Jappaı qarýlanýdan bas tartý

adamzatty izgilikke, birlikke, ózara túsinistikke bastaryna esh kúmán joq Elbasynyń Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıttiń birinshi sessııasynda jasaǵan málimdemesi soltústikqazaqstandyqtar tarapynan da keń qoldaý taýyp otyr. Oblystyq pedagog qyzmetkerlerdiń biliktiligin arttyrý ınstıtýtynyń dırektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Alma MYRZALINOVA osynaý únqatysýǵa qatysty oıyn bylaı sabaqtaıdy: – Buryndary «ha­lyqaralyq terrorızm» degen tirkes úsh uıyqtasaq túsimizge enbeıtin. Qazir osy sózdi estigen adam qorqynyshty kúıge túsip, urpaǵynyń bolashaǵy qalaı bolar degen úreıge berileri anyq. Jekelegen elder arasyndaǵy «qyr­ǵı-qabaq soǵystyń» búginde qa­harly sıpat alyp, keń aýqymdy terrorlyq agressııaǵa ulasyp bara jatqany ózgeler sekildi qazaqstandyqtardy da beıjaı qaldyrmaıdy. Qazaqstan – beıbitsúıgish el. Tilegimiz – tatýlyq, birlik. Soǵys, qantógis, adamdar arasyndaǵy óshpendilik, jaýyzdyq áreketter – biz úshin múldem jat. Ol jónin­de Elbasymyz talaı ret málim etti. Táýelsizdik tańy araılap atqan ýaqyttan beri Nursultan Ábishuly syrtqy saıasattaǵy berik ustanymymyzdy aıqyn tanytyp, qoǵamdaǵy ekstremızm men radıkalızmniń kez kelgen kórinisterin batyl aıyptap keledi. Osy turǵydan alǵanda, ıadrolyq qarýdy tejeýge, lańkestikke, dinı ekstremızmge, esirtki saýdasy, taǵy basqa osy zamanǵy qaterlerge qarsy kúreste elimizdiń halyqaralyq qoǵamdastyqtyń beldi ári jaýapty múshesi retinde qosqan úlesi zor. Prezıdent samıtte «Álem. HHI ǵasyr» atty málimdeme jasap, barsha adamzattyń ultyna, tegine qaramastan birtutas etnosaralyq, konfessııaaralyq teń múmkindikterge negizdelgen, sonymen qatar, ózara senim men jyly yqylasqa bólengen qolaıly jaǵdaılardy qalyptastyrýdyń birden-bir joly retinde «HHI ǵasyr: Soǵyssyz álem» aýqymdy baǵdarlamasyn usyndy. Osy arqyly Qazaqstannyń jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa baǵyt­tal­ǵan pragmatıkalyq jáne teńdestirilgen syrt­qy saıasatyn aıdaı álemge taǵy bir pash etti. Bul bastamaǵa bedeldi jıynǵa qa­ty^­sýshylar qyzý qoldaý kór­setip, ujym­­dyq qaýipsiz­dik shara­laryn birigip sheshý qajet degen ortaq tujyrymǵa toqtaldy.  – Alma Jákim­qyzy, osy sammıt aıasynda birqatar birlesken málimdemeler de qabyldandy emes pe? – Ol tarıhı qujattar da dúnıejúzi tanyǵan Kóshbas­shymyzdyń qııadaǵyny boljaıtyn syndarly saıasaty arqyly yqpal jasaǵanyn aıta ketý teris bolmas. Jáne de AQSh, Qytaı, Japo­nııa, Germanııa, Kanada, Ulybrıtanııa sekildi jetekshi elder lıderleri qol qoıǵan Atom energetıkasy jónin­degi halyqaralyq agenttiktiń (MAGATE) málimdemesinde «Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdy taratpaýǵa jáne halyqaralyq beıbitshilikke qatysty keremet qyzmetter kórsetkenin...», «Atom energetıkasy jónindegi halyqaralyq agenttiktiń Tómen baıytylǵan ýran bankin qurý týraly quqyqtyq máseleler Qazaqstan tarapynan tolyq sheshim tapqanyn ataı otyryp...» degen sózder jazylǵan. Onda Qazaqstan Prezıdentiniń Tómen baıytylǵan ýran bankin qurýdaǵy róli atap ótilgen. Bul – Elbasymyzdyń ıadrolyq qa­ýip-qaterdi azaıtý máselelerine qatysty kótergen batyl bastamalaryna berilgen úlken baǵa! Osy sammıt aıasyn­da Qa­zaq­­­­stan men Japonııa­nyń Iаdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý týraly birlesken shartqa (IаSJTSh) baılanysty málimdeme qabyldanýynyń saıası máni zor. Qos taraptyń da jappaı qyryp-joıatyn qarýdan aýyr zardap shekkenin álem halqy jaqsy biledi. Málimdemede alǵa tartylǵan basty ustanym – shart­tyń kúshine enýine tezirek qol jetkizý. Búginde IаSJTSh-ǵa 183 memleket qol qoıyp, 164 memleket ratıfıkasııalap, is júzinde ámbebaptyq sıpatqa ıe bolǵan. Endi basqa elderdiń kirýin kútpesten zańdyq kúshine enýin jedeldetpese bolmaıdy degen oı tastaıdy. Onyń sebebin Prezıdenttiń: «Adamzattyń HH ǵasyrdaǵy ozyq oıly ókilderi jurtqa bolashaqtaǵy álemdik soǵysta planetadaǵy tiri jannyń bárin joıatyn ıadrolyq qarý mindetti túrde qoldanylatyn bolady degen kóripkeldikpen eskertpe jasaǵan edi», degen sózderimen dáıekter edik. Jasyratyny joq, ýaqyt alǵa jyljyǵan saıyn bul eskertýler áli ózekti kúıinde qalyp otyr. Eki el basshylary barlyq mem­leketterdi 1991 jyly tamyzda Semeıde synaq polıgony­nyń jabylýyna oń yqpal etken úrdis – ıadrolyq qarýdy synaqtan ótkizýge jarııalaǵan moratorııdi odan ári saqtaýǵa shaqyrady. Qazaqstannyń joǵary halyq­aralyq bedeli Eýropadaǵy qaýip­sizdik jáne yntymaqtastyq uıy­myna tóraǵa bolýǵa múmkin­dik bergeni, onyń «Senim. Dás­túr. Ashyqtyq. Tózimdilik» ura­nymen ótkeni belgili. Adam­zattyń jańa tarıhyndaǵy kúr­deli kezeńinde osy mıssııany abyroımen atqarǵan elimiz odan keıin Astanada EQYU-nyń sammıtin ótkizý qu­qyna ıe boldy. Munyń bári álem ha­­lyqtarynyń qaýipsizdigine qa­tys­ty problemalarǵa degen or­taqtastyǵyn, alańdaý­shylyǵyn baıqatady. Menińshe, adamzattyń ozyq oıly kósemderin Elbasynyń málimdemesi, soǵys órti laýlap jatqan el turǵyndarynyń bala-shaǵalaryn alyp, mekenjaılaryn tastap, jan-jaqqa bosyp, údere qashyp jatqany oılantýy tıis. Sóz sońynda aıtarym, jappaı qarýlanýdan bas tartý adamzatty izgilikke, meıirimdilikke, ózara túsi­nistikke jetelerine esh kúmán joq.  Áńgimelesken  О́mir ESQALI,  «Egemen Qazaqstan».    Soltústik Qazaqstan oblysy.