Atyń óshsin, sum soǵys!

Elbasynyń málimdemesin teledıdardan tyńdap, aýyr oıǵa qaldym. Bir-birimen asyr salyp, alańsyz oınap júrgen shóberelerime qaradym. Tula boıym shymyr etti. Til-aýyzdy eriksiz baılap tastaı­tyn ázireıil kelip qalǵandaı qor­qy­nyshty kúı keshtim. Birneshe jyl­ǵa sozylǵan soǵystaǵy jaýyn­ger­­lik joryqtarymdy, ot pen oq­tyń arasynda júrgen kúnderimdi, uı­qysyz ótken túnderimdi, ómir men ajal bettesken kezderdi, jaýǵa qarsy erjúrektikpen shaıqasqan qarý­lastarymdy, aýyr urystarda qaza tapqan esil erlerdi eske túsirdim. Aralarymyzda qazaq ta, orys ta, evreı de, armıan da, ázerbaıjan da, ondaǵan ulttyń ókilderi bolyp edi. Bir anadan, bir ákeden týǵandaı tatý-tátti, aramyzdan qyl ótpeıtin syrlas, muńdas edik. Ázilimiz de, qaljyńymyz da jarasyp turatyn. Bizdi biriktirgen, el bolashaǵy úshin jan qııarǵa umtyldyrǵan uly kúsh – ortaq Otanymyz, mamyrajaı jatqan beıbit elimiz-tuǵyn. Qazir she, túsiniksiz bir zaman... «Bir-birine bı bolǵan óńkeı qıqym» (Abaı) uǵy­nyqty sózge qulaq asýdan qalyp barady. «Ataly sózge er toqtar, eldiń kegin er joqtar» degen qadir-qasıet joǵaldy. Adam­gershiliktiń quny arzandap, onyń ornyn arzannyń jiligi tatymas bir dúnıeler basty. Basqany qaıdam, 90-dy eńsergen ózim eńsem ezilip, talaı tańdy uıqy­syz atyryp júrmin. Kárilikten emes! Bir kúni Jer-Ananyń aýyr qaıǵydan kókiregi qars aıyrylyp, kóz jasy qanǵa aınala ma degen oı maza bermeıdi. О́ıtkeni, bizdiń býyn beıbit ómirdiń tátti dámin aıryq­sha sezinedi. Búgingi kúni adam óltirý taýyq soıǵannan da ońaı. Teledıdardan nebir qatygezdikterdi kórgen bala erteń qarýǵa júgiretini, kisi qanyn moınyna júkteýdi ar, namys kórmeıtini aıtpasa da túsinikti. Muhıttyń arǵy jaǵynan, Eýro­padan kelgen «úlgi-ónegeler» tórtkil dúnıege jegiqurttaı taralyp, kúsh­ti men tistiniń dáýreni júrip tur­ǵan kez. Olar úshin qan tógý, ózge­niń jerin naqaqtan basyp alý, din, ultaralyq kıkiljińderdi órshitý arqy­ly baıýdyń jolyna túsý túk te emes. Mıllıondaǵan bosqyndardyń taǵdyryna, qalalardyń qıraýyna, tipti, tutas elder men halyqtardyń joıylýyna bas aýyrtpaıdy. Aqsha da saıtan sekildi ázázil: azǵyrady, azdyrady, týra joldan taıdyrady. Baǵymyzǵa bergen Nursultan qaraǵym sonaý Amerıkanyń tóri­nen mańdaıy jarqyrap, qyrandaı daýysy sańqyldap, almas qylysh­taı jarqyldap sóılegende, qarııa­ly­ǵymdy umyttym. Jas balasha masaı­radym. Báz bireýler baby shappasa da, baǵy janyp, el bılep otyrǵanda, myń bolǵyr aınalaıyn, aıbynymyzdy asyrdy. Qazaqstannyń, halqynyń! Budan asqan marapat ta, abyroı da joq. «Eldestirmek – elshiden, jaý­las­tyrmaq – jaýshydan» dep atamyz qazaq tekke aıtpaǵan. Alla taǵala dúnıeniń tórtkil buryshyndaǵy adam­zat násiliniń bárin teń etip ja­rat­­qan. Halyqaralyq jaǵdaıdy shıe­lenistirip. Soǵys órtin tutan­dy­ryp otyrǵan – jetekshi derjavlar! Patshamyz óte durys aıtady, ótken ǵasyrlardyń qatelikterin qaıtalaýǵa jol berilmeýi tıis. Biz fashızmdi uıasynda talqan­da­dyq. Avtomat, vıntovka asynyp júrip-aq jeńdik. О́ıtkeni, rýhy­myz myqty boldy. Qazir adam­zat taǵdyryn jalǵyz-jarym adam sheshýge qaýqarly. Esepsiz qarýlanýǵa jum­salǵan teńdessiz qarajat ash­qursaq balalardyń, jetim-jesir­ler­diń muqtajyna, aty jaman aýrý­lar­dan emdeýge jumsalsa, tepe-teń­dik, ádilettilik, baýyrmaldyq, ıman­dylyq degen osy emes pe? Adamzat úlken qaterdiń aldynda turǵanyn Basshymyz jetkize aıtyp, basqalarǵa jol nusqap berdi. Atyń óshkir sum soǵystyń bolma­ýyn tileıik! Qojataı NEKIBAEV, soǵys jáne eńbek ardageri. Petropavl.