Jol júrisi sapasyn arttyrý – qaýipsizdikti qamtamasyz etedi

Kólik quraldary sanynyń jyldan jylǵa kóbeıýi joldaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń burynnan bar problemalaryn odan saıyn arttyra tústi. Árıne, ýákiletti organdar joldaǵy jaǵdaıdy ońaltý, jol-kólik oqıǵalaryn eskertý, jol júrisi qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda belgili bir sharalardy qabyldaýda, sóıtip jumys isteý ádisteri jaqsarýda, profılaktıkalyq is-sharalar júrgizilýde, normatıvtik-quqyqtyq baza jetildirilýde. 2014 jylǵy 20 qazannan bas­tap «Jol júrisi týraly» zań qoldanysqa engizildi, ol jol júrisin uıymdastyrý tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Jańa zańda múddeli memlekettik organdardyń quzyreti naqty aıqyndaldy jáne jol júrisi úrdisterin memlekettik basqarý júıesi jetildirildi. Zııatkerlik kólik júıe­leri jáne joldar men jańa kó­lik qural­daryn baǵalaýdyń ulttyq júıesi engizildi. Jol júrisi qaýipsizdigi, onyń ishinde, joldardy salý kezinde, olardy qaıta jóndeý barysynda da jol qozǵalysy aýdıti ınstıtýty engizildi. Sonymen qatar, qoldanystaǵy zańnamany «Jol júrisi týraly» zańnyń jańa redaksııasymen sáıkestikke keltirý úshin birqatar zańdarǵa túzetýler engizildi. Atap, aıtqanda, ákimshilik aıyppuldardy ýaqtyly tóleýge yntalandyratyn normalar engizildi, eldimekenderdiń qurylysyn salý kezinde aýmaqty kóliktik josparlaý boıynsha mindetti talaptar belgilendi. Al jol júrisi qaýipsizdigi sala­syn­daǵy zańdardyń oryndalýyn qadaǵalaý prokýratýra organdary qyzmetiniń basym baǵyttarynyń biri bolyp tabylady. Bul saladaǵy zańdylyqty qamtamasyz etý úshin turaqty túrde tekserýler júrgiziledi, problemaly máselelerge taldaý jasalady. Joldardaǵy apattar sanyn tómendetýge múmkindik beretin utymdy ádisterdi engizý maqsatynda álemdik tájirıbe zerdelenedi jáne olardyń neǵurlym tıimdilerin paıdalaný jóninde sharalar qabyldanady. Mysaly, Bas prokýratýra apattylyq kartasyn ázirledi, ony ýákiletti organdar eń apatty ýchaskelerdi aıqyndaýǵa jáne osy jerlerde jol-kólik oqıǵalary bolýy sebepteri men sharttaryn joıý úshin sharalar qabyl­daý maqsatynda paıdalana alady. Jol-kólik oqıǵalarynyń al­dyn alý­daǵy keshendi ustanym, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń kúshterin biriktirý jáne olardyń jol júrisi salasyndaǵy áreketterin úılestirý joldardaǵy jaǵdaıdy jaqsartýǵa múmkindik berdi. Sóıtip, júrgizilgen taldaý kór­setkendeı, kóliktiń jyl saıyn ulǵaıýyna qaramastan, 2015 jyly jol-kólik oqıǵalarynyń sany 2014 jylmen salystyrǵanda 7,3%-ǵa (20 378-den 18 890-ǵa) tómendegen, olarda zardap shekkender sany 7,1% (28 527-den 26 508-ge) azaıǵan. Jol-kólik oqıǵalaryndaǵy ólim sany 5,1%-ǵa azaıǵan. Biraq osy qoǵamdyq kóliktermen bolatyn jol-kólik oqıǵalary úlken qaýip tóndirip otyr. Sondyqtan, ótken jyly prokýratýra organdary jol polısııasy jáne kóliktik baqylaý organdarymen birlesip avtomobıl kóligimen jolaýshylar tasymalyn uıymdastyrý salasynda keń aýqymdy tekserý júrgizdi. Sonda jol-kólik oqıǵalarynyń basty sebebi – tasymaldaýshylardyń jaýapsyzdyǵy ekendigi anyqtaldy. Tipti, keıbir qoǵamdyq kólik júrgizýshileri úshin erejelerdi buzý ádettegi jaǵdaı bolyp tabylady. Naqtyraq aıtqanda, zańdy tasymaldaýdy júzege asyratyn avtobýstyń/shaǵyn avtobýstyń árbir ekinshi júrgizýshisi jol jú­risi erejelerin buzǵany úshin ár­túrli jaýapkershilikke tartyldy. Olardy daıarlaý sapasy da syn kóter­meıdi. Árbir úshinshi oqý orny basshy­larynyń, oqytýshylarynyń jáne oqytý sheberleriniń biliktiligi zań talap­taryna sáıkes kelmeıdi. Tekse­rýmen qamtylǵan oqý oryn­darynyń barlyǵynda derlik júrgi­zý­shilerdi sapasyz oqytý deregi anyqtaldy. Jolaýshylar tasymaly naryǵy, ádette, uıymdastyrylmaǵan jáne stıhııalyq sıpatqa ıe, sebebi zańsyz jolaýshylar tasymalyn júzege asyrýdyń kóptegen deregi anyqtaldy. Zańsyz jolaýshylar tasymalyn júzege asyrýdyń 2 myńnan astam faktisi anyqtaldy, reıdtik is-sharalar barysynda toqtatylǵan árbir úshinshi avtobýs jaǵdaıy qoıylǵan talaptarǵa saı kelmeıdi. Qoldanystaǵy zańnama normalaryn buzyp, jolaýshylar men júk tasymalyn júrgizgen 3 myńnan astam avtobýs pen shaǵyn avtobýstar anyqtaldy. Tekseris qorytyndysy boıynsha 3,5 myńǵa jýyq ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is qozǵaldy. Nátıjesinde reıster men baǵdarlardan 125 avtobýs alyndy. Atalǵan másele Parlament depýtattarynyń, Ishki ister jáne basqa da mınıstrlik ókilderiniń qatysýymen ótken Bas prokýratýranyń keńeıtilgen alqa otyrysynda qaraldy. Taldaý nátıjeleri boıynsha Úkimetke, Parlament Májilisine joldardaǵy jaǵdaıdy jaqsartý jóninde naqty usynystar kórsetilgen hattar joldandy. Qanat SEIDǴAPBAROV, Bas prokýratýranyń áleýmettik-ekonomıkalyq salanyń zańdylyǵyn qadaǵalaý departamentiniń bastyǵy.