Estý-sóıleý boıynsha ońaltý

Qazaqstanda jańa deńgeıge kóterilýde Sońǵy jyldary elimizde múgedekterdi áleýmettik jaǵynan qoldaý máselesine laıyqty kóńil bóline bas­tady. Osy baǵyttaǵy memlekettiń sarabdal saıasaty men medısınalyq tehnologııalardyń damýynyń joǵary deńgeıi qandaı da bir kemistigi bar adamdardy qoǵamǵa qaıtarýǵa múmkindik berýde. Osyndaı kúrdeli máselelerdiń biri estý qabiletiniń buzylýy bolyp tabylady. Zady, 10 myń jańa týǵan náres­tege orta eseppen úsh-tórteýiniń estý qabiletiniń buzylyp týylatyny kóp eshkimdi oılandyra qoımas. Iаǵnı, ýaqytynda ota jasalmasa bul balalar tolyqqandy ómir súrý, oqý jáne jumys isteý múm­kindiginen aıyrylady. Bul rette máseleni qalaı jáne qaı jerden anyqtaýǵa bolady? Eń durysy – respýblıkanyń árbir perzenthanasynda jańa týǵan nárestelerdi skrınıngteýge ar­­nalǵan qurylǵylardyń bolýy. О́kinishke qaraı, shyndyq jaǵdaı olaı emes, sondyqtan kóp jaǵdaıda balanyń estý qabiletin tekserý tek kereńdiktiń kúdikti belgileri kórine bastaǵan kezde ǵana bastalady. Alaıda, patologııany meılinshe erte anyqtaý óte mańyzdy, óıtkeni, sonda ǵa­na balaǵa bir jasqa deıin ko­hle­arlyq ımplantasııa boıynsha ota jasalyp, sodan keıin ony dybys­tar álemine qaıtarý úshin estý-sóıleý boıynsha ońaltýdyń uzaq úrdisi bastalady. Osy máseleni sheshý maq­sa­tynda 2014 jyly respýblıkada Áleýmettik ońaltýdy damytýdyń ǵylymı-tájirıbelik ortalyǵy («ǴTO» RMQK) quryldy. Osyǵan deıin elimizde kohlearlyq ımplantasııa boıynsha ota jasalǵan emdelýshilerdi estý-sóıleý boıynsha ońaltý úderisin nátıjeli túrde júzege asyrýdy óz min­de­tine alýǵa qabiletti, kerekti qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilgen jáne kásibı sheber mamandary bar ońaltý ortalyǵy bolmaǵan edi. Tek 2007 jyly memleket elimizde osy maqsatqa kohlearlyq ımplantasııa boıynsha ota jasaýǵa 2 mlrd.teńge bólgennen soń ǵana paıda boldy. Buryn qulaq múkistiginen zardap shegýshi emdelýshilerdi sheteldik klınıkalarǵa joldaıtyn. Kohlearlyq ımplantasııa – 10 myń AQSh dollarynan asa turatyn óte qymbat em-shara. 5 jylda bir ret aýystyrylýǵa tıisti syrtqy sóıleý prosessory odan da qymbat turady. Otanyń máni mynada – emdelýshiniń basyna dybystardy júıke júıesine túsinikti elektrlik ımpýlsterge aınaldyra alatyn ımplant qoıylady, basqasha aıtqanda adam qulaǵymen emes, mıymen estı bastaıdy. Bul elimizdegi múmkindigi shek­teýli kóptegen jandardyń jaǵdaıy kótermeıtin shyǵyn ekeni túsinikti, biraq memlekettiń qomaqty qarjylandyrýy arqa­synda 2007 jyldan be­ri búkil Qazaqstan boıynsha 2000-nan artyq balaǵa ota jasaýǵa qol jetti. Alaıda ko­h­learlyq ımplantasııa – em­delýshini estıtin qoǵamǵa qaıtarýdyń tek birinshi qadamy ǵana. Adamnyń dybystardy qanshalyqty jaqsy estıtininiń, olardy ajyratýynyń, eń bas­tysy, sóıleýiniń 90 paıyzyn qamtamasyz etýshi negizgi kezeń – ol otadan keıingi estý-sóıleý boıynsha ońaltý bolyp tabylady. Bul – otorınolarıngolog, sýrdolog, sýrdopedagog, júıke dárigeri, psıholog, pedıatr, radıologtyń jáne t.b. mamandardyń keshendi jumysyn talap etetin uzaq ta beınetti úderis. Estý-sóıleý boıynsha ońaltýsyz kohleralyq ımplantasııa jasaýǵa ketken aqshany jelge ushty dep esepteýge bolady, óıtkeni ol kútilgen nátıjeni bermeıdi. Estý-sóıleý boıynsha ońal­týdy júzege asyrýshy mekemeniń bolmaýy, ota jasalǵan balalardyń ata-analarynyń narazylyǵyn týdyrdy, óıtkeni, shyn máninde olar medısınalyq qyzmettiń tek bir bóligin ǵana alǵan. Osy­laı 2014 jyly Petropavl qalasynyń estý patologııasy bar múgedekteri atalmysh másele boıynsha sol ýaqytta Májilis depýtaty bolǵan D.Nazarbaevaǵa júgindi. Sheshim uzaq kútýdi qa­jet etken joq. Artynsha bu­rynǵy Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri G.Áb­diqalyqova Úkimetke eki mekemeniń «Respýblıkalyq eksperımentaldy protezdeý ortalyǵy» RMQK men «Respýblıkalyq estý qabiletin ońaltý ortalyǵy» RMQK qosý jónindegi usynyspen shyqty. Bul usynys quptalyp, «Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saq­taý jáne áleýmettik damý mı­nıstr­liginiń vedomstvolyq ba­ǵy­nysyndaǵy «Áleýmettik ońal­­­­­­­­týdy damytýdyń ǵylymı-tájirıbelik ortalyǵy» Respýb­lı­kalyq memlekettik qazynalyq kásipornyn qurý týraly (RMQK «ǴTO»)» Úkimettiń 2014 jylǵy 23 qyrkúıektegi №1005 qaýlysy shyqty. 2014 jyldyń ózinde-aq As­tana, Almaty qalalary men Soltústik Qazaqstan oblysynan 170 bala estý-sóıleý boıynsha ońaltýdy júrgizýdiń aprobasııasyna qatysty. Sonymen qatar, «ǴTO» RMQK aıaq-qol pro­tezdeýdiń eksperımen­tal­dyq túrlerin júrgizýge, teh­­no­logııalyq erejeler, ádis­na­malyq nusqaýlar, salalyq respýblıkalyq standarttar jasaý boıynsha mindettemeler júk­teldi. «ǴTO» RMQK-da óz salasynda mańdaıaldy bop sanalatyn álemdik seriktestermen de ekijaqty tıimdi yntymaqtastyq ornatylǵan, olar: estý-sóıleý boıynsha ońaltý baǵytynda – «Cochlear» (Shveısarııa) fırmasymen, aıaq-qol protezdeý sa­la­synda «OTTO BOCK» (Ger­manııa), «Medicare» (Túrkııa), «Orteks» (Reseı), «Arsenal» (Reseı) jáne basqalar. Atalmysh kompanııalardyń mamandary konferensııalarǵa qatysyp, sheberlik-synyptaryn ótkizip, «ǴTO» RMQK mamandaryn estý-sóıleý boıynsha ońaltý jáne protezdeý salasyndaǵy zamanaýı ádisterge úıretedi. Qazirgi tańda «ǴTO»RMQK tolyqtaı derlik qajetti apparatýramen jáne ártúrli qu­ryl­ǵylarmen jabdyqtalǵan, osy qurylǵylardy alýǵa soń­ǵy jyldary 150 mln. teńge mól­sherinde qarajat jum­sal­dy. Estý-sóıleý boıynsha ońaltýdyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda jáne osy úderiske qatysýshylardyń bar­­­lyǵynyń jumyla istegen jumysy arqasynda «ǴTO» RMQK mamandary elimizde al­ǵash ret kohlearlyq ımplantty emdelýshilerdi estý-sóıleý boıynsha ońaltý baǵdarlama­syn daıarlady. Bul baǵdarlamanyń biregeıligi men qundylyǵy – onyń medısına, sýrdopedagogıka jáne áleýmettik ońal­tý ádisteri men bilimniń to­ǵysynda jasalýynda, bul balany tolyqqandy ómirge barynsha tez qaıtarý úshin óte mańyzdy. Kelesi qadamymyz osyndaı baǵ­­darlamany eresekter úshin daıarlaý. Densaýlyq saqtaý jáne áleý­mettik damý mınıstri T.Dúı­­senovanyń múgedekterdi áleý­mettik ońaltýdyń aýqymyn jáne qarqynyn údetý, ınklıýzıvtik bilim berýdi damytý jáne res­pýblıkada kedergisiz orta qalyp­tastyrý týraly tapsyrmalaryn oryndaı otyryp, «ǴTO» RMQK 2015-2018 jyldarǵa stra­tegııalyq damý josparyn jasady. Osy josparǵa sáıkes 2016 jyly 250 balany estý-sóıleý boıynsha ońaltý júr­gizýge memlekettik tapsyrys oryn­­­­­dal­maq. Emdelýshilermen jumys daıarlanǵan estý-sóıleý bo­ıynsha ońaltý baǵdarlamasyna sáıkes stasıonarlyq jáne am­bý­latorııalyq rejimde júrgiziledi. Alaıda, ońaltý úderisiniń qo­maqty bóligi ata-ananyń ıy­ǵy­na da túsetinin aıta ketý kerek, ju­­­mystyń nátıjeliligi olar­dyń taban­dylyǵyna, shydam­dylyǵyna, bala ómir súretin psı­hologııalyq ahýalǵa, áleý­mettik jáne sanıtarlyq nor­malarǵa baılanysty. Marat AHMETQALIEV, Respýblıkalyq Áleýmettik ońaltýdy damytý  ǵylymı-tájirıbelik ortalyǵynyń dırektory. ALMATY.