Aıtýly azamat edi

Kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri Mustaqym Biláluly Yqsanov ómiriniń mańyzdy kezeńderiniń bir bóligi Myrzashól jerimen baılanysty. Sonymen qatar, ol kisiniń jan jary Saıda jeńgemiz – kıeli Jetisaı óńiriniń qyzy. Mustaqym aǵamyzdyń jalyndaǵan jastyq shaǵy, albyrt kezeńi Myrzashóldiń ystyq alqabynda quryshtaı shyńdaldy. Mustaqym Biláluly Qazaq aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bi­tirgen soń Almaty qalasy Frýnze aýdandyq komsomol ko­mıtetiniń birinshi hatshysy boldy. Sodan keıin «Jetisaı qurylys» basqarmasynyń proraby, óndi­ristik-tehnıkalyq bóliminiń bastyǵy, bas ınjener, basqarma bastyǵy, 1958 jyly Betpaqdala ırrıgasııa qurylysy tresiniń bastyǵy qyzmetine jiberildi. Munda ol ózin sý-tehnıkalyq já­ne ırrıgasııalyq qurylystar sa­lasynyń joǵary mamany retinde kórsete bildi. 1961-1986 jyldary Ońtústik Qazaqstan oblysy Ilıch (qazirgi Maqtaaral) aýdandyq partııa ko­mıtetiniń birinshi hatshysy, Oń­tústik Qazaqstan ólkelik sý sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy, Qyzylorda oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi tóraǵasynyń orynbasary, Jambyl oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń hatshysy, 1975 jyldan bastap 11 jyl boıy Oral ob­lystyq partııa komıtetiniń bi­rinshi hatshysy qyzmetterin atqardy. Nar tulǵa el esinde eń aldymen tabandy eńbegimen, tabıǵat tartý etken talantymen, erekshe minez-qulqymen qalǵan jan. Ol asqan ómir asýlary ózi ǵumyr keshken zamannyń tarıhı belesteriniń aıqyn kórinisi ispetti. Mustaqym aǵamyz kózi tiri bolǵanda osy kúni 90 jasqa keler edi. «Átteń...» degen ókinish jaq­sy adamdardyń sońynan aıtylatyn tirshiliktiń zańy emes pe? Mustaqym Biláluly da sondaı tulǵalardyń biri. Men 1985 jyly kóktem aıynda Mustaqym Bilálulynyń partııa jáne sharýashylyq jumystary boıynsha áriptesi, Shardara, Sary­aǵash, Kırov aýdandyq partııa komıtetteriniń birinshi hatshysy bolǵan Áljanov Derbis Qal­dybaıulymen birge Oralǵa baryp, oblystyq partııa komıtetiniń b­irinshi hatshysy Yqsanovtyń qa­byl­daýynda boldym. Ol bizdi jyly shyraımen qarsy aldy. Arada jarty jyl ótkende meni Fýrmanov aýdandyq atqarý komı­teti tóraǵasynyń orynbasary qyzmetine shaqyrdy. Ol jumysty 3 jyldan astam ýaqyt atqardym. Jumys barysynda abzal aǵanyń qadir-qasıetin tanyp bildim ári tánti boldym. Ol qandaı da m­á­seleni sheshýde bolmasyn ózin óte sabyrly ustaıtyn. Jastyń da, jasamystyń da sózin bólmeı, sońyna deıin tyńdaı biletin. Eshqashan sýbektıvızmge jol bermeı, pendeshilikten boıyn aýlaq ustaıtyn. Jınalysta báriniń oı-pikirin muqııat tyńdap, tek sońynda saraptap baryp óziniń eń sońǵy sheshimin talqyǵa salmaıtyndaı naqty etip bir-aq aıtatyn. Kez kelgen máseleni obektıvti sheshetin. Ol qandaı talapshyl basshy bolsa, aınalasyndaǵylar da sondaı isker edi. Mustaqym aǵamyz óz isine jan-tánimen berilip ketetindigi sondaı, táýliktep jumys basynda júretin. Keńes Odaǵy kezinde Kommý­nıstik partııa ortalyq, oblystyq jáne aýdandyq komıtetteri kadr­lardy irikteý, ornalastyrý jáne tárbıeleýge úlken kóńil bólip, qada­ǵalap otyratyn. Mustaqym Biláluly bul baǵytta baryn salyp ózinen keıingi jastardy úıretti, prınsıpshildigimen iskerlikke, saýattylyqqa, ádildikke baýly­dy, qyz­met babymen ósirdi. Osy­ǵan baılanysty bir mysal kel­tire keteıin. Reseıdiń Saratov aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtyn bitirgen Oral oblysy Jańaqala aýdanyna qarasty bir sovhozdyń dırektory qyzmetin atqarǵan Marat Ermanovty Fýrmanov aýdan­dyq partııa komıtetiniń bi­rin­shi hatshysy etip bekitedi. Sonda baıqaǵanym, Mustaqym Bilálulynyń ómirlik mektebinen ótip, shyńdalǵan Marat Ermanov Fýrmanov aýdanynyń aýyl sharýa­shylyǵyn, mádenıetin, biliminiń damýyna jiti kóńil bólip, ol da qolynan kelgeninshe keıingi jas býyn kadrlaryn tárbıeleýge kóp eńbek sińirdi. Aýdan qarqyndy ór­kendep, jaqsy nátıjelerge jetti. Mine, sol kezeńde M.Ermanov týraly kópshilik qaýym «aýdanǵa qan júgirtti» deıtin. Men Mustaqym Bilálulynyń kózin kórip, myrzashóldikter ıgiligi úshin atqarǵan istiń kýási bol­ǵan Berkinbaev Tólegen Qoja­bekulymen suhbattastym. Ol Tashkent elektr-tehnıkalyq ıns­tıtýtyn bitirgen. 1965-2001 jyl­dar aralyǵynda aýdanda baılanys salasynda qyzmet atqardy. Mustaqym aǵa týraly esteliginde tereńinen oıǵa bata otyryp, bylaı dedi: «Men onyń boıynan tek jaqsylyqtyń jarshysy bola biletin erekshe qasıetti kórdim. Ony alǵashqy ret kórgenim – 1965 jyly aýdan kóleminde juqpaly aýrýlarǵa qarsy tótenshe jaǵdaı baǵytyndaǵy oqý-jattyǵý is-sha­­rasyn uıymdastyrǵan kezi. Aýdanda iskerlikpen qatar sa­lamat­­tylyqty, tazalyqty talap etetin jan edi. Ol óte sabyr­ly, bir-aq kesip sóıleıtin. Sol sózimen naqtyly oıǵa núkte qoıatyn. Qaı jerde bolsa da onyń abyroıy ústem edi. Halyqqa etene jaqyn­dyǵyn tanytty. Mustaqym týraly qanshama maqtap jazsa da, soǵan turarlyq azamat bolatyn». Taǵy birde aýdanda 42 jyl zań salasynda qyzmet etken zeınetker Temeshov Mámet Omarulyna jolyq­qanymda: «Yqsanov Musta­qym uzyn boıly, ádemi jigit edi. Shamasy, sol kezderi 45-terde bo­lar deımin. Bar janyn salyp, Myrzashóldiń órkendeýine óz úlesin qosty. Sharýashylyqqa beıim­di adam. Ol óte mádenıetti, úl­­kendi úlken dep, kishini kishi dep syı­laıtyn», – dedi nar tulǵa týraly. Jany jaısań jannyń qyzy Gúlnár Yqsanova búginde áke jolyn qýyp, elimizdiń ósip-órken­deýine óz úlesin qosyp júr. Men kezinde Mustaqym Bilál­ulynyń óksheles inisi boldym, qaramaǵynda jumys istedim, ǵumyrlyq tájirıbemdi sol kisiniń is-áreketterinen aldym. Qazirgi tańda Ońtústik Qazaqstan oblysy, Maqtaaral aýdany, Jetisaı qalasynda Baýyrjan Momyshuly atyndaǵy mektep-gımnazııanyń dırektory qyzmetin 28 jyldan beri atqaryp kelemin. Bilim salasynda aǵamyzdan alǵan ónegeniń arqasynda ájeptáýir nátıjege de qol jetkizip jatqan jaıymyz bar. Byltyrǵy jyly túlekterimizdiń 35-i «Altyn belgi» ıegeri atandy. Men sol túlekterimizdiń aǵa­myzdyń izimen júrer azamat atanatynyna senimdimin. О́ıtkeni, biz Myrzashóldiń qalyptasýy men ósip-órkendeýine óz úlesterin qosqan tulǵalardy nasıhattaýdy kún tártibinen túsirgen emespiz. О́mirhan QOZYBAQ, B.Momyshuly atyndaǵy mektep-gımnazııanyń dırektory, Qazaqstan Respýblıkasy bilim berý isiniń úzdigi. Ońtústik Qazaqstan oblysy, Maqtaaral aýdany. Sýrette: M.Yqsanovtyń ómirlik jary Saıda jáne qyzy Gúlnár.