Nıý-Iorktegi qazaq polıseıi

О́tken jyldyń qyrkúıek-qarasha aılarynda tórt adamnan quralǵan qazaqstandyq bir top jýrnalıst, atap aıtqanda, Álisher Elikbaev, Qanat Beısekeev, Saıan Baıǵalıev jáne Narǵyz Ahmetov Amerıka Qurama Shtattaryn aralap, muhıttyń arǵy jaǵyndaǵy osy alpaýyt elde ýaqytsha nemese turaqty turyp jatqan qazaqstandyqtar týraly aqparat jınaǵan eken. Olar osy saparynda 10 myń shaqyrymdaı jol júrip, Amerıkanyń 23 shtatynda bolyp, birtalaı qazaqstandyqtarmen jáne olardyń otbasylarymen kezdesipti. Solardyń ishinen eń qyzǵylyqty da qıly taǵdyrlardyń oqıǵalaryn óz saıttarynda jarııalapty. Sonyń birin sizderge súıinshilep otyrmyz. Bir jyldan sál buryn Nıý-Iork polıseıi Danııar Nurtaza jergilikti jáne basqa da amerıkalyq jańalyqtar hronıkasynyń qaharmanyna aınaldy. Qazaqstannan shyqqan túlek týra metro stansasynyń janynda tolǵaq qysqan amerıkalyq áıeldiń shaqalaǵyn qabyldap aldy. AQSh-ty kók­teı ótken saparymyz kezinde biz Danııarmen kezdesýdi uı­ǵardyq. Ol óziniń AQSh-qa qalaı kelgenin, osy jolda, ıaǵnı Nıý-Iork qalasy polıseılik departamentiniń ofıseri bolý armanyn júzege asyrý úshin qandaı qıyndyqtardy jeńgenin áńgimelep berdi. – Áýeli AQSh-qa qalaı, qan­­daı jaǵ­daıda kelgenińizdi aıtyńyzshy? – Budan 13 jyl buryn, 2002 jyl­dyń sáýirinde kenje inim mektepti bitire sala biz búkil otbasymyzben AQSh-qa qo­nys aýdardyq. Inim 17-de, men ol kezde 20 jasta bolatynmyn. Inim AQSh-ta, Kolýmbııa ýnıversıtetinde oqyǵysy keldi. Otbasymyz óte uıymshyl. Sol se­bep­­ten de bárimiz túp kóterilip birge kel­dik. – Inińizdi jalǵyz jiberýge qoryq­qan shyǵarsyzdar? – Iá, ol tym jas qoı. Soǵan bola men de ýaıymdadym. Ata-anamyz bizdi oı­la­dy. Ekeýmizdi jibere qoımady. Son­dyq­tan, búkil otbasymyzben sapar shegýdi uıǵardyq. Árıne, men, qarjy turǵysynan alǵanda, bulaı bilim alýdyń óte qymbatqa túsetinin túsindim. Inim oqyp júrgen kezde ózimniń jumys isteýim kerektigin de bildim. – Osy jaqqa ketkenge deıin Qazaq­standa nemen aına­lystyńyzdar? – Biz almatylyq ádepki otbasy bolatynbyz. Úsh bólmeli qarapaıym páterde turdyq. Men Almatydaǵy ýnıversıtettiń 3-kýrsynda oqyp júrgenmin. AQSh-qa ketetin bolǵan soń, oqýymdy tastaýǵa týra keldi. – Kolýmbııa ýnıversıteti eń qymbat oqý oryndarynyń biri ǵoı. Sizdiń inińiz oqý aqysyn qalaı tólemekshi edi? – Ol talaby zor ári óte talant­ty jigit. Matematıkany jaqsy meńgergen, olım­pıadalarǵa qa­tysyp, júldeli oryn­darǵa ıe bolyp júrdi. Osynda oqý úshin talpynyp, ózi de jumys isteýge ázir turdy. Inim óz armanyna jetý úshin ne qajettiń bárin isteýge daıyn boldy. – AQSh-ta ózińizdiń bi­rin­­shi jumy­syńyzdy qalaı taptyńyz? – Alǵashynda Braıton-Bıchtegi beı­nesalonǵa ornalastym. Onda bir ap­ta istedim. Ol jerde beınekassetalardy prokatqa berýmen aınalysatyn. Klıent­terdiń bári orys tildiler. Bos ýaqytymda aǵylshyn tilin ózdiginen úıretýshini ashyp, sony oqı berdim. Árbir sózdi, áldebir sóz tirkesterin este saqtap qalýǵa tyrys­tym. Mektepte nemissheni oqyǵandyqtan, aǵylshynsha múldem bilmeıtinmin. Tipti, atym kim jáne jasym qanshada ekendigin de aıta almaıtynmyn. – Al sizdiń ata-ana­la­ryńyzdyń ja­sy qanshada edi? – Olar egde jastaǵy adamdar. Kóshý jóninde sheshim qabyldaýdyń ózi de áke-sheshemizge ońaıǵa túsken joq. Biz inim ekeýmiz óz kúshimizge senimdi bolsaq, ata-anamyz qatty ýaıymdady. Kóship-qonýy­myz eleýli synaq boldy. – Olar da aǵylshynshany úırendi me? – Iá, ata-anamyz da jumys istep, aǵylshyn tilin úırene bastady. Ákem ómir boıy basshy qyzmetterde istegen. Al munda ártúrli jumystardy isteýine týra keldi. Saıyp kelgende, AQSh-ta qol jetkize alǵanymyzdyń bári – bizdiń ata-anamyzdyń eńbegi. – Sizder qaıda turdyńyzdar? – Biz eki bólmeli páterdi jaldap, bir bólmesinde ata-anamyz, ekinshisinde inim ekeýmiz turdyq. Aýdany sonsha keremet te emes, ári qaýipsiz de emes eken. Jergiliktilermen qaqtyǵys ta bolyp qalyp júrdi. Men til bilmegendikten olar­dyń ózimnen ne talap etetinin túsin­bedim. Al olarǵa aqsha qajet ekenin bilgen kezde: «Men senderge eshteńe bermeımin, ne isteseńder, sony isteńder» dep jaýap berdim. – Qoryqqan joqsyń ba? – Qorqynysh bolmady. Sebebi, mundaıdy Almatyda da kórgenmin. Biz óz maqsatymyzben keldik, namysty qoldan bermedik, sóıtip, ýaqyt óte kele qurmetke ıe boldyq. – Al inińizdiń armany oryndaldy ma? Oqýyn bitire aldy ma? – Iá, ol ýnıversıtetti sátimen tá­mamdady. Qazirde jasy otyzda, iri bank­te qarjylyq taldamashy bolyp jumys isteıdi, al keshki ýaqytta amerıkalyq eki birdeı ýnıversıtette statıstıka, matematıka, mıkroekonomıka jáne menedjment-táýekel syndy salıqaly pánderden dáris beretin professor. – Bóten elge ata-analaryńyz qalaı beıimdeldi? – Olarǵa qıyndaý soqty. Alǵashqy eki-úsh jylda sheshem kún saıyn jumystan kóńili bosap, kózi jasaýrap keletin. Bárin tastap qaıtyp ketkisi keldi. Ol kezde biz Qazaqstannan kelgen osyndaǵy bir ǵana otbasyn biletinbiz. Olardyń ózi de sol jyly qaıtadan keri qaıtty. Biz kelgende de «munda ne bitiresińder, esteriń barda eldi tabyńdar» degendeı sóz aıtqan edi. Biraq biz ózimizge senimdi boldyq, kúmán-kúdikke boı aldyrmadyq. – Ata-analaryńyzdyń kóńilindegi qaıaýdy qalaı ketirdińizder? – Munda kelgen soń úsh kúnnen keıin ákemizdiń júrek talmasy ustady. Ol ishtegi ýaıymyn bizge baıqatpaǵanymen, bastan keshken jaǵdaıdyń bári oǵan aýyr tıgen eken. Men gospıtalge keldim, biraq til bilmegendikten ákemdi taba almaı qoıdym. Tipti, orys tildi meıirbıkelerdiń ózderi oryssha túsinbeıtindeı syńaı tanytty. Bizdiń saqtandyrý qaǵazymyz joq edi. Áıtkenmen, AQSh-ta tipti, adamnyń saqtandyrýy joq bolǵan jaǵdaıda da siz medısınalyq kómek alýǵa quqyly ekensiz. Ákemizdi emdep, saýyqtyryp shyǵardy. Sóıtip, densaýlyq saqtaý júıesi týraly alǵashqy áserimiz jaǵym­dy bolyp shyqty. Olar naýqasty saq­tandyrýsyz, qajetti qujattarsyz, qo­lyn­daǵy qazaqstandyq tólqujatymen-aq aıaǵynan tik turǵyzdy. – Al ata-anańyz Qazaqstandy oılap saǵyna ma? – Mamamyz munda kelgen soń týǵan eldi ylǵı ańsap júretin boldy. Elge bir baryp qaıtsam degen armanyn aıta be­retin. Qazir densaýlyǵy eptep syr bere bastady. Degenmen, Qazaqstanǵa báribir baryp qaıtamyn degen oıynan qaıtar emes. – Ákeńizde sondaı ańsar joq pa? – Ákem Qazaqstanǵa baryp ta keldi. Sonda men ol úshin qatty ýaıymdadym. О́ıtkeni, ketkennen keıin Qazaqstanǵa alǵash ret ózim ushyp barǵanymda aǵyl-tegil jylap, tynysym toqtap qala jaz­daǵan-dy. Tipti, Astanaǵa barǵannyń ózin­de. Buryn ol qalamen tanys emes edim. Son­dyqtan, ol jerge taban tireý maǵan sál de bolsa jeńilirek bolǵan sııaqty. – Sol kezde Qazaqstannan ket­ke­ni­ńiz­ge qansha bolyp edi? – Bul 2007 jyl, demek, bizdiń ket­kenimizge bes jyl tolǵan edi. Osy bes jyl otbasymyz úshin óte aýyr kezeń boldy. Amerıkada bolǵan alǵashqy eki-úsh jyldyń qıyndyǵy moraldyq turǵydan da, basqa jaǵynan da áli kúnge deıin esimizden ketpeıdi. – Qaıtyp oralý týraly oı múldem kelgen joq pa? – Ata-anamyzǵa aıanyshpen qaraı­tynbyz. Men olardyń elge qaıtqanyn qaladym. Biz ózimiz qalyp, ómirimizdi óz betimizben qurýǵa tyrysar edik. Biraq ata-anamyz bizdi tastap ketkileri kelmedi. Alǵashqy úsh jylda tórteýimiz birdeı jumys istedik. Meniń 18 saǵat qatarynan jumys istegen kezderim boldy. Sonymen birge, aǵylshyn tilin úırendim. Birde sózdikti paraqtap tursam, maǵan bir er adam kelip: «Sen ne oqyp tursyń?» dedi. «Aǵylshynshany úırenip júrmin» dep jaýap berdim. Ol maǵan: «Eger sen Braıtonda jumys isteseń, saǵan aǵylshynshanyń keregi ne?» deıdi. Men oǵan: «Men ómir-baqı Braıtonda jumys istemek emespin.Biz Amerıkada turyp jatyrmyz ǵoı» dep jaýap qaıyrdym. Sóıtsem, ol men jumys isteıtin dúkenniń qojaıyny eken. О́zi aǵylshyn tilin bilmeıtindikten, qojaıyn maǵan qatty ashýlandy. Menedjerdi sha­qyryp, meni jumystan bosatýdy talap etti. Úıge kóńil-kúıim bolmaı oraldym. Ekinshi jaǵynan, Braıtonda keptelip qalmaǵanym úshin osy adamǵa rahmet aı­­­tamyn. Mashınalardy turaqjaıǵa qoıýshy bolyp basqa jumys taýyp aldym. Qazaqstanda meniń «Moskvıch» mashınam bolatyn. Mehanıkalyq berilis qorabyna negizdelgen mashınalardy júrgize alamyn. Myna jumysqa ornalasýyma osy biligim kómektesti. Sodan keıin restorandarda jumys isteıtin jigitter aqshaly bo­latynyn uqtym. Sondyqtan, meniń endigi maqsatym – restorannan jumys tabý boldy. Jarty jyldan keıin «Baký» restoranyna jumysqa turdym. Bir apta tegin istep, qabiletimdi dáleldedim. Sodan keıin olar maǵan senip, jumysqa aldy. О́z­derine qazaqtyń qyzmet kórsetkenin qalaǵan ózbekter bul meıramhanaǵa arnaıy keletin. – Qyzmet kórsetý salasyna ju­mys­qa barǵanyńyzda namystanǵan joq­syz ba? – AQSh-qa barmaqshy bolǵanda týra ózimniń ata-anam sııaqty, men de kez kelgen jumystan bas tartpaýǵa bel baı­laǵan edim. Osynda jınalǵan kezde bizdi Amerıkada senderdi kútip otyrǵan eshkim joq, ol múldem basqa el jáne Qazaqstanda kim bolyp, ne isteseńiz de, sony munda umytýǵa týra keledi dep eskertken bolatyn. – Daıashylyqtan keıin nemen aına­lystyńyz? – Daıashy bola júrip, sonymen qatar, «Týrızm» mamandyǵy boıynsha oqýdy uıǵardym. Sonyń arqasynda meni «Delta» avıakompanııasyna jumysqa shaqyrdy. Ájeptáýir konkýrstan ótýime týra keldi. Bizdiń kýrstan ózimdi qosqanda eki adamdy álemdegi asa iri avıakompanııaǵa jumysqa aldy. Bes jyl jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý bóliminde jumys istedim. Osy kezde burynǵy KSRO-dan kelgen kóptegen adamdardy qarsy aldym, birsypyrasyna kómegimdi de tıgizdim. Bul jumys meni kóp nársege úıretti. Mysaly, adamdarmen qarym-qatynas jasaýǵa, áldebir túıtkil nemese kúızelisti jaǵdaı bola qal­ǵanda tynyshtandyryp jubatýǵa. Árıne, ońaı emes. Budan keıin Nıý-Iork qalasynyń ýnıversıtetine túsip, halyqaralyq marketolog dıplomyn alyp shyqtym. Ara-arasynda Qazaqstanǵa avtomobıl tasymaldaýmen aınalystym. – Osy jaıynda taratyńqyrap aıt­sańyz qaıtedi? – Alǵashqy ýaqytta bul shaǵyn kásip boldy. Men habarlandyrýlar boıynsha mashınalar izdedim, olardy satyp aldym. Nıý-Iorkke tasymaldadym, sodan keıin Qazaqstanǵa jiberip otyrdym. Almatyda meniń seriktesterim boldy – balalyq shaqtaǵy dostarym. Sonda olar osy mashınalardy ótkizip berip otyrdy. Maǵan aqsha salyp jiberedi, jumys osylaı dóńgelene berdi. Ýaqyt óte kele ózimizge at qoıyp, damı bastadyq. Ol kezderde men jumysqa basqa da jigitterdiń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdym. Olarǵa qol ushyn berýge tyrys­tym. Jańa kelgenderge jumys tabýdyń qandaı qıyn ekeni meniń esimde bolatyn. Sondaı-aq, jigitterge bul elde qıyndyqtardan qalaı jol tabýǵa bolatynyn úırettim. Áıteýir qolymnan kelgeninshe kómektesýge tyrysatynmyn. – Biraq bul kásip týra Qazaqstan Keden odaǵyna kirgen ýaqytqa deıin ǵana jumys istegen bolar? – Iá, bul osy kásipten ketýdiń bir sebebi boldy. Alaıda, men bul isti toq­tatýdy burynyraqta josparlaǵan edim, eki emes, kerek deseńiz úsh ret tastap ketken de bolatynmyn. Degenmen, báribir de qaıta oralyp otyrdym, óıtkeni jaman kiris ákelgen joq. Biraq, men avtokásiptiń bolashaǵyn kórmedim jáne AQSh-qa bul úshin kelmegenimdi de túsindim. О́zime rýhanı jaqyn nárseni tabýǵa tyrystym. Polıseıler alysta júrgende kóshede ne bolyp jatqanyn kórýime týra keldi. Ár­túrli zańsyzdyqtarǵa salǵyrt qaraı al­madym. Buǵan aralasýǵa meniń quqym bolmady. Quqyq qorǵaý organynda jumys isteý armany mende burynnan bolatyn. Tek biz alǵash Amerıkaǵa kelgende meniń azamattyǵym joq edi jáne osy saladan jumys tabý úmiti de bolmaǵan. Meniń armanym ekinshi kezekke syryldy. Keıin bári óz ornyna kelgen soń ǵana, ózimniń súıikti isimmen aınalysý múmkindigi týdy. – Al Qazaqstanda siz eshqashan polı­seı bolýdy armandaǵan joqsyz ba? – Qazaqstanda men polıseılerge basqa kózben qaraıtynmyn. Biraq biz­diń kórshimiz polıseı boldy. Onyń tapanshanyń qabyn qalaı kıgizgeni, tapanshasyn, qarý-jaraǵyn qalaı teksergeni áli esimde. Múmkin, sol kezde-aq osy oı meniń basyma kirip alǵan shyǵar. Bul jaqqa qaraǵanda, Qazaqstanda polıseıler ózderin basqasha ustaıdy. AQSh-ta polıseıler – nıettes baýyrlar. Men NYPD-qa (Nıý-Iork qalasynyń polısııa departamenti) kelgende óz otbasyma kelgendeı kúı keshtim. О́zim sııaqty oılaıtyn 35 myń baýyrlarym men áp­ke-qaryndastarym paıda boldy. Qaı-qaısysy da qyzmetke aqsha úshin kelmegen. – Jalpy, siz polısııaǵa qalaı kel­dińiz? – Bul oqıǵa 4 jylǵa sozyldy. Basynda jadymdy, baıqaǵyshtyǵymdy tekserip emtıhan aldy, psıhologııalyq testten de óttim. Emtıhandardy jaqsy tapsyrdym. Sodan keıin dene tárbıesiniń emtıhandary boldy. Salmaq túsirýge, kóp júgirýge týra keldi. Eger júgire alma­sań – qujatyńdy tapsyrmaýǵa da bolady dep birden aıtqan edi. О́zara kelisý, bireýge aıtqyzý sııaqty nárseler munda múldem joq. Talaptanǵandardyń kóbi psıhologııalyq jáne dene shynyǵýynyń tekserisi kezinde seıilip qaldy. Sondaı-aq, bekgraýndty qatań tekseredi. Bastapqy daıyndyq, odan keıin akademııadaǵy naǵyz daıyndyq kezeńinen ótesiń. Akademııa­daǵy oqý 6 aıǵa sozylady. Bul synaq ta ońaı emes. Kóp jigitter akademııany bitire almaı qaldy. Akademııaǵa túsý úshin de 1 orynǵa 15 adam talasatyn kúrdeli kon­kýrs­tan ótýge týra keledi. – Eger jalaqysy joǵary bolmasa, AQSh-ta polısııada jumys isteýge ti­lek bildiretinder nege sonshalyqty kóp? – Bulardyń kóbi – burynǵy áskerıler, ardagerler. Olar úshin polısııadaǵy jumys azamattyq ómirge birtindep kóshý úshin qajet. Bular qarýmen júrýge úı­ren­gen, tótenshe jaǵdaıda basqa adam­dar úshin óz ómirin qııýǵa táýekel ete alatyn adamdardyń erekshe toby. Mundaı adamdar Amerıkada kóptep sanalady. Sirá, óz ju­mysymnyń maǵan unaıtyny da sol sebepten shyǵar. Men jumysyma merekege bara jatqandaı asyǵamyn, osynaý úlken otbasynyń múshesi bolǵanymdy maqtan etemin. – Siz sóıtip polısııaǵa kirdińiz, kún saıyn qaýip-qatermen betpe-bet kelesiz. Buǵan sizdiń otbasyńyz qalaı qaraıdy? – Ata-anam muny túsinistikpen qa­byl­dady. Ákem áskerde Sahalınde qyzmet etken. Qyzmetin kapıtan she­nin­de aıaqta­dy. О́zi sondaı satydan ótken­nen keıin, ómir boıy meni de osyǵan daıyndady. «Qolyńnan kelse – kómegińdi aıama!» dep otyratyn. Kóshede buzaqy­lar bir jigitke nemese qyzǵa tıisip jatsa, ákem eshqashan qasynan únsiz ótip ketpeıtin. Osy ádiletshildik, adamdarǵa kómektesý qajettiligi ákeden daryǵan qasıet sııaqty. – Metrodaǵy áıeldi bosandyryp alý jaǵdaıy qalaı boldy? – Men jerastyndaǵy metroda postyda turǵanmyn. Osy kezde rasııa arqyly bekette áıeldiń tolǵatyp jatqany týraly dabyl tústi. Dereý platformany tekserý jóninde sheshim qabyldadym. Teksersem – eshkim joq, sodan keıin jo­ǵaryǵa kóterile bastadym. Ol jerdegi metro beketinde qarbalas, odan shyǵýdyń ózine birneshe mınýt ketedi. Baspaldaqtar joq, tek lıft ǵana bar. Kóshege shyqqan betimde feldsherdi kórdim. Ol tómenge túspekshi eken. Oǵan ol jaqta áıeldiń joq ekenin túsindirdim. Áıel kóshede bir jerde bolýy tıis. Shynynda da, ol kóshege shyǵyp úlgerip, náreste týyp keledi dep aıqaılaı bastady. Akademııada bizdi tolǵaqty qabyldaýǵa da úıretken edi. Bul araǵa jetkenimshe, jedel járdemniń bir­den kele qoımaıtynyn túsindim. О́ıtkeni, Brý­klınniń bul tusynda keptelister sumdyq. Mıymda qalaı bosandyrý ke­rektigi jóninde oılar úıirile qaldy. Fel­dsherdi kórgenimde qatty qýanyp kettim. Júgirip áıeldiń qasyna bardyq. Ol asfaltta aıqaılap jatyr. Balanyń qyltıyp shyǵyp kele jatqanyn kórdim. Biz tizerlep otyra qaldyq. Feldsher balany ustaı alyp, óziniń esi shyǵyp ketti. Meniń túsinýimshe, bul jumysta jańadan istep júrgen sııaqty. Bir-biri­mizge qarap, qýanyp kettik. Náreste shyr-shyr etip, kózin ashty. Balpanaqtaı ul eken. Biraq muny áldebir erlik is dep sanaý onshalyqty durystyqqa jatpaıdy dep oılaımyn. – Biraq siz, qalaı bolǵanda da, adam ómirine arashashy boldyńyz emes pe? – Jumysta meniń, mindetti bolmasam da, atqarǵan isimdi baǵalady. Meniń negizgi mindetim jer astyndaǵy postty kúzetý bolatyn. Bári áp-sátte boldy da, sheshimdi shuǵyl qabyldaýǵa týra keldi. Bul óte sırek kezdesetin ahýal. Biz kún saıyn joǵalǵan adamdardy tabamyz, qaraqshylyq-tonaýdyń aldyn alamyz, qylmyskerlerdi ustaımyz, baqytsyz jaǵdaılar da ushyrasyp turady. Adamdar jumysymyzǵa kún saıyn alǵysyn aıtady. Biraq bul erlik dep eseptelmeıdi. Nege ekeni belgisiz, bul jaǵdaıdy erlik dep eseptepti. Meniń paıymdaýymsha, bul bizdiń kún saıyn isteıtin jumysymyzdyń bir bóligi. Biz bul jumysty naq osy adam­darǵa kómektesý úshin tańdap aldyq. Eger oqystan qandaı da bir zilzala apat nemese terrorlyq áreket bolsa, jaı adamdar ondaı problemadan qashady, al polıseıler, kerisinshe, sol araǵa adamdardy qutqarý úshin asyǵýy tıis. Bul bizdiń jaı ǵana ju­mysymyz. – Siz náresteli bolǵan áıeldi osydan keıin kórdińiz be? – Tańerteń men oǵan gúl alyp baryp, kirip shyqtym. Ol meni tanyp, qýana qushaqtap, betimnen súıdi. Jas ana ekeýmiz birge sýretke tústik. Onyń da úreıi ushyp ketipti. Metromen aýrýhanaǵa bara jatqan ǵoı, sol arada kenetten tolǵaǵy qysqan. Sondyqtan, ol poıyzdan túsip qalǵan. Sóıtip, help túımeshesin basyp, bosanǵaly jatqanyn habarlaǵan. Sol sebepten de, 911-ge onyń platformada ekendigi týraly aqparat túsken. Áıel kútýge shydamaı, jo­ǵaryǵa kóterilgen. Kóshege shyqqan soń, taksı ustamaqshy bolǵanda, náresteniń syrtqa shyǵýǵa túrtingenin túsingen. Osy­nyń bári nebári 5 mınýttyń ishinde bolyp ótti. – Ol áıel ulynyń atyn Danııar dep qoıǵysy kelgen joq pa? – Meniń aty-jónimdi surap alǵan. Biraq, shynyn aıtqanda, balasyn qalaı ataǵanyn bilmeımin. – Osy isińiz úshin sizdi marapattady ma? – Bul endi uzaq áńgime. Degenmen, aq­parat NYPD basshysyna deıin jetken. Maǵan onyń keńsesinen telefon soǵyp, alǵys aıtty. Alda taǵy sóılesemiz dep ýáde etti. Bálkim, polıseılerdi mara­pat­taıtyn áldebir kún bolatyn shyǵar. Sirá, bul áıteýir tez bola qoıatyn shar­ýa emes. Ádette, medal, áskerılerdegi sııaq­ty kish­­­kentaı jolaqsha sııaqty bir nár­seler berip jatady. – Balalaryńyzdyń aldynda maq­tan etetin isińiz bolady! – Solaıy solaı ǵoı. Biraq men úshin bas­tysy bul emes. Eń bastysy – balalardyń durys adam bolyp erjetýi. – Ulyńyz polısııaǵa jumysqa baratyn bolsa, siz keliser me edińiz? – О́z basym muny qalamaıtyn sııaq­tymyn. О́ıtkeni, mert bolý – alda kezdeser qaýiptiń bir jaǵy ǵana. Kóptegen polıseıler densaýlyǵyn joǵaltady. Múgedekter arbashasynda otyryp, tek aýzyn ǵana qı­myldata alatyn adamdardy kórdim. Bul óte qaýipti. Biraq ol osy joldy tań­dasa, ony toqtata almasymdy bilemin. Sebebi, ulymnyń boıynda bir qaısar­lyq bar. Jumysqa ketip bara jatqanymda onyń meniń formama qadala qaraıtynyn baıqaımyn. Brondy keýdeshemdi kıgenime qyzyǵyp turady. – Qalyń kópshilik polıseılerge qalaı qaraıdy? – Halyqtyń kópshiligi bizge degen qurmetin jasyrmaıdy. Bizdiń de adamdarǵa degen qarym-qatynasymyz soǵan saı: eger adam barlyq talaptardy oryndasa, onda onyń adal azamat ekeni bylaı da kórinip turady, ol jaı ǵana bir jerde qatelik jibergen. Adamdardyń kópshiligi bala shaǵynan bastap zańnyń bárine birdeı ekendigine jáne ony qurmetteý kerektigine daǵdylanady. Munda naq sol bir jol qıylysynda polıseıdiń nelikten turǵanyn biledi. Onyń qaltasyna birdeme túsireıin dep turmaǵanyn, qoǵam múddesi úshin jumysta turǵanyn bári túsinedi. Qaı jerde túıtkil, qıyndyq bolsa, biz sondamyz. Barlyǵy tamasha bolyp turǵan jerge barmaımyz. – Shynymen de amerıkalyq polı­sııa­da jemqorlyq joq pa? – Polısııadaǵy jemqorlyq týraly estimeppin. Bireýge birdeńe usynyp, nemese bireýdiń birdeńe alǵany jaıynda da eshqashan estigen emespin. Eki jyl bu­ryn jańalyqtarda áldebir meıramhanada polı­seıdiń aqsha dámetkeni jaıynda bir áńgimeler bolǵan. – Qalaı oılaısyz, Qazaqstanda dál AQSh-taǵydaı, zańǵa qurmet ornyǵa ma? – Solaı bolǵanyn qalar edim. О́zim Qazaqstanǵa kelgende zańdy buzbaýǵa tyrysamyn. Birde Almatyda ereje buzyp, ózimniń nıýıorktik kýáligimdi kórsettim. Sóıtip, Qazaqstanda kópten turmaǵandyqtan, erejelerdi umytyp qalǵanymdy túsindirdim. Meni bosatyp jiberdi. Iаǵnı, Qazaqstanda da, anaý aıtqandaı, bári jaman emes. – Násilshildik jaǵdaılarymen bet­pe-bet ushyrastyńyz ba? – Jalpy, polısııany blue – kókter dep ataıdy. Bul degenińiz derbes ult sııaqty. Eshkim betińe qaramaıdy. Tek formańa qaraıdy. Eshkim seni aq nemese qara polıseı dep aıtpaıdy, bári ofıser dep biledi. Bizdiń barlyǵymyz ár elden bolsaq ta, dárejemiz teń, barlyǵymyz AQSh azamattarymyz. Deı turǵanmen, adamdar meniń qaıdan kelgenime qyzyǵýshylyq tanytady, suraıdy. Meniń Qyrǵyzstannan kelgen orys dosym bar. Menimen birge isteıdi. Ekeýmiz oryssha sóılesemiz. Qalǵandary bizdiń qaı tilde sóılesip jatqanymyzdy uqpaıdy. – Siz AQSh azamattyǵyn alyp qoı­ǵansyz ǵoı? – Iá, 2008 jyly. Eger qandaı da bir jarystarda AQSh nemese Qazaqstan oınap jatsa, biz ekeýine birdeı jankúıer bolamyz. – Al eger AQSh Qazaqstanǵa qarsy oınasa she? – Endi, Golovkın amerıkalyqtarmen bokstasyp jatqanda, onda biz Genanyń jeńisin tileımiz. – Qanǵa tartady ǵoı? – AQSh-ta bylaı: jergilikti ırlan­dyqtar Irlandııany, ıtalııalyqtar Italııany qoldaıdy, t.s.s. Iаǵnı, ame­rıkalyq bolý úshin óz tamyryńnan bas tartý mindetti emes. Bul el nesimen qy­zyqtyrady? Munda sen kez kelgen dindi, ǵurypty ustana alasyń, ózińniń ómirlik qundylyǵyń úshin kúresesiń. Sizdiń tańdaýyńyzǵa barlyǵy da qur­metpen qaraıdy. Sen Qazaqstannan kelip, óz salt-dástúrińmen ómir súrip jatsań, bul úshin seni eshkim sókpeıdi. Kerisinshe, buǵan qyzyǵýshylyqpen qaraıdy. Keshe ǵana domınıkandyq áriptesimmen áńgimelestim. Ol bizdiń jylqy etin jeıtinimizge tań­ǵaldy. – Al jan dúnıeńizde siz kimsiz? – Men – qazaqpyn. Qazaq bolyp týdym, solaı bolyp qalamyn. Qaı jaqta ómir keshsem de, úıimniń qaıda ekenin, balalyq shaǵym qaıda ótkenin báribir umytpaımyn. Daıashy bolyp istep júr­genimde bir myqty jigitter keldi. Olar meniń Qazaqstannan kelgenimdi bilip, qasyma kelip, qushaqtap, ekeýi de jylap jiberdi. Bul aǵaıyndy jigitter Qyzylordadan kelgen evreıler eken. Olar munda 10 jasynda kelipti. Týǵan úıimiz Qyzylorda deıdi. О́zderiniń osynda bar jaǵdaıy jasalǵan, Manhettenniń ortalyǵynda ilkimdi bıznespen aınalysady. Biraq shalshyq, shań bolsa da, ózderi týyp-ósken Qyzylorda olar úshin týǵan el, óz Otany dep sanalady. Tipti, qazaq emes ekenine qaramastan, Qazaqstandy olar ózderiniń atamekeni dep esepteıdi. esquire.kz saıtynan alyndy. Aýdarǵan Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan».