Taý-ken ónerkásibi – ekonomıkanyń ózegi

Keshe Astanada  «MINEX Ortalyq Azııa» taý-ken ónerkásibi forýmy bastaldy. Forýmnyń ashylýynda Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev sóz sóıledi. «MINEX taý-ken ónerkásibi forýmy dástúrli sharaǵa aınaldy. Búgingi forýmnyń kún tártibinde kóteriletin máseleler Memleket basshysynyń tapsyrmasymen júrgizilip jatqan reformalar aıasynda asa mańyzdy. Bul reformalar jer qoınaýyn paıdalaný salasynyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa, ınvestorlarǵa qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa, salalardyń tehnologııalyq-kásibı deńgeıin, shalǵaıdaǵy monoqalalardyń áleý­mettik ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyt­talǵan», dedi Á.Isekeshev. Investısııalar jáne damý mınıstri sońǵy úsh jylda taý-ken salasynda aýqymdy jumys atqarylyp jatqandyǵyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, reformalardyń birinshi kezeńi aıaqtaldy deýge bolady. Máselen, jer qoınaýyn paı­­dalaný salasyndaǵy ruqsat rásim­­derin jeńildetý boıynsha shara­lar qolǵa alyndy. Nátıjesinde geo­logııalyq aqparat berý merzimi 240 kúnn­en 1 kúnge qysartyldy. «Jer qoınaýyn paıdalaný týraly» zańǵa, onyń ishinde barlaý ju­mys­tary quqyǵyn berý salasyn­da ózgerister engizildi. Bar­laý keli­sim­shartyn bekitý mer­zimi 2 jyl­dan 25 kúnge deıin qys­qar­tyl­­dy. Á.Isekeshevtiń piki­rin­she, mun­daı sharalar tájirıbe kór­set­ken­deı, 50 paıyzǵa deıin jańa ken oryn­daryn ashý úshin orta jáne sha­ǵyn kásiporyndardy kóp­tep tar­tý­ǵa múmkindik beredi.  Eli­miz­de qa­nat­qaqty rejimde Step­no­gor qala­synyń mańynda 100 sha­qy­­rym aýmaq belgilendi jáne osy jyl­­dyń birinshi toqsa­nyn­da 25 blok boıynsha 10 jańa kelisimshart bekitildi. Mınıstr sonymen qatar, bul sa­lada aýksıon ótkizý ju­­­mys­­­­­tary­nyń da qolǵa alyn­ǵan­dyǵyna  toq­t­al­dy. Aýk­sıon­dar­ǵa  negi­­zi­nen mo­noqa­lalardyń mańyn­da­ǵy az zerttelgen jer qoınaý­lary qoıylady. Mınıstr qazir Qazaq­stan eski tájirıbeden jer qoınaýyn paıdalanýdyń aýksıon túrindegi progressıvti táji­rıbesine kóshkenin eske saldy. «Aýksıonǵa jer qoınaýynyń az zerttelgen, qosymsha izdeý ju­mys­taryn qajet etetin bólik­­teri qoıylady, ol jerler re­sýrstyq bazamen qamtylǵan arnaıy monoqalalardyń mańynan osy óńirlerde jumys oryndaryn quryp, saqtaý úshin tańdala­dy», dedi vedomstvo basshysy. Ol 2015 jyldyń jeltoqsanynda ót­­ken aýksıonda qol qoıylǵan bonýs retinde 36 lot boıynsha bıýd­jetke 1,5 mlrd. teńgeden astam qar­jy tartylǵanyn aıtty. «Aýksıon baıqaýdyń barynsha ashyq formasy bolyp tabylady, onda sheshim kópshiliktiń aldynda jarııalanady. Jalpy, aýksıon boıynsha onyń qol­je­timdiligine, ashyqtyǵyna jáne qara­paıymdylyǵyna baılanysty ınvestorlardyń jaǵymdy pikirleri qalyptasqan», dedi Á.Isekeshev. Al aǵymdaǵy jyldyń maýsymynda ótetin jer qoınaýyn paıdalanýdyń 101 ýchaskesi boıynsha jańa aýksıon jarııalanǵan. «Ol aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynda ótedi. Búgingi tańda, qatty paıdaly qazbalar boıynsha baılanys aımaqtarynyń jalpy aýmaǵy 137 myń sharshy shaqyrymdy quraıdy jáne Qazaq­stannyń jer qoınaýynyń baıtaq aýmaǵy men zor áleýetin eskere kele, 2020 jylǵa deıin iri ken oryn­daryn ashýǵa úlken múmkindik bar», dedi Á.Isekeshev. Sondaı-aq, mı­nıstr «Qazgeologııa» ult­tyq kompanııasy salaǵa 10 iri ın­ves­tor­lardy jumyldyryp otyr­ǵa­­nyn tilge tıek etti. Olar­dyń Qa­zaq­stanǵa ákelgen ınvestısııalar kólemi 70 mln. AQSh dollaryn qurap otyr. Á.Isekeshev taý-ken salasyn barynsha damytý maqsatynda oǵan jańa tehnologııalardy engizýmen qatar, ondaǵy mamandardyń bilik­ti­ligin arttyrýǵa da aıryqsha nazar aýdarylyp otyrǵandyǵyn jetkizdi. Máselen, Qazaqstanda maman­­darǵa Cisco standarttaryn oqy­tý boıynsha ortalyqtar ashý jospar­lanǵan. «Biz seriktesterimizben birge arnaıy oqytý ortalyqtaryn ashýdy josparlap otyrmyz», dedi Á.Isekeshev. Onyń aıtýynsha, qazir­gi tańda eseptilik standartta­ry kodeksi jasalǵan, KAZRC qaýym­­­dastyǵynyń ózi retteletin uıy­­my qurylǵan, ol Cisco komı­te­tin­­de Qazaqstandy tanystyra­dy. Qa­ýym­das­tyq bıylǵy jyl­­­­­­­dyń maý­sy­mynda Sisco-ǵa ene­­­di dep josparlanǵan. Bu­­­­d­an óz­ge, ol 2016 jyldyń qaza­ny­n­­da Qa­zaq­standa elimizge 2013 jyly beril­gen izbasar mártebesin bekitý maq­satynda óndirýshi kom­panııa­lar­dyń ashyqtyǵy bas­tama­lary­nyń jańa standarttar boıynsha valı­dasııa rásimi bastalatynyn aıtty. Mamandardyń biliktiligin art­tyrýǵa Google kompanııasy da atsalyspaq. Google kompanııasynyń qatysýymen taý-ken metallýrgııa salasynda qurylatyn Teh­nologııalyq biliktilik ortalyǵy jylyna 1200 mamanǵa deıin oqytýǵa múmkindik beredi, dedi Á.Isekeshev. Sondaı-aq, ol or­talyq baıytý óndirisindegi óndirý úderisterin ońtaılandyrý úshin túrli sensorlarmen jınalatyn málimetterdiń úlken massıvin te­reńdetip taldaýdy júzege asyratyn álemdik metallýrgııalyq ke­shen jumysyna arnalǵan al­ǵashqy tehnologııalyq platforma bolatynyn basa aıtty. «Bul jobaǵa Google kompanııasy qatysady, sondaı-aq, basqa da iri tehnologııalyq oıynshylar tarapynan da qyzyǵýshylyq bar», dep málimdedi ol. Bastapqy kezeńde Biliktilik ortalyǵynda baıytý fabrıkasynyń óndiristik jelisiniń jumys modeli ornatylady. Bilim alýshylar ozyq tájirıbe mysaldarymen tanysyp qana qoımaı, óndiris jelisiniń tıimdiligin arttyrý úshin onyń jumysyn óz betimen retke keltire alady. TMK Biliktilik ortalyǵyn «MsKinsey» halyqaralyq konsaltıng kompanııa­symen birge «Innovasııalyq tehnologııalar parki» avtonom­dy klasterlik qory qurady. Mı­nıstr­­diń aıtýynsha, ortalyqtyń alǵashqy klıentteri Eýrazııa­lyq Top jáne  iri ken óndirý jáne metal­lýrgııalyq kompanııalar bol­maq. TKM quzyrettilik ortalyǵy aıa­synda avtomattandyrý jáne tereń taldaýdyń alǵashqy modýli bıyl iske qosylady, óndiristiń tıimdiligin arttyrý maqsatynda málimetterdi tereń taldaý paıdalanylady. TMK quzyrettilik ortalyǵy «McKinsey» qatysýymen negizi qalanǵan álemdegi on altynshy biliktilikti arttyrý ortalyǵy jáne Qazaqstandaǵy osyndaı alǵashqy ortalyq bolmaq. Ortalyq Almatyda 2016 jyldyń ekinshi jartysynda ashylady dep josparlanǵan. Eki kúnge josparlanǵan fo­rýmǵa memlekettik organdardyń ókilderi, taý-ken óndirisiniń, ın­jenerlik  jáne ınvestısııalyq kompanııalardyń 300-den astam basshylary qatysýda. Taý-ken salasynyń máselelerin qozǵaıtyn mundaı alqaly jıyn elimizde jetinshi ret uıymdastyrylyp otyr. Forýmnyń basty maqsaty – halyqaralyq baılanysty ny­ǵaıtý, atalmysh másele boıynsha mem­lekettik úılestirýdi arttyrý, tehnıkalyq jańǵyrtýdy jetildirý, kásibı mamandardy daıar­laý, taý-ken óndirisin qar­jylan­­dyrý jáne ınves­tısııa tartý. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»