Kóp birikse, áleýetti kúshke aınalady

Álem tynyshtyǵyn, qaqtyǵyssyz, soǵyssyz ómirdi qalamaıtyn adamzat balasy joq degenimizben, dál qazirgi kúnniń ózinde mamyrajaı tirlikti ańsap, atylǵan oqtyń, zeńbirek gúrsilinen qorqa oıanyp, bas saýǵalap bosqyn bolyp júrgender qanshama. Osy rette, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte sóılegen sózi jahandaǵy tynyshtyqty saqtaý jaıyndaǵy irgeli oılarymen erekshelendi. Bizdiń tilshimiz Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń dırektory Zarema ShÁÝKENOVAǴA jolyǵyp, ony áńgimege tartqan edi. – Zarema Káýkenqyzy, beı­bit­shilikti ustap turý beıne bir oqys qımyldasań kúl-par­shasy shyǵatyn shyny buıym tárizdi. Ony aıalap, shań bassa jýyp, súrtip, tazalap kútpeseń, laılanǵany da aı­qyn kórinedi. Álem beınesi qazir saǵal-saǵal, laıy kún kózin kólegeılegen áınek táriz­di. Alysty aıtpaǵannyń ózin­de, TMD aımaǵy da tynysh emes. Osy tusta Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń álem kósh­bas­shylary jıylǵan jerde sóı­legen sóziniń mańyzy arta túse­tini anyq emes pe? – Ras aıtasyz, teńeýińiz jaqsy eken. Shynynda da, jahandyq qaýipsizdik – kún tártibinen túspeıtin másele. Elbasy aıtqan­daı, yntymaqtastyqtyń jańa dáýiri elesti saǵymǵa aınalyp ketýi ábden yqtımal. Soǵys vırý­sy­nyń tynysh jatqan elderge de kirip ketip jatqanyn kórgen soń Prezıdent N.Nazarbaevtyń sammıtte jar salǵan oıy osyndaı zulmatty boldyrmaýdyń aldyn alýdyń qanshalyqty mańyzdy ekendigine mán berýimen, bul rette, kúsh biriktirýdiń mańyzdylyǵyna toqtalýynyń planetadaǵy adamdar úshin qajettiligin aıqyndaı tústi. Tynyshtyǵynyń sáni ketken qaterli aımaqtar, ókinishke qaraı, bizderden alys ta emes. Taıaý Shy­ǵysta laýlaǵan soǵys órti­nen týǵan geosaıası «oıyn» ózge el­derdi de qarpyp, máselen, Túr­kııa syndy aımaqtaǵy myqty bir oıyn­shyny da uıyǵyna tartyp barady. Osyndaı tusta ıadrolyq qaýip­sizdik máselesiniń mańyzy ústemelene túsedi. Ýaqyt ótken saıyn ıadrolyq qarýy bar elderdiń qatarynyń kóbeımese azaımaı otyrǵany da ókinishti. Fransııa, AQSh, Uly­brıtanııa, Qytaı, Úndistan, Reseı sapyna Soltústik Koreıa, Iran, Izraıl syndy memleketterdiń qosylýy ıadrolyq problemanyń ózektiligin tipten óristetti. Soltústik Koreıadaǵy birneshe ıadro­lyq synaqtan álem dir etti jáne qaýipsizdik máselesiniń, siz aıtqandaı, shyny áınek tárizdes ekendigin baıqatty. Bul rette, Qazaqstan tarapy­nyń qaýipsizdik máselesi týra­syndaǵy joǵary minberden aıtqan sóziniń ózektiligi qundy bola túsedi. – Durys aıtasyz, ıadrolyq synaq ótkizip, qaterli qarýdy qoımasyna qoıyp, dúrdıgen elderdiń sany azaımaı otyr. О́kinishke qaraı, ıadrolyq qarý­dan óz erkimen bas tartqan el ázirshe jalǵyz. Nege? Bizdiń elimiz tek ózi ǵana emes, Ortalyq Azııany ıadrolyq qarý­dan ada aımaqqa aınaldyrdy. Al kúni keshe Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń adamzatty ajal sepken soǵys qaterinen múlde aryltý úshin qolymyzdan kel­genniń bárin jasaýymyz kerek. Biz úshin qazir jáne taıaý bolashaqta budan kókeıkesti mindet joq degen sóziniń, tabandy túrde osy baǵytta talmaı eńbek etip júrgen eldiń kóshbasshysynyń aýzynan shyǵýy, qazaqsha aıtqanda, «myń siz-bizden, bir shyj-byj artyq» degendeı, naqty qımyldyń qajettigin kór­setip tur. Asa qynjylarlyǵy, Iаdrolyq qarýǵa jappaı tyıym salý týraly shart óziniń mindetterin oryndaı almaı otyr. Bul jerde alpaýyt elderdiń qosarlanǵan standarttar ustanýynyń sal­darynan ıadrolyq qarýdy ıelengisi keletin elder sany arta túsýi ábden múmkin jaıtqa aınal­dy. О́zińiz oılap kórińizshi, eger osy adamzattyń tirligine úlken qaýip tóndiretin, búkil bola­shaqqa balta shabatyn qarý terrorshylardyń qolyna tússe ne bolady? Ony múmkin emes dep kim aıta alady? Sondyqtan da jahandyq basqosýǵa jınalǵan jerde ashy da bolsa shyndyqtyń ashyq aıtylǵany keleshek úshin qajet, jumyr Jerdi jaılaǵan adamzat úshin qajet. – Árıne, bul jerde halyq­aralyq terrorızm de qaperde turady emes pe? – Bul da bir shetin másele. Biz­diń ınstıtýt dintanýmen aınaly­satyndyqtan, ǵalymdarymyz osy bir qaterli derttiń jaıylýynyń aldyn qalaı alýǵa bolady, ha­lyq­aralyq terrorızmniń dinı senimdi betke ustap, adamdar ómirin jalmap, lańkestikke barýy má­­­se­­lelerin únemi qaperinde us­taıdy. Jalpy, din máselesi erik­kenniń ermegi emes. Qazir baıqalǵandaı, Samýıl Hantıngtonnyń qaıtkende de órkenıetter qaqtyǵysy bolady degen oıyn quptaýshylar barshy­lyq. Ol ne? Adamdardy aldyn ala qaqtyǵystarǵa shaqyrý ma? Eger adamzat tarıhyna úńilsek, qazirgi kúni bir-birine qaıshy deıtin ıslam men hrıstıan álemi beıbit­qatar ómir súrýde, tipti, bir besikte – Arab túbeginde terbelip týdy. Sonshama ǵasyr qatar kele jatyp, endi olar nege zaman jetilgen tusta qaqtyǵysýy tıis? Joq, álemde izgi oıly adamdar bolǵanda, onyń ishinde din ıeleriniń júrekterinde ımandary turǵanda qaqtyǵysqa oryn joq. Qaı kezde de kópshilikti kósheli tulǵa, kóregen basshy basqaryp, eldik muratty izgilikke bastasa, jamandyqqa oryn tabylmaıdy. Sondyqtan da Qazaqstan basshysy aıtqan izgilikti oılar álem mura­tyna aınalady dep senemin. Áńgimelesken Anar TО́LEÝHANQYZY, «Egemen Qazaqstan».