologııa. Intellektýaldy uńǵymalar birinshiden, derekterdi úzdiksiz óńdeýdi, ekinshiden, jedel baqylaý jáne shuǵyl sheshimder qabyldaý úshin aqparattar monıtorıngin qamtamasyz etýge jol ashady. Otandyq munaı-gaz ónerkásibinde alǵashqy qanatqaqty jobany iske asyrý úshin «Ýaz» ken orny tańdalypty. О́ıtkeni, bul sońǵy jyldary paıdalanýǵa berilgen jańa ken orny qatarynan sanalady. Iаǵnı, «Ýaz» ken ornynan munaı alý 2012 jyldan beri úzdiksiz iske asyrylyp keledi. Mundaǵy munaı qorynyń 27 paıyzy óndirý jaǵdaıynda dep esepteledi. Al ózge ken oryndaryna qaraǵanda sýlaný úderisi 59 paıyzdyń shamasynda ekeni anyqtaldy. Sonymen birge, qaldyq qorynyń áleýeti 971 myń tonnany quraıdy. «Ýaz» – asa úlken ken orny emes, mundaǵy uńǵymalardyń 35 birlikti quraıtyndyǵymen ony shaǵyn dep aıtýǵa bolady. Munaı berip turǵan uńǵymalar bir-birine jaqyn ornalasqany da, olardaǵy jerústi jabdyqtary men eksplýatasııalyq tizbektiń tehnıkalyq jaǵdaıy da qanaǵattanarlyq jaǵdaıda bolýy jańa ınnovasııalyq tehnologııany iske qosýǵa qolaılylyq týǵyzypty. Aıtqandaı, munda 2012 jyly ár jyl saıyn jańartylatyn geologııalyq-gıdrodınamıkalyq model qurylyp, óndiriletin ónim jóninde bólek esep júrgiziledi. Osylaısha, qazir «Ýaz» ken ornyndaǵy 8 shtangaly tereńdik soraptyq uńǵymaǵa ıntellektýaldy basqarý stansasy ornatylyp, aqparat joldaý tetigimen, dınamograftarmen jáne basqa da sandyq quraldarmen jabdyqtalypty. Osyndaı stansalar 23 elektrli vınttik sorapty uńǵymalarǵa da ornatylyp, qajetti jabdyqtarmen qamtyldy. – «Embimunaıgaz» AQ keń­se­sindegi baqylaý ortalyǵyna ın­tellektýaldy ken ornyndaǵy jumystar jóninde jınaqtalǵan aqparattyń barlyǵy taldanyp, qabyldaý jasalady. Mundaǵy arnaıy ortalyqta ken ornynan kelip túsken aqparattar saqtalady. О́ndiristik esepterdi, monıtorıng júrgizetin taldaý júıesi, sonymen birge, ken ornyndaǵy jabdyq jumysynyń buzylýy tirkeledi. Tipti, aqparattyń bar­ly­ǵy úlken ekranda ken ornynan barlyq ólshemder boıynsha onlaın júıesinde kórinedi, – dep túsindirdi «QazMunaıGaz» Bar­laý О́ndirý» AQ bas dırektory Qurmanǵazy Esqazıev. – In­tellektýaldy ken orny óndiristik qater­lerdi tómendetedi, tipti apat­tyq jaǵdaılardy aldyn ala eskertedi. Eń bastysy, aqpa­rattardy úzdiksiz óńdeýdi jedel basqarýdy jáne shuǵyl sheshim qabyldaýdy qamtamasyz etedi. Qazir «Ýaz» dep atalatyn ıntellektýaldy ken ornynda 18 munaıshy eńbek etedi. Olardyń barlyǵy jańa tehnologııamen jumys jasaýǵa mashyqtanyp alypty. О́ıtkeni, mundaǵy munaıshylardyń tájirıbelerin shyńdaýyna qoldaý jasalyp otyr. Máselen, bólimshe basshysy Nurlan Qutjanov modýldyq baǵdarlama boıynsha bilimin jetildirse, sheber Esengeldi Sársekeev Qytaıdaǵy Dýnın qalasynda tájirıbe almasyp kelgen. Sol sebepten, mundaǵy munaıshylar ınnovasııalyq tehnologııanyń damylsyz jumys jasaýyn qadaǵalap, munaı óndirý úderisiniń toqtamaýyn baqylaýdaǵy jaýapkershiligin jete sezinedi. Munaıshylardyń bári de burynǵydaı ár uńǵymanyń arasynda shapqylap júrmeıdi. Bári de munaıdyń 600 metr tereńdikten alynǵanynan bastap, sý, tuz sekildi ilespe qospalardan tazartylyp, peshte qyzdyrylýy, tipti, qubyrmen Soltústik Joldybaı atalatyn kenishke deıin tasymaldanýyna deıingi úderistiń bári monıtor arqyly onlaın júıesimen baqylanatynyna qýanyshty ekenin jasyrmaıdy. Al kásiporyn ekologtary bul tehnologııanyń qorshaǵan ortaǵa zııany joqtyǵyn alǵa tartady. Otandyq munaı-gaz ónerkásibi salasynda qanatqaqty joba –ıntellektýaldy ken ornyndaǵy jumystardy onlaın júıesinde basqarý tehnologııasynan qandaı nátıje kútýge bolady? «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ bas dırektory Qurmanǵazy Esqazıevtiń pikirine súıensek, jańa ınnovasııalyq tehnologııa arqyly «Ýaz» ken ornynan munaı óndirý qosymsha 3 paıyzǵa artatyny kútilip otyr. Eń negizgi kútiletin satyly nátıjeler shyǵyndy azaıtýǵa baılanysty bolmaq. Máselen, birinshiden, jerasty jabdyqtaryn paıdalanýdyń baıaý tártibi uńǵymalardy jóndeý sanyn azaıtýǵa múmkindik beredi. Ekinshiden, ken ornyndaǵy uńǵymalardyń toqtaýyn tirkeý uńǵymalar jumysyn qalypqa keltirý ýaqytyn 15-20 paıyzǵa azaıtady degen boljam bar. Úshinshiden, uńǵymalarda jumsalatyn elektr energııasyn 30-40 paıyzǵa únemdeýge jol ashady. Tórtinshiden, munaı óndirý úshin qýattylyqty azaıtatyn qozǵaltqyshtardy satyp alý bıýdjetin 20-25 paıyzǵa azaıtýǵa da yqpal etedi. – О́ndirýshi kompanııalarda yqshamdaýdyń qajettigi ár kezde de mańyzdy bolyp qala beredi. Al qazirgi munaı baǵasynyń tómendegen kezinde tipten mańyzdy bolyp otyr. Bul bizge qanatqaqty jobamyz – ıntellektýaldy ken orny jobasyn tezirek iske qosýymyzǵa túrtki boldy. Bul jobanyń óndiristik esep sapasyn arttyrýǵa da septigi tıedi, – deıdi «QazMunaıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ bas dırektory Qurmanǵazy Esqazıev. –Naqty aıtqanda, munyń nátıjesin 2017 jyldyń sońynda materıaldyq-taýarlyq qordy 60 paıyzǵa qysqartýǵa, qarjylyq turǵydan 3 mıllıard teńgeni únemdeýge, derekterdiń durystyǵy men jedeldigin basqarý eseptilikteriniń sapasyn jaqsartýǵa baılanysty kútip otyrmyz. Sonymen birge, biz úshin ken ornyndaǵy barlyq ahýaldy tirkeýdiń mańyzy da aıryqsha bolmaq. О́ıtkeni, ken ornyndaǵy naqty ahýaldy bilý arqyly keıingi túzetý jasalatyn is-qımyldarǵa faktorlyq taldaý júrgizýde naqty sheshim qabyldaıtyn bolamyz. Atyraý munaıshylarynyń jańa tehnologııany meńgerýdegi alǵashqy qadamyn «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory­nyń basqarma tóraǵasy О́mirzaq Shókeev onlaın júıesinde baqy­lady. Onyń pikirinshe, «Embi­mu­naıgazda» qolǵa alynǵan jobany ken oryndary men basqa kom­panııalarǵa taratýǵa bolady. Sóı­tip, osy tájirıbe arqyly birneshe mıllıard teńgeni únemdeýge jol ashylady. Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan». Atyraý oblysy. Sýretti túsirgen Rahym QOILYBAEV.