Islam dini – órkenıet dini

Astanadaǵy «Beıbitshilik jáne kelisim» saraıynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń uıymdastyrýymen (QMDB) aqparattyq-aǵartý jumystaryn jandandyrýǵa arnalǵan «Islam jáne zaıyrly qoǵam» atty respýblıkalyq aqparattyq konferensııa boldy. Konferensııanyń ashylýynda sóz alǵan Bas múftı Erjan qajy Malǵajy­uly osy syndarly basqosýdyń mańyzdy túıinine toqtaldy. «Qudaıǵa shúkir, elimiz egemendigin alyp, eńsemizdi tikte­dik. Táýelsizdik jyldarynda dini­miz ben tilimizdi, salt-dástú­­rimizdi qaıta jańǵyrttyq. Qadi­rin bilgenge osynyń bári úl­ken ǵa­nı­bet. Allanyń bergen nyǵmeti der edim. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy 1990 jyldan beri dinimizge qyzmet etip, elimiz­diń birligi jolynda jumys istep keledi. Osy aralyqta joǵary deń­geıde 5 quryltaı ótti. О́t­ken jyly tuńǵysh ret respýb­lı­ka­lyq ımam­dar forýmyn ótki­zip, el musylmandary men din qyz­met­kerleri úshin mańyzdy tarıhı tórt qu­jatymyzdy qabyl­dadyq. Dinı basqarmanyń 2020 jylǵa deıingi jumysyn damytýǵa arnal­ǵan tuǵyrnamasyn bekittik. Dinı bilim júıesin jetildirýge arnalǵan arnaıy tujyrymdama qabyl­dadyq. Bul oqı­ǵalardy eli­miz­diń dinı salasyndaǵy tarıhı sha­ra­lar dep esepteımin», – degen Bas múftı alǵashqy sózdi Máde­­nıet jáne sport vıse-mınıstri Marat Ázilhanovqa usyndy. M.Ázilhanov óziniń sózinde búgin Dinı basqarmanyń óz tarıhynda alǵash bastama kóterip, konferensııa uıymdastyryp otyrǵanyn aıtty. Zaıyrlylyq taqyrybyn taldap túsindirýge Dinı basqarma tarapynan nazar aýdarylýy el musylmandaryn uıystyra bilgen osynaý qara­shańy­raqtyń dinı qyzmet aıasy­men shek­telmeı, óz Otanynyń ujdan­dy azamattary retinde qoǵam ómi­rindegi máni zor máselege úles qo­syp otyr­ǵanynyń aıǵaǵy ekenin atap kórsetti. «Zaıyrly memleket úshin dindi ustanatynyna nemese ustanbaıtynyna qaramastan, árbir azamattyń orny erekshe. О́ıt­keni, Ata Zańymyzda aıshyq­talǵandaı, memleketimizdiń eń qym­bat qazynasy –adam jáne onyń ómi­ri, quqyqtary men bos­tan­dyqtary. Dindar adamdar so­nyń ishinde musylman adam da zaıyr­ly memlekettiń tolyq­qandy belsendi, zııaly azamaty bola alady», – dedi ol. Sonymen qatar, qoǵam músheleriniń rýhanı saýlyǵynyń memleket turaqtylyǵyna ıgi áser etetinine nazar aýdardy. Qoǵam qaıratkeri, belgili ǵa­lym Ádil Ahmetovtiń ortaǵa salar oıy ádettegideı mazmundy da sal­maqty shyqty. «Búgingi meshitter de, búgingi elimizdegi musylman qaýymy da osydan 10-15 jylǵy­dan ózgeshe. Men fılosof ta, din ma­many da emespin, biraq EQYU aıasyn­da, dıplomatııalyq jumys­ta, Par­la­mentte júrgende jınaq­taǵan táji­rıbem bar. Máse­len, qa­zir­gi kúni 57 el múshe bolyp otyr­­ǵan EQYU elderinde musyl­man­dardyń jaǵdaıy qalaı, olarǵa degen kózqaras qandaı, mýltıkýltý­rızm degen ne degen máseleler turǵy­synda kóp elderdi aralaýǵa týra kel­di, pikir qa­lyptasty. Eń aldy­men, bizder my­nadan bas­taýymyz kerek sııaqty. Nege mu­syl­­man álemine, musyl­man dini­ne teris kózqaras qalyp­ta­syp otyr? 2001 jyly qyr­kúı­ek­te DSO ǵı­ma­ra­tyn ıslam lań­kes­teri jar­dy degen qaýeset ta­ra­dy. Al ony musylmandar jar­dy degen dá­lel joq. Biraq musyl­man ále­mine shala baılandy. Eks­tre­­mızm, terrorızm, radıka­lızm, fýndamentalızm dese, tek ıslam aldyńdy oraıdy. Dál sol kez­de Samýıl Hantıngton deıtin fı­losoftyń «О́rkenıetter qaqtyǵysy» degen kitaby shyq­ty. Ol qolmen qoıǵandaı sáýe­geı­lik jasap, órkenıetter qaqty­ǵysy bolady, onyń sebebi ıdeo­logııa men ekonomıkalyq aıyr­ma­shylyqtarǵa baılanysty emes, dinderdiń arasyndaǵy taıtalas­tan, ásirese, ıslam dininiń óze­gine órilgen syn-qaterden bastalady dedi. Al biz jastarymyzǵa ıslam dininiń zaıyrly da tartymdy, izgi din ekenin aıtyp, túsindire berýimiz kerek, dep oıyn qorytty Á.Ahmetov. Konferensııada qoǵamdyq baılanystarda zaıyrlylyq normalarymen úılesetin ıslam qundylyqtarynyń taralý máse­leleri, aqparattyq-túsin­dirý jumystaryna qatysty táji­rıbe júzinde jınaqtalǵan jańa ádis­temeler talqylandy. Sonymen qatar, dinı ekstremızm men terrorızmge qarsy profılaktıkalyk is-sharalardyń uıymdastyrylý sapasy da qaraldy. Konferensııa jumysyna Bas múftı Erjan qajy Malǵajyuly, Mádenıet jáne sport vıse-mı­nıstri Marat Ázilhanov, ǵalym, professor Ádil Ahmetov, Din isteri ko­mıtetiniń tóraǵasy Ǵalym Shoı­kın, QMDB Ǵulamalar keńesi­niń músheleri, oblystardyń Bas ımam­dary, QMDB-nyń respýb­lıkalyq jáne jergilikti aqparat­tyq-túsindirý tobynyń múshe­leri, QMDB Sarapshylar keńe­siniń músheleri, sonymen qatar, mem­leket jáne qoǵam qaırat­kerleri qatysty. Konferensııaǵa qatysýshylar úndeý qa­byldap, onda barsha mu­sylman úmme­tin, ıslam ǵalym­daryn, qoǵamdyq sarapshylardy, jalpy halyqty, ortaq mázhabtyń mártebesin kóterip, qoǵamda ty­nysh­­tyq ornatýǵa, terrorıstik áre­ket­­terge tosqaýyl bolýǵa, jal­­pyǵa ortaq adamgershilik qundy­lyqtardyń nası­hattalý­yna, tarıhı dinimizdi ke­lesi urpaqqa durys jetkizýge, ortaq máde­nıetimiz ben dástúrimizdi jańǵyrtýǵa belsendi úles qosýǵa shaqyrdy. Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan».