Shyǵys óńirine EQYU-dan – 29, TMD baıqaýshylar mıssııasynan 25 baıqaýshy kelgen bolatyn. Olar oblys ortalyǵy jáne birqatar qalalar men aýdandardaǵy saılaý úderisin baıqap, keshkilik A.Pýshkın atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan oblystyq kitaphanasynda BAQ ókilderine arnalǵan baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Jıynda halyqaralyq baıqaýshylar óńirdegi saılaý úderisiniń ashyqtyǵy men ádildigin aıryqsha atap ótti.
Iýrıı SMETANIN,
TMD baıqaýshylar mıssııasynyń tóraǵasy:
– Bizdiń delegasııa jospar boıynsha óńirdiń tórt qalasyn qamtýy tıis bolǵanymen, oblys ortalyǵyna irgeles Glýbokoe men Ulan aýdandaryndaǵy saılaý ýchaskelerinde de boldyq. Aýyldardaǵy saılaýdyń uıymdastyrylýy qalalyq jerlerden esh kem túsken joq. Tańǵy altydan bastap bizdiń quram ýchaskelerdiń ashylý saltanatyna qatysty. Tórt birdeı ókilimiz О́skemendegi №20, №21 ýchaskeleriniń jabylý saltanatyna da kýá boldy. Sondyqtan, osy ýaqyt aralyǵynda barlyq sharýalar halyqaralyq baıqaýshylardyń aralasýymen ashyq túrde júrgizilgenin erekshe atap ótkim keledi. Daýys berý tizimi men bıýlletenderdiń sáıkestigi, kommýnaldyq qyzmetter daıyndyǵy, polısııa ókilderiniń saıası naýqan barysyn syrttaı baqylap, qaýipsizdikti qamtamasyz etýi, bıýlletenderdiń qatań túrde jeke kýálik kórsetken jaǵdaıda ǵana berilýi sııaqty barlyq talaptar oryndaldy. Daýys berýshiler arasynda ózin tizimnen tappaı qalǵandar da boldy. Olar úshin jeke tizim jasalyp, sol jerde-aq halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń mamandary tıisti anyqtamalardy berip otyrdy. О́mirinde alǵash ret daýys bergen jastarǵa yntalandyrý syılyqtary tabys etilip jatty. Sonymen birge, Reseı men Qazaqstannyń saılaý jónindegi zańnamalarynyń uqsastyǵy bizdiń jumysymyzǵa birshama jeńildik týǵyzdy. Sondaı-aq, daýys berý bólmeleriniń memlekettik týmen tústes matamen oqshaýlanýyn ońtaıly tásil dep baǵalar edim. Erekshe aıta keterligi, shyǵysqazaqstandyq turǵyndardyń saıası belsendiligi joǵary eken. Munyń barlyǵy saılaýdyń aýyzbirshilikpen, ádil ári ashyq ótkeniniń kórinisi dep sanaımyn.
Jazyp alǵan
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan».
О́SKEMEN.
Kezektegi qalyń eldi kórip qýandym
Sergeı NIKONOV (TMD): – Saılaý degenimiz – qaı elde bolmasyn asa mańyzdy sıpatqa ıe naýqan ǵoı. О́ıtkeni, el bolashaǵyna beıjaı qaraı almaıtyn árbir azamat odan syrt qala almaıdy. Men Qazaqstandaǵy Parlament Májilisi saılaýyna baıqaýshy retinde qatysa júrip, saılaýǵa qatysty joǵarydaǵy pikirdiń durystyǵyna kóz jetkize tústim. Aqtaýlyqtar belsendiligi osy oıymyzdy aıǵaqtap berdi. Tańǵy saǵat 7.00-de, ıaǵnı saılaý ýaqyty bastalysymen adamdardyń aǵylyp kelýi kóńilińdi qýanyshqa bóleıdi eken. Mysaly, №28 saılaý ýchaskesinde tańerteń Ánuran oınalyp, saılaý bastalǵan sátte 15-20 adam daýys berýge kezekte turdy. Eń alǵash daýys berýshi jastar men nemerelerin jetektegen ardagerler, zeınetkerler de, tipti múgedek balasyn qazaqtyń ulttyq kıiminde kıindirip saılaýǵa alyp kelgen qart ana da saılaý ýchaskelerinen tabyldy. Kúni boıy ýchaskelerde bolyp, qarap júrdik. Eshqandaı saılaýǵa qatysty zań buzýshylyqtar oryn alǵan joq, komıssııa shtattyq rejimde jumys júrgizdi. Baıqaýshy retinde saılaýdyń ótý barysyna joǵary baǵa beremin. Mańǵystaý oblysy.Turaqtylyqty tańdaǵan eldiń tańy araıly
Valerıı FEDOROV, Búkilreseılik qoǵamdyq pikirdi zertteý ortalyǵynyń bas dırektory: – On jyldan beri túrli elderdegi saılaýlarda baıqaýshy bolyp kelemin. Qazaqstanda halyqaralyq baıqaýshy retinde mundaı jaýapty sharaǵa osymen ekinshi ret qatystym. Qaraǵandy oblysynda biz Qaraǵandy, Shahtınsk qalalary men Dolınka kentindegi 5 saılaý ýchaskesinde boldyq. Jalpy alǵanda aıtarlyqtaı kemshilikter oryn alǵan joq. Daýys berý úderisi tynysh jaǵdaıda, tártipti jáne uıymdasqan túrde ótkenin aıtqym keledi. Qazaqstanda kóp jyldardan beri qoldanylyp kele jatqan bıýlletender salatyn móldir jáshiktiń demokratııalyq talaptarǵa saı kelip, tańdaýshylardyń senimin arttyrýǵa qatty yqpal etetinin de aıta ketken jón. Qazaqstan – jer kólemi jaǵynan álemde toǵyzynshy oryn alatyn iri memleket. Reseı úshin erekshe mańyzdy kórshi jáne odaqtas. Sol sebepti de reseılikter Qazaqstannyń irkilissiz damyǵanyn qalaıdy. Saılaý – saıası úderistegi óte mańyzdy dúnıe, al halyq úshin erikti túrde óz qalaýyn bildirýdiń zor múmkindigi. Qazaqstanda bul úderis saıası turaqsyzdyqqa soqtyrmaı, beıbit jaǵdaıda ótti. Bul – maqtanarlyq jaıt. Nege deseńiz, TMD-nyń keıbir elderindegi saılaýlar qyzǵylt-sary, qyzǵaldaqtar jáne basqa da túrli tóńkeristerge aparyp, onyń artynyń qandaı bolǵanyn biz jaqsy bilemiz. Osy saılaý barysynda qazaqstandyqtar úshin eń aldymen eldiń yntymaǵy, saıası ahýal turaqtylyǵynyń mańyzy óte zor ekendigine kózim jetti. Bul eldegi saılaýdy tátti ıdeıalar men jalǵan urandardy qalqan qylyp, eldi keri baǵytqa túsirgisi keletin qandaıda bir toptardyń áreketi emes, halyqtyń erikti túrde óz qalaýyn bildirýi dep baǵalaýǵa bolady. Turaqtylyq pen tynyshtyqty tańdaǵan eldiń qashanda tańy araıly, bolashaǵy jarqyn bolmaq. QARAǴANDY.Halyq óz tańdaýyn jaltaqtamaı erkin jasady
Pavel HOMSOV (Reseı): – Bizdiń Reseıdiń Orynbor oblysynan kelgen baıqaýshylarymyz negizinen Mártók jáne Qarǵaly aýdandaryndaǵy, oblys ortalyǵyndaǵy saılaýdyń ótý barysyn, zańdylyqtardyń saqtalýyn qadaǵalady. Aqtóbeniń aq tútek borany Hromtaý aýdanyna barýǵa múmkindik bermedi. Oǵan ókinish joq, árıne. Bul aýdanda da saılaý prosesi týra biz bolǵan jerlerdegideı ótkenine esh kúmánim joq. Shyny kerek, meni Aqtóbedegi saılaý kezinde kórgenderimiz tańǵaldyrdy. Halyqtyń saıası belsendiligi joǵary eken. Tań azannan bastalǵan daýys berý prosesine balalarymen birge kelip, azamattyq paryzyn ótep jatqandardy kórip, munyń ózi ulaǵatty is eken-aý degen oıǵa qaldym. Búgingi kishkentaı bala erteń óspeı me, sonda osyndaı úrdisterden úlgi alyp, tezirek azamat bolýǵa, men de daýys bersem dep talpynary sózsiz. Munyń esh ábestigi joq. Qaıta balalardyń boıynda patrıottyq sezimniń oty erte jaǵylady. Sondaı-aq, saılaý ýchaskesin jaraqtandyrýǵa da qatty mán beriletinine kóz jetkizdim. Bári jaınap, jarqyrap tur. Kabınalar jetkilikti, ýrnalar jaryq jerge qoıylǵan. Eń bastysy, saılaý ótkizýdiń ózindik tájirıbesi qalyptasyp qalǵany baıqalady. Qaı saılaý ýchaskesine barma, izettilikpen qarsy alady, barlyq máseleler boıynsha jatyq jaýap beredi. Saılaý ýchaskelerinde kóshpeli saýda jáne konserttik baǵdarlama uıymdastyrylýy da úırenerlik úrdis. Saılaý júıesine zor mán beriledi eken. Saılaýshylardyń sanalylyǵy men belsendiligi, ózderin eshteńeden qymsynbaı erkin ustaýy eldegi órkenıettilikti bildirse kerek. Birde-bir saılaý ýchaskesinde zań buzýshylyq kezdespedi, aryz-shaǵym bolǵan joq, eskertýler aıtatyndaı da dáneńeni kórmedik. Halyq óz tańdaýyn jaltaqtamaı erkin jasaýda. Biz kórshiles elde turyp jatqandyqtan, Qazaqstandaǵy ekonomıkalyq jáne saıası jaǵdaıǵa qanyqpyz deýime bolady. Saıası jáne ekonomıkalyq turaqtylyq saıası saýattylyqqa, saıası belsendilikke negiz qalap otyrǵany da seziledi. Elde 130 etnostyń tatý-tátti turyp jatqany Elbasy N.Nazarbaevtyń sarabdal saıasatynyń arqasy ekeni sózsiz. Saılaýdyń zańǵa sáıkes ótkenine kýá boldyq. 20 naýryzdaǵy saılaýda qazaqstandyqtar jasaǵan tańdaý bolashaqta memlekettiń taǵdyryn aıqyndaıtyn sarabdal saıasattyń saltanat qurýyna negiz bolary sózsiz. Bizdiń sizderdegi saılaýdy uıymdastyrýdan alǵan áserimiz mol. Bir sózben aıtqanda, Qazaqstanda ilgeri kúnge degen senimdi qadam jasalyp jatqany qýantady. Saılaýdyń arty Naýryz meıramynyń merekelik sharalaryna ulasýda. Qala kósheleri burynǵydan da ajarlanyp ketkendeı áserge bóleıdi. Eldegi tatýlyq pen tynyshtyq qazaqstandyqtardyń baqýatty turmysynyń berik irgetasy desem, artyq aıtqandyq bolmas. Mereke qarsańynda otyrǵandyqtan barsha qazaqstandyqtardy Naýryz merekesimen quttyqtaımyn, tynysh ta baqytty ómir, tabys tileımin. Jazyp alǵan Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan». Aqtóbe oblysy.Barlyǵyna teń jaǵdaı jasaldy
Qaırat MAMATOV, Bishkek qalalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy: – Biz osy saılaý jumysyn qadaǵalaı otyryp, óte jaýapty mıssııany oryndadyq dep oılaımyn. Saılaý salasyndaǵy barlyq zańnamalyq normalar men sharttardyń saqtalýyna baqylaý jasadyq. Bir de bir jaıt nazarymyzdan tys qalǵan joq. Basty maqsatymyz – qandaı da bir kandıdattyń ne partııanyń kemsitýshilikke ushyraýyna, oǵan qatysty ádiletsizdiktiń oryn alýyna jol bermeý boldy. Biz bul údeden shyǵa aldyq degen oıdamyn. Saılaý kúni birneshe ýchaskelerde bolyp, tipti alys aýyldardaǵy saılaý ýchaskelerine de soǵyp, naýqannyń ádil ótkenine kóz jetkizdik. Saılaý naýqany barysynda qandaı da bir shekten shyǵatyn jaıttar, zań buzýshylyqtar tirkelmedi. Qazir aqparat zamany. Dúnıede ne bolyp jatqanyn ǵalamtor arqyly bilip otyrasyń. О́z basym biraz jyldardan beri Qazaqstandaǵy saılaýdyń barynsha obektıvti jáne ashyq ótkizilip kele jatqanynan habardarmyn. Bul joly da Qazaqstan sol dástúrinen tanbady. Osy naýqanǵa atsalysqan búkil baıqaýshylar korpýsy saılaýǵa qatysýshylardyń barlyǵyna teń jaǵdaılardy qamtamasyz etýge, sondaı-aq saılaý zańnamasyn buzýdyń kez kelgen túrine tosqaýyl qoıýǵa barynsha ári jan-jaqty yqpal etti dep senimmen aıta alamyn. Jambyl oblysy.Qazaqstan saıası ustanym turǵysynan da qaryshtap kele jatqan el
Ferıd DIZDAREVICh, Horvatııa Respýblıkasy Bosnııalyqtar qoǵamynyń tóraǵasy: – Men úshin Qazaqstanda ótken osy saılaýǵa baıqaýshy retinde qatysý úlken mártebe boldy dep esepteımin. Meniń baıqaǵanym, Qazaq eliniń osyndaı saıası mańyzy zor sharaǵa muqııat daıyndalǵandyǵy men halyqtyń daýys berýge degen ynta-yqylasy men belsendiligi óte joǵary eken. Muny bir men ǵana emes, ózge de shetelderden kelgen áriptesterimiz baıqap, ózderiniń eseptik málimetterine tirkegenderinen habardarmyn. Naqtylap aıtatyn jáne basa nazar aýdaratyn bir jáıt bolsa, ol – Qazaqstanda ótken osy saılaýdyń barynsha ashyq, ádil, ári zań buzýshylyqtarsyz uıymdastyrylǵandyǵy der edim. Qazaqstan halqyn búgingi damyǵan qoǵamdarǵa saı talaptarǵa laıyq saıası saýatty azamattardyń tutasqan ortasy deýge ábden bolady. Saılaýdyń tartysty ótkenine shúbá keltirmeımiz. О́zin-ózi usynǵan úmitkerlerge de, negizgi talasqa túsetin partııalarǵa da jasalǵan múmkindikti kózben kórdik. Barlyq deńgeıdegi baıqaýshylarmen de, saılaýshylarmen de jolyqtyq, oı bólistik jáne saıası naýqanǵa qatysýshylardyń tolymdy pikirge ıe ekenine qanyqtyq. Qazaqstan óz Táýelsizdiginiń úshinshi onjyldyǵyna aıaq basqan damýshy el. Bul eldiń ekonomıkalyq turǵydan bólek, osyndaı saıası ustanymyna qarap, biz Qazaq elin álemdik aldyńǵy qatarly damyǵan memleketterdiń sapynan kóre alatyndyǵymyzǵa senimdimiz!О́sý ónegesi
Sergeı GRETSKI (AQSh): – Qazaqstanda ótken bul saılaýda baıqaǵanymyz – daýys berýge jastardyń kóptep kelýi boldy. Sizdiń eldiń jastary saıası úderisterge asa zor qyzyǵýshylyq tanytady eken. Maǵan jastardyń belsendiligi men komıssııa quramynda áıel adamdardyń kóp bolýy óte unady. Sonymen qatar, daýys berýdiń qupııalylyǵyn saqtaýǵa qatysty eshqandaı syn bolmaǵanyn atap ótý kerek. Aty-jónderi boıynsha daýys berý de durys ótkizildi. Biz saılaý kezinde ózimiz kýá bolǵan jaıttarǵa tánti boldyq. Budan buryn da sizderdiń elderińizde bolǵan edik, saılaý isine qatysty bizdiń tájirıbemiz zor, alaıda, biz saılaýdy uıymdastyrý men ótkizýde Qazaqstan qoǵamynda ilgerileý men alǵa basýdy baıqadyq. Keshe kúni boıy birneshe saılaý ýchaskelerinde bolyp, onda daýys berý óte jaqsy uıymdastyrylǵanyn, joǵary sapa standarttaryna saı keletindigin kózben kórdik. Osy rette Ortalyq saılaý komıssııasy músheleriniń jumysyn aıryqsha atap ótken jón – olardyń barlyǵy jaqsy ázirlikpen, daıyndyqpen kelgen. Qazaqstan halqynyń saılaýǵa qatysý belsendiligi demokratııalyq jáne azamattyq ashyq qoǵamdy qoldaıtyn árbir kisini qýantarlyqtaı. Saılaý ýaqyty kirgennen eldiń barlyq azamattary óz daýysyn qalaýly úmitkerine berýge asyǵyp, sán-saltanatpen, saılaýǵa merekelik kóńil-kúıde kelýi – turaqty qoǵamnyń qýanyshty kezeńin áıgileıdi. Mundaı yntalylyq Amerıka Qurama Shtattarynda jańa dáýirge umtylys kezinde baıqalǵan bolatyn. Aıta keteıin, búgingi tańda AQSh-ta saılaýshylar quramy 40 paıyzdy, Batys Eýropada 60 paıyzdy qurasa, Qazaqstanda bul kórsetkish 70-80 paıyzdyq deńgeıde. Bul demokratııalyq ashyq qoǵamǵa jasalǵan áleýetti qadam. Jazyp alǵan Qanat ESKENDIR, «Egemen Qazaqstan». ALMATY. Sýretti túsirgen Aıtjan MÝRZANOV.Asqaq kóńil-kúı ańǵaryldy
Úmithan JО́NELBAEVA (TMD): – Qazaqstanda ótkizilgen Májilis jáne máslıhattar depýtattary saılaýy kórshi eldiń demokratııalyq turpatta damyp kele jatqanyn kórsetti degim keledi. Eń aldymen oǵan ashyqtyq pen jarııalylyq jáne ádildik pen tazalyq tán boldy desem qatelese qoımaspyn. Saılaý kúni zań buzýshylyq kórinisteri baıqalmaǵany saılaýdyń basty qundylyǵy men jetistigi. Men bul kúni Batys Qazaqstan oblysynyń Terekti aýdanyndaǵy saılaý komıssııasynda bolyp, mundaǵy birqatar ýchaskelerde saılaýdyń ótý barysymen tanystym. Kózim aıqyn jetken jáıt, sonyń bárinde de saılaý naýqanyn óz deńgeıinde ótkizý úshin tolyq jaǵdaı jasalypty. Daýys berýge jappaı qatysqan turǵyndar men azamattardyń boıynda asqaq kóńil-kúı aýany ańǵaryldy. О́zim bolǵan jerlerde Qazaqstannyń saılaý zańdylyǵyn buzý derekteri tirkelgen joq. Adamdar erteńgi kúnge degen nyq senimmen daýys berdi. Ásirese, meni olardyń belsendiligi men jasampazdyq rýhy qýantty. Sonyń ishinde ózderiniń otbasylarymen birge kelip daýys berip jatqan turǵyndardy kórgende olarǵa qatty súısindim. Jasy ulǵaıǵan adamdar da taıaqtaryna súıenip kelip saılaý bıýlletenderin ýrnaǵa tastap jatty. Men ózim Reseı federasııasynyń Saratov oblysynda «Qazaqstan» mádenı ortalyǵy qoǵamdyq uıymyna jetekshilik jasaımyn. Onda qazaq tili men mádenıetin, ultymyzdyń salt-dástúrlerin nasıhattaýǵa bastamashy bolyp júrmiz. Mádenı ortalyqtyń jýrnaly da turaqty túrde shyǵyp keledi. Taıaý shetelde júrip te ózimizdiń atajurtymyzǵa eleńdep otyramyz. Qazaqstannyń tabystaryna biz de qýanamyz. Keshegi saılaýdyń ótý barysy da TMD elderi baıqaýshylarynyń qanaǵattaný sezimin týǵyzyp otyr. Taǵy bir baıqaǵanym Terekti aýdanynyń ózinde oqýshylar úshin barlyq jaǵdaılar jasalǵan eken. О́zgesin aıtpaǵanda deneshynyqtyrý-saýyqtyrý kesheniniń ózi nege turady. Osynyń bári jas urpaq qamy úshin jasalǵan ıgilikter emes pe. Eń bastysy, saılaý kúni de munda adamdar arasyndaǵy dostyq qarym-qatynastar men meıirim shýaǵy kórinip turdy.Daýys berý zańdy tártippen júrgizildi
Dragomır KARICh (Serbııa): – Men halyqaralyq baıqaýshy retinde kóptegen saılaýlarǵa qatystym. Osy joly Qazaqstandaǵy Májilis pen máslıhattar depýtattaryn saılaýdyń zańdy tártippen júrgizilgendigine kóz jetkizdim. Tańerteńnen bastap, saılaýshylarmen áńgimelestim. Meni Serbııadan kelgen depýtat retinde mundaǵy saılaýdyń mereke deńgeıinde ótkizilgendigi tań qaldyrdy. Munyń da jóni bar eken. Barlyq qazaqstandyqtardy Naýryz merekesimen jáne durys jaǵdaıda ótken saılaýmen quttyqtaımyn. Saılaýshylar ózderiniń saılaý ýchaskelerine otbasylarymen, balalarymen saltanatty jaǵdaıda kelip jatqandyǵyn kórdim. Men eshqandaı bir saılaý zańdylyqtaryn buzýshylyqty baıqamadym. Onyń ústine, munda saılaýshylar tań atysymen-aq ózderiniń belsendilikterin tanytyp, saılaý ýchaskelerine keldi. Munyń ózi olardyń azamattyq belsendilikteriniń joǵary ekendigin kórsetti. Saǵat 12.00-ge deıin saılaýshylardyń 40 paıyzy daýys berip úlgerdi. Demek, keshki 20.00-ge deıin bul kórsetkishtiń eki eselengendigine eshbir kúmán joq. Sondyqtan da men Qazaqstanda saılaý durys jaǵdaıda zańdy tártippen ótti dep esepteımin.Halyqaralyq baıqaýshylar razy boldy
Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan» Almaty oblysy aýmaǵynda Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattarynyń kezekten tys saılaýynyń zańnama talabyna saı ótýin baqylaý úshin 4 topqa bólingen halyqaralyq baıqaýshylar qysqa merzimge Jetisý jerine kelgen edi. Biz Germanııadan kelgen Brıdjet Daıber jáne reseılik Aleksandr Shalahpen 20 naýryz kúni Taldyqorǵandaǵy № 866 saılaý ýchaskesinde kezdesip, sheteldikterge aýdarmashy bolyp júrgen Maqpal Isaeva arqyly tildesip, óz kelisimderimen sýretke de túsirip aldyq. Ras, sheteldik baıqaýshylar ózindik pikir, tilek, usynys aıtýdan bul kúni ótip jatqan saılaýǵa baǵa berýden bas tartty. Biraq júzderinen esh ábirjý, renish bilinbedi. Qaıta razy keıippen saılaý ýchaskesi tóraǵasymen, ózge múshelerimen estelik sýretke túsip, beıresmı túrde oń baǵa bergenin et qulaǵymyz estidi. Jetisý jerindegi 103 etnos ókilderiniń birde biri saıası naýqannan shet qalmaı belsendilik tanytqanyn tatýlyqtyń tamasha kórinisi dep sanaǵan jón. Álbette, taldyqorǵandyqtardyń jadyraǵan júzi kóńil hoshynyń jaqsy ekendigin ańǵartpaı ma. Shyny kerek, kámelettik jasqa tolǵan ár jastan bastap, eńkeıgen kárige deıin asyqpaı, aptyqpaı saılaý ýchaskelerine kelip ketýleri de eldegi tynyshtyqtyń berik oryn alǵandyǵyn aıqyn kórsetkenine halyqaralyq baıqaýshylar kýá bolǵanyn qaıtalap aıtqannyń esh artyqtyǵy joq. Joǵaryda attary atalǵan halyqaralyq baıqaýshylar ózderi tańdap alǵan on saılaý ýchaskesin aralap, tynyshtyq pen birlikti oılaǵan eldiń belsendiligin óz kózderimen kórip, razy bolǵandyqtaryn júzderi jasyra almaǵany aıqyn bilinip te júrdi. Bul degenimiz beıbit te beıqut ómirdiń jarqyn kórinisi ekeni anyq. TALDYQORǴAN.