«ÁLEM. HHI ǴASYR» MANIFESI

Buǵan deıin habarlan­ǵa­nyndaı, Amerıka Qurama Shtat­tarynyń astanasy – Va­shıng­ton qalasynda ótken Iаdro­lyq qaýipsizdik jónindegi sammıt aıasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi jarııalanǵan bolatyn. Bul manıfest Qazaqstan basshysynyń Karnegı qorynyń shtab-páterinde AQSh-tyń qoǵam jáne saıası qaıratkerlerimen ótken kezdesýi kezinde jan-jaqty talqylanǵan edi. Búginde manıfesti halyqaralyq qoǵamdastyq, sondaı-aq, óz elimizdiń jurtshylyǵy da zor serpilispen qup alyp otyr.

 Ár bastamasy álem ıgiligi úshin úlgi

Elbasy Nursultan Nazarbaev Eýropanyń tórinde ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte ádettegideı Qazaqstannyń beıbit álem tutastyǵy týraly ustanǵan berik us­tanymyn taǵy bir már­te naqtylap ber­di. Adam­zatty qyryp-joıý maq­sa­tyn­da saqtalatyn ıadrolyq qarý­­dan bas tartýdan bastalǵan Qazaq eliniń salıqaly ustanymy búginde kúlli álem kýá bolyp júr­gen­deı, álemdi ıadrolyq qarýsyz­dandyrý máselesine qatysty bar­lyq basqosýlar men jıyndarda jasalǵan málimdemeler, qyrǵı-qabaq bolǵan ıadrolyq derjavalar arasyndaǵy araaǵaıyndyq, bitimgerlik pen beıbit kelissózderge shaqyrǵan ıgi bastamalarǵa ulasyp keledi. Qazir­de halyqaralyq qaýymdastyq «Qazaqstan» dese, ıadrolyq qarýsyz­dan­dyrý men halyqaralyq ekstremızmge qarsy ashyq tosqaýyl qoıýmen qatar, beıbitshilik pen damýdy maqsat etken el retinde bizdi tanı bastady. Memleket basshy­synyń AQSh astana­synda turyp, barlyq adamzattyń jarqyn kele­shegine kepil bo­lar­lyq «HHI ǵa­syr: So­ǵyssyz álem» at­ty keń aýqym­dy baǵ­dar­lama túzý­di usynýy – jal­­­py­adam­zat­­tyq qaýipsizdik pen turaq­ty­lyq úshin jasalǵan jarqyn qadam. Ekstremıstik toptardyń ǵa­na emes, qazirde alyp el­derdiń ózi álem­dik ekono­mı­kalyq daǵ­darys jaǵ­daıynda júıkesi shy­tynap, sál nársege bola aýnap túsýdiń az-aq aldyn­da tur. Ir­geles elderdiń ahýalyn kózi­miz kórip otyr. Ultaralyq qaty­nas, konfessııaaralyq kıkil­jiń, kommersııalyq múdde degen másele ýshyǵyp barady. Mine, osyndaı almaǵaıyp kezeńde El­basy Nursultan Nazarbaevtyń ózek­ti problemalardyń aldyn alý tur­ǵysynda jasaǵan árbir usy­nysy, aıtqan árbir pikiri adamzat keleshegi úshin asa mańyzdy sapa­ǵa ıe ekeni aıtpasa da túsinikti.  Asanáli ÁShIMOV, Qazaqstannyń halyq ártisi.  ALMATY.

Qarý qoldaný qashanda qaterli

Búgingi álem alańdaýshy­lyq týǵyzatyndaı jaǵdaıda qa­lyp tur. Qııaldyń ózin tań­ǵal­­­dyratyndaı jańalyq ashyp, jańa tehnologııa jasap jat­qanymyzben, beıbit ómir­diń kepildigin ala almaı otyrǵanymyz jasyryn emes. Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Prezıdenti Nursultan Nazar­­baevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manı­fesimen tanysyp, úlken oıǵa qaldym. Qashanda beıbit ómirdiń baǵasyn jete túsindirip kele jatqan Memleket basshysy bul joly da álemdik máseleni der kezinde kóterip otyr. Osy manıfesinde Elbasy qaýip-qater keltiretin ıadrolyq qarýdan bas tartý, soǵystardyń aldyn alý jó­nin­de úlken usynystaryn bildirdi. Men Semeı ıadrolyq synaq alańynda týyp-óstim. Iаdrolyq jary­lystardyń jerlesterime tıgizgen zardabyn bir adamdaı bilemin. Qyryq jyl boıy ıadrolyq jarylystardan kóz ashpaı kelgen qazaq jerindegi synaqtardyń bir kúnde toqtatylýy álemdi dúr silkindirgen tarıhı oqıǵa bol­ǵanyn eshkim de joqqa shyǵara almasy anyq. Adamzatqa asa qaýipti atom aj­dahasynyń aranyna qum quıýǵa álem elderi arasynda alǵashqy bo­lyp Qazaqstannyń batyl qadam jasaýy Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń saıasat­ker­lik kóre­gen­digi, hal­­qynyń qamyn je­gen kósemdigi deý oryn­­dy. Qıyn da kúr­de­li kezeńde Semeı ıad­ro­­lyq synaq alańyn jabý týraly Jarlyqqa qol qoıǵan Memleket basshysynyń bul qada­my erlikke para-par edi. Shyny kerek, qy­ly­­shynan qan tamyp turǵan kommýnıstik par­tııanyń, KSRO áskerı-ón­diristik ke­sheniniń, Odaqtyń ók­­tem­dik yqpalyna qara­mas­tan 1991 jyly 29 tamyzda Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý arqyly Prezıdent beıbit damýdyń jáne qarýsyzdanýdyń qazaqstandyq ustanymyn álem­ge áıgiledi desek, artyq aıt­qandyq bola qoımas. Bul qadam­dy Nursultan Ábishulynyń «Qa­zaq­stan halqy óziniń tarıhı min­detin oıdaǵydaı aıaqtady» dep baǵalaýynyń ózi kókeıde kómilip júrgen adamzattyq asyl oıdyń júzege asqanyn kórsetse kerek. Elbasy N.Nazarbaev tatýlyq­tyń, dostyqtyń, birliktiń bási qashanda bıik ekendigi týraly udaıy aıtyp keledi. Sondaı úı­lesimdi saıasattyń arqasynda elimizde tynyshtyq pen birlik qalyptasyp otyrǵanyn basqa etnos ókilderi aıqyn sezinýde. Mem­leket basshysy elimizdegi beıbit ómirdiń álemdegi jaǵdaı­larmen qanattas órbıtinin sezinedi. Sol úshin de álemdegi beıbit ómirdiń tuǵyrynyń berik bolýyna ózindik úles qosyp kele jat­qanyn aıtý oryndy. «Meniń «Álem. HHI ǵasyr» manı­fesim HHI ǵasyrda ómir súrip, jumys isteý ke­rek bolatyn óske­leń urpaqtyń taǵ­dy­ryna shynaıy alań­daýshylyqtan týyndap otyr. Bizder, memleket basshylary men saıasatkerler, adamzattyń bolashaǵy úshin zor jaýapkershiliktemiz. Kóptegen tar jol, taı­ǵaq keshýlerden ótken adam jáne saıasatker, Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly kúrdeli sheshim qabyldaǵan memleket qaıratkeri retinde, men álemdik lıderler men búkil halyqaralyq qoǵamdastyqqa aqyl-parasatqa júginińder degen tabandy ótinishpen qaıyrylyp otyrmyn. Adamzatty ajal sepken soǵys qaterinen árqashan aryltý úshin qolymyzdan kelgenniń bárin jasaýymyz kerek. Biz úshin qazir jáne taıaý bolashaqta budan kókeıkesti mindet joq», – degen Elbasy sózi árqaısymyzdyń kókeıimizde bekem ornyqqany abzal. Qarý qoldaný qashanda qater­li. Sondyq­tan ózara kelisim men tatýlyqqa jetetin eshteńe joq. Elbasy manıfesi osyndaı ıman­dylyqqa bastar irgeli isterdiń uıytqysy bolǵaı.  Zoıa QAJIAQBAROVA, Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik memlekettik ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy. Aqtóbe.  

Qosqan úlesimiz qomaqty

Iá, bizdiń eldiń álemdi ıadrolyq jáne basqa da jap­paı qyryp-joıatyn qarýdan azat etý isi­ne qosyp kele jat­­qan úlesi óte zor. Qa­zaqstan jáne onyń basshysy beı­bit­­shilik jolynda ózin­dik ustanymynan tanbaı, tabandy túrde kúresip kele jatqan el ekenin jýyrda bolǵan Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte taǵy bir márte dáleldedi. Sammıtte sóılegen sózinde Prezıdent Nursultan Nazarbaev álemde ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqan memleket basshysy retinde ǵalamdyq deńgeıdegi máselelerdiń túıinin tarqatý jóninde keleli oılar aıtty. «HH ǵasyrdyń ekinshi jar­ty­­synda ıadrolyq qaýipsiz­dik jónindegi tabysty kelis­sózderdiń nátıjesinde AQSh pen Reseıdiń ıadrolyq arsenaldary aıtarlyqtaı qysqarǵan bolatyn. Bes ıadrolyq derjava atom qarýyn synaý moratorııin jarııalady jáne ony ustanyp keledi. Pla­netany joıyp jiberý qateri edáýir azaıdy. Qaýipsizdiktiń óńirlik júıesin qurý úderisi jedeldedi», deı kele, Elbasy búgingi kúnde bul máseleniń bas­qasha sıpat ala bastaǵanyna alańdaýshylyq bildirdi. Máselen, dál qazirgi ýaqytta terrorızm qaýpiniń asqynyp turǵanyn eske alsaq, ıadrolyq jáne basqa da qyryp-joıatyn qarýlardyń teris pıǵyldylardyń qolyna túsý yqtımaldyǵy álem halqyn alańdatpaı qoımaıdy. Mundaı alapat qaýip-qaterdiń jolyn kesý úshin aýqymdy baǵdarlama qabyldap, onda qarastyrylǵan mindetterdi barsha álem bolyp jumyla atqarýǵa shaqyrdy Elbasy. Al Prezıdenttiń osy sammıtte usynǵan «HHI ǵasyr: soǵyssyz álem» atty baǵ­darla­ma­sy bul iste óziniń laıyqty baǵasyn alyp, máseleniń túıinin sheshýde mańyzdy ról atqarady dep senemin. О́ıtkeni, bul qujatta álemdik aýqymdaǵy máseleni sheshýdiń joldary tereń zerttelip, jan-jaqty qaras­tyrylǵan. Elba­synyń «Planeta taǵy da búkil adamzat úshin qasiretti saldarlary bar «qyrǵı-qabaq soǵystyń» ótkir júzinde terbele bastady», deýi tegin emes. Mine, osy ashy shyndyq turǵysynan qara­ǵanda, bul baǵdarlama óziniń ókilettiligimen, ózektiligi jáne ómirsheńdigimen erekshelenedi. Memleket basshysynyń jahandyq jıynda máseleni halyqaralyq deńgeıde qozǵap, ótkir de utymdy usynystar aıtqanyn álemdik qoǵamdastyq laıyqty baǵalaıdy dep senimmen aıta alamyn. «Endi ólim sebetin qarýlardy ǵarysh keńistigine, Álemdik muhıt­tyń beıtarap sýlarynyń túbine, Arktıkaǵa ornalastyrýǵa tyıym salatyn jahandyq sheshim qabyldaǵan jón. Jappaı qyryp-joıatyn jańa qarý túrlerin jasaý úshin ǵylymı jańalyqtardy paıdalanýǵa tyıym salatyn halyq­aralyq qujat ázirlep, ony oryndaýdy mindetteý mańyzdy. BUU-da jappaı qyryp-joıatyn qarý jasaý jáne jetildirý úshin paıdalanýǵa bolatyn ǵylymı jańalyqtardyń Tirkeý reestrin qurǵan abzal», dedi Elbasy óziniń  «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesinde. Iаǵnı, Qazaqstan men onyń basshysy álemdi ıadrolyq tajaldan arashalap alý isinde kúreskerlik baǵyttan esh jańylmaı kele jatqanyn osy jolǵy jahandyq sammıtte taǵy bir márte dáleldedi. Temirǵalı KО́KETAI, professor, «Halyqaralyq qazaq tili» qoǵamy Qaraǵandy fılıalynyń tóraǵasy, «HH ǵasyrdyń asa kórnekti  adamy» ataǵynyń ıegeri.  QARAǴANDY.

Senim men jaýapkershilik

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev jýyrda Amerıka Qurama Shtattarynda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtke qatysty. Elbasy 51 memlekettiń jetek­shileri, iri saıa­sat­kerleri men ókilderi qatysqan aıtýly jıynda alqaly sóz aıtty. Táýelsiz Qazaqstannyń beıbitsúıgish el retindegi tól ustanymyna aınalǵan atom synaǵyn toqtatý hám ıadrolyq qarýsyzdaný jónindegi usynystaryn jetkizdi. Prezıdent eń bastysy, joıqyn qarýdyń terrorshy­lar qolyna túsip ketý qaýpi barlyǵyn erekshe atap kórsetti. Rasynda, bul álemdik deńgeıdegi apattyń oryn alýyna túrtki bolatyn yqtımal jaǵdaılardyń paıda bolýyna alyp keledi. Iаǵnı, adamzat úlken syn-qater­diń aldynda tur. Bul rette, bizdiń Elbasymyz álem tarıhyndaǵy soǵystyń ólsheýsiz zardaby men qasireti týraly naqty derekterge de toqtaldy. Qanshama qıynshylyqty bastan ótkerse de, ázirge adam balasy qyrǵı-qabaq janjal men soǵystan bas tart­qan joq. Sondyqtan da so­ǵys qarýy ýaqyt ótken saıyn jetildirilip, jańa tehnolo­gııa­lyq múmkindikterge ıe boldy. Biraq, bul jer-jahan qaýip­sizdiginiń kepili bola almaıdy. Kez kelgen quraldaǵy aqaý nemese tehnıkalyq qatelik álemniń astań-kesteńin shyǵarýy múmkin. Sol sebepti de ıadrolyq qarýdan tys aımaqtardy saq­tap qalýdyń jáne ony keńeıte túsýdiń mańyzy erekshe. Mundaı aımaqtardyń eń «jasy» ortalyq­azııalyq keńistik ekeni málim. Quryl­ǵa­nyna 10 jyl tol­ǵan aımaqtyń ortasynda ornalasqan Qazaqstannyń táýel­­sizdiktiń eleń-ala­ńyn­da ıadrolyq qýatty qarýdan bas tartqanyna barlyǵymyz qýandyq. Ásirese, semeılik aǵa­ıyn­nyń qýanyshy erekshe boldy. Onyń sebebi túsinikti de. Jappaı qyryp-joıatyn qarýdan alǵash ret bas tartqan jáne álemdi ıadrolyq qarýsyzdanýǵa bastaǵan memleket retinde elimizde jyl saıyn ataýly is-sharalar ótip, atom qýatyn beıbit maqsatqa jumsaý jobalary qolǵa alyndy. Máselen, Tómen baıytylǵan ýran bankin qurý týraly kelisimge qol qoıyldy. Bul elimizge degen senim jáne Qazaqstan tarapynan zor jaýap­kershilik dep oılaımyn. Qoryta aıtqanda, Qazaqstan­nyń ıadrolyq qarýsyzdaný salasyndaǵy bastamalaryn álem halqy qoldaıdy. Bıylǵy sammıtte de Qazaqstan tarapynan bastamalarǵa kóptegen memleketterdiń qoldaý kórsetip, bir údeden tabylǵanyna kýá boldyq.  Anatolıı VOLChENKO, «Semeı-Nevada» halyqaralyq qozǵalysynyń ardageri. SEMEI.

Bizge bóliný emes, birigý kómektesedi

Elbasy N.Nazar­baev AQSh-ta sóı­legen sózinde Jer sharynda beıbit­shilikti saqtaý, adam­zat bolashaǵyna alańdap qana qoı­maı, osy baǵytta ju­mystar atqarý qa­jettigin aıtty, ıaǵnı ol naqty ja­salýy tıis sharalardy usyndy. Mysaly, aldymen «XXI ǵasyr: soǵyssyz álem» keń kó­lem­di baǵdarlamasyn daıyndap, júzege asyrý kerektigin kóldeneń tartty. Qujattyń negizgi úsh baǵytyn da atap kórsetti. Birinshi qazirgi zaman­daǵy soǵysta jeńimpaz bol­maı­tyndyǵyn aıtty. Bul – soǵys otyn úrlep otyrǵan birqatar memleketterge oı salatyn pikir. Barlyq elde, barlyq memlekette ǵylymı-tehnıkalyq jańǵyrýlar oryn alyp nemese aqparattyq keńistikten ózge bir eldiń osy saladaǵy jetis­tikteri týraly estip-bilip otyr­ǵan elderdiń qaı-qaısy da biri jasaǵan qarýdy ekinshisi jasaı alady. Sondyqtan, bul soǵystarda barlyǵy da je­ńilis tabady, naqtyraq aıt­saq, Jer ǵalamsharyndaǵy tirshilikke qaýip tónedi, jer, el dep keskilesip júrgen sol «maıdangerlerdiń» jerin de, elin de eshkim, ıaǵnı ózderi de, urpaqtary da qy­zyq­taı almaýy múmkin. Iаdrolyq, bıolo­gııalyq, hımııalyq qarýlardan el men jerge ıe bolatyn esi durys urpaq­tyń qalýy múmkin be? Ekinshi jáne úshinshi baǵyttar osy alǵashqy ba­ǵytty qýattap, ol úshin kelisimder men únqatysýlar jasalýy qajettigin aıtyp tur. Sony­men qatar, Nursultan Ábishuly beıbitshilikti saqtaý, elderdiń ózara ymyralasyp ilgeri jyljýy úshin qajetti tutastyq algorıtmderiniń bes negizgi baǵdaryn saralap berdi. О́tken ǵasyrlardaǵy qatelikterdi qaıtalamaı, san mıllıondaǵan adamnyń bilek pen tilek birik­tirip, jerdiń jáne onyń tur­ǵyndarynyń mazasyn qashy­ratyn jaıttarmen birige kúresýi ǵana adamzatty qaýipsiz tirlikke jetkizbek. Elbasynyń «Álem. XXI ǵasyr» manıfesi soǵysty boldyrmaımyz, beıbitshilikti saqtap qalýǵa atsalysamyz degen ózge elderdiń de azamattary tarapynan qoldaý tabady dep senemin.  Aqmaral ZEIILOVA, Mańǵystaý oblystyq ǵylymı- ádistemelik ortalyǵynyń dırektory. AQTAÝ.

Beıbit ómirge eshteńe jetpeıdi

Adamzat tarıhynda aýyr zar­daptarǵa ulastyrǵan soǵys az bolmaǵan. Álem áli irili-usaqty sondaı soǵystyń zardabyn tartyp keledi. Endi beıbit turǵyndar ómirine qaýip tóndiretin HHI ǵasyrda da bolmasa eken deıtin izgi tilek adamzatty alańdatyp otyr. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Vashıngtondaǵy Iаdrolyq qaýip­sizdik jónindegi IV sammıt min­berinen «Álemge tynyshtyq kerek!» degenindeı, adamzat beıbit ómirdi qalaıdy. Ras, bul tek bizdiń Elbasyn ǵana tolǵandyryp otyrǵan másele emes, bul – jahan jurtshylyǵynyń tynyshyn ketirip, túnde – uıqydan, kúndiz kúlkiden aıyrǵan eń shetin másele. Nursultan Nazarbaevtyń alańdaýshylyq bildirýiniń de sebebi osynda. Teginde tabıǵı apattan ózge qandaı da bir daý-janjal da, qaýip-qater de adamdardyń qolymen jasalary daýsyz. Oǵan ótken ǵasyrdaǵy soǵystar dálel bola alady desek, qazirgi HHI ǵasyrda da sondaı qıynshylyqtar kezdesip otyr. Soǵan qaramastan, barsha adamzat beıbitshilik úshin baıyptylyqpen jáne tabandylyqpen kúres júrgizse ǵana zil batpan zardabynyń aldyn alýǵa bolatyn sekildi. «Biz ba­la­larymyz ben neme­re­lerimizdiń bola­shaǵy týraly oılaýǵa tıispiz. О́tken ǵasyrlardyń qasiretti qatelikterin qaıtalaýǵa jol bermeı, álemdi soǵys qaterinen túp­kilikti aryltý úshin búkil álem úkimetteriniń, saıasatkerleriniń, ǵalymdarynyń, bıznesmenderiniń, óner qaıratkerleriniń jáne mıl­lıondaǵan adamdarynyń kúsh-jigerin jumyldyrý qajet. Is-áreketsiz otyrý nemese bitimgershilik qyzmetpen aına­lysqan keıip kórsetý álemdik apatpen barabar», dep Elbasy jahan jurtyna úndeý tas­tady. Árıne, Nursultan Nazarbaev teginnen-tegin shyryldap otyrǵan joq. Álemdi úlken qaýip-qater bulty tumshalap tur. Sol sebepten, «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesinde HHI ǵasyrda ómir súretin jáne jumys isteıtin óskeleń urpaqtyń taǵdyryna shyna­ıy alań­daýshyly­ǵyn «Biz­der, memleket basshy­lary men saıasatkerler, adamzattyń bolashaǵy úshin zor jaýapkershilik ar­qa­lap otyrmyz. Kóptegen tar jol, taıǵaq keshýden ótken adam, saıasatker retinde, Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý týraly kúrdeli sheshim qabyldaǵan memleket qaıratkeri retinde men álemdik lıderler men búkil halyqaralyq qoǵamdastyqqa aqyl-parasatqa júginińder degen tabandy talappen qaıyrylyp otyrmyn. Adamzatty ajal sepken soǵys qaterinen múlde aryltý úshin qolymyzdan kelgenniń bárin jasaýymyz kerek. Biz úshin qazir jáne taıaý bolashaqta budan kókeıkesti mindet joq», deýiniń astarynan uǵyna alamyz. Shyndyǵynda, ulty basqa tilegi bir, tili basqa júregi bir ár adam úshin beıbit ómirge jetetin eshteńe joq. Iýrıı KÝSTADINChEV, «Vozrajdenıe» bolgar etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy, Atyraý oblystyq máslıhatynyń depýtaty.  Atyraý.

Baqytty bolashaqtyń alǵysharty

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qashanda halyqaralyq ózekti máseleler talqylanǵan bıik minbelerden zamananyń túıtkildi tustaryn tarqatýǵa qatysty óziniń ómirsheń oı-pikirlerin batyl ortaǵa salyp keledi. Kesha ǵana biz jáne barsha álem halqy osyndaı ádemi sáttiń kýágeri atandyq, tushymdy pikirlerge tánti bol­dyq. Bul – AQSh tórinde ótken ǵalamdyq ıadro­lyq qaýipsizdik sammıtinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev sóz sóılep, búgingi kúnniń eń ózekti degen máselelerin keń kólemde tarqata talqylap, qaýipsiz bolashaq qurýdyń alǵysharttaryn usynýy boldy. Jańa ǵasyr tynyshsyz, mazasyz bastaldy. Osyǵan ókinish bildirgen Elbasy bul máse­leler men qıyndyqtardyń kezdeısoq emes ekendigin, ony adamzattyń óz qolymen jasap otyrǵandyǵyn, sondyqtan, ashý men báse­ke­lestikke salynyp, qarýǵa júginýdiń qajeti joqtyǵyn, kerisinshe, sabyr men aqylǵa boı aldyryp, barlyq máseleni sanaly jáne beıbit túrde sheshýge umtylý qajettigin aıtty. Iаdrolyq qarý degenimiz, adamzat sanasynyń jetilgendiginiń, ǵylymı-tehnologııalyq jasam­pazdyqty ıgere alǵandyǵynyń kórinisi. Biraq, osy izgi jetis­tikterdi tek izgilikke jumsa­ǵanda ǵana ol sátti, ol qundy. Biraq, ıadrolyq qarý jasaý arqyly jer betine qaýip tóndirý – eshkim qoldamaıtyn is, eshkimniń aldynda keshirilmeıtin kúná. Osy maqsatta Elbasynyń bastamasymen bizdiń elimiz ıadrolyq qarý arsenalynan basa tartyp, atyshýly synaq polıgondaryn jabý­ǵa qol jetkizdi. N.Nazarbaevtyń bul saladaǵy bastamalary – álem elderine úlgi. Sammıtte N.Nazarbaev búgingi Qazaqstannyń ıadrolyq qarýsyz órkendep, damyp jatqandyǵyn jet­kizip, alyp derjavalardy aýyz­birshilikke, ózara túsinistik ornatýǵa shaqyrdy. Sondaı-aq, búgingi tańda barsha el úshin bas aýrýǵa aınalǵan lańkestermen kúres­ýdiń ońtaıly joly retinde ter­rorızmge qarsy bir­yńǵaı jeli qurý kerektigin aıtyp, ıadrolyq qarýdyń terrorshylar qolyna túsý múmkindiginiń bar ekendigine oraı, ony boldyrmaýdyń, qaýiptiń aldyn alý qajettigin talqylady. «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesin jarııalaý arqyly adamzatty bolashaq úshin jaýapty ekendikterin esten shyǵarmaýǵa shaqyrdy. Qaı el úshin de beıbitshilik, tynyshtyq bas­ty maqsat dep bilemiz. Oq pen ot tumshalap, joı­qyn jarylystar oryn alyp, ash-jalańash bosqyndar legi Jer sharyn sharlaǵan tynyshsyz zamanda kúni erteń óz eliniń, óz otbasynyń, bala-shaǵasynyń, jeke óziniń taǵdyry qandaı bolaryn eshkim boljaı almaıdy. Sondyqtan, álem jurtynyń kókeıindegi arman da, maqsat ta, aýzyndaǵy áńgime de bizdiń Elbasymyz arqyly aıtyldy dep bilemin. Pánııa SARMÝRZINA, Mańǵystaý oblystyq mádenıet basqarmasy basshysynyń orynbasary. AQTAÝ.

Jahandyq yntymaqtastyqqa bastar jol

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Amerıkanyń tórinde dúnıejúzi saıa­satkerleriniń aldynda sóılegen sózin estip, kórgen soń túıgen oıym mynadaı: bul qadamdy jahandyq yntymaqtastyqqa bastar jol dep baǵalaý kerek.  О́ıtkeni, úlken minberden bolashaq úshin áńgime aıtar aldynda, ár adam óziniń isimen úlgi bola bilse ǵana ony el tyńdaıdy, moıyndaıdy. Bul rette, 100-den astam etnos ókilderi turatyn Qazaqstanda  yntymaqtyń uıytqysy ornaǵanyn búginde kóziqaraqty kóp elder biledi. Buǵan mysal jetip artylady. Qudaıǵa shúkir,  bul kúnde elimiz beıbit tirlik keshýde. Saqtanatyn bir nárse bar, ol – halyqaralyq terrorızm. Ol úshin «Yrys aldy – yntymaq» degen danalyqty ustanǵan lázim. Sonda túrli jolmen el arasynda týyndaýy múmkin jaıttarǵa tyıym bolady. Taǵy bir erek­she aıta keter jaıt, Qazaqstan – birinshi bolyp ıadrolyq qarýdan bas tartqan el. Muny álem halyqtary qýana quptap otyrǵany ras. Sondyqtan, Memleket basshysy úlken minberden ulaǵatty sóz aıtty. Sony dúnıejúzi saıasatkerleri moıyndap, baǵalasa, nur ústine nur bolmaq. Doǵdyrgúl MOLDAQALYQOVA, Jambyl aýdandyq aýrýhananyń bas dárigeri.  Almaty oblysy, Jambyl aýdany.

Halyq «qyrǵı-qabaq soǵysty» qalamaıdy

Elbasy N.Nazarbaev qatysqan AQSh astanasy – Vashıngtondaǵy Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte Qazaq­stan ıadrolyq qarýdy taratpaý rejimin qoldaýǵa jáne jahandyq ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa qosqan úlesi úshin marapattaldy. AQSh prezıdenti Barak Obamanyń bastamasymen 2010 jyldan beri ótkizilip kele jatqan bıylǵy sammıt álemniń elýden astam memleket, úkimet jáne halyqaralyq uıym basshylarynyń basyn qosty.  Onda álemdik kóshbasshylar ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtý, radıoak­tıvti materıaldardy saqtaý men uqsatý jáne ıadrolyq qarýdy taratpaý sekildi ózekti máselelerdi talqylady. Sammıt aıasynda AQSh-tyń ıadrolyq energetıka ınstıtýty Qazaqstannyń jappaı qyryp-joıatyn qarýdy taratpaý jáne atomsyz álem qurýdaǵy tanytqan belsendiligin, Halyqaralyq ıadrolyq otyn bankin óz jerinde ornalastyrǵanyn joǵary baǵalap elimizdi arnaıy marapattady. Sondaı-aq, Atom ónerkásibi sammıti barysynda uıymdastyrylǵan «EXPO NIS-2016» kórmesinde «Qazatomónerkásip» UAK» AQ tabıǵı ýrandy óndirý, daıyn ónim kúıine jetkizý, ony esepke alý men baqylaý jáne qorǵaý júıelerimen tanystyrdy. Aıta ketý kerek, mundaı júıe tek Qazaqstanda ǵana qoldanylady. Ulttyq kompanııa AQSh energetıka mınıstrligimen birlesken baǵdarlamalar aıasynda ýran óndirýshi jáne óń­deýshi kásiporyndar úshin tabıǵı ýrandy esepke alý, baqylaý modelin jáne onyń fızıkalyq qorǵanys júıesin ázirleýde. Sonymen birge, ýran óndirýshi elder, ásirese, ýran naryǵyndaǵy jańa memleketter úshin MAGATE-niń halyqaralyq usynymyn daıyndaý isine qatysýda. Eske sala ketsek, 2015 jyldyń 27 tamyzynda Astanada Qazaqstan Res­pýblıkasy men MAGATE arasynda Tómen baıytylǵan ýran bankin qurý týraly kelisimge qol qoıylǵan bolatyn. Jobanyń basty maqsaty — MAGATE-ge múshe memleketterge kepildi ıadrolyq otyn jetkizip berý arqyly beıbit atom energetıkasyn damytyp, ıadrolyq qarýdy taraptaý rejimin nyǵaıta túsý.  Rahat MÁDIBEKOV, «Qazatomónerkásip» UAK» AQ qyzmetkeri.  ShYMKENT.